Het floers dat de naties bedekt

In Jesaja 25, 6-10a lezen we: “Op deze berg zal Hij, de Heer der hemelse machten, de sluier verscheuren die ligt over alle volkeren, en het floers dat alle naties bedekt.” Jesaja gebruikt  meesterlijke beeldspraak voor het wanhopig verlangen naar een tijd van vrede, een hemels Jeruzalem. ‘Het floers’ waarvan sprake, betekent hier het rouwkleed dat weduwen droegen als hun echtgenoot gesneuveld was in de oorlog. In onze Vlaamse velden was het floers het typische ‘dentelle’, het kantwerk dat weduwen over gelaat en schouders droegen bij de begrafenis van hun gesneuvelde echtgenoot. Op de foto zie je hoe de soldatengraven een visueel kantwerk vormen over het land van Langemark in de streek van Ieper. Het floers dat de naties bedekt, kan dan staan voor het verdriet van alle achtergeblevenen in alle oorlogen.

Maar als Jesaja schrijft dat God de sluier zal verscheuren, dan bedoelt hij dat die sluier ook een belemmering is voor duurzame vrede. Er is niet alleen het verdriet, er blijft ook de heerschappij van de dood zelf: rancune, haat, laster, leugen, wederzijdse verdachtmaking, gevoel van onrecht en onvrede in de harten van de mensen. Die onvrede doet ons kiezen voor oorlogszuchtige leiders. We laten ons telkens opnieuw opzetten tegen onze vermeende vijanden en op die manier raken we telkens weer bedekt door het rouwkleed. De oorlogslogica houdt zichzelf in stand. We raken er niet van verlost.

Het is ongelooflijk hoe veel mensen in de sociale media meegaan in de oorlogsretoriek en zelfs in het regelrecht verspreiden van oorlogspropaganda. Ik zou het nog kunnen begrijpen van mensen die familieleden of huis verloren hadden in de oorlog maar ik kan het daarom nog niet goedkeuren. Maar mensen uit Vlaams-Brabant die haat prediken? Goed geschoolde mensen die hier in warme huizen wonen? Waarom doen zij dat? Waarom hebben zij bewondering voor oorlogszuchtige leiders, die met hun stoere praat vooral anderen naar het front willen sturen? De haat moet eerst verdwijnen voor er echte vrede kan komen. Een duurzame vrede kan er alleen komen met de koestering van vrede in het eigen hart.

Ik verwijs ook naar mijn blogs Brothers in Arms, The Armed Man en naar De wedijver tussen de naties.

Foto: Duitse militaire begraafplaats “Studentenfriedhof” in Langemark november 2025 ©Wim Lahaye

De verrassende nabijheid van de hemel

Vandaag vieren we het feest van de aartsengelen. Al degenen die Michaël, Rafaël of Gabriël heten, mag je vandaag een gelukkige naamdag wensen. De Bijbelverhalen over de aartsengelen moesten de gelovigen moed doen scheppen. Ook al was dit leven een tranendal, er bestond een hemel om naar te verlangen. Die lag misschien niet direct binnen ons bereik, maar er waren wel wezens die ons op aarde konden komen bijstaan.

De hedendaagse mens heeft de materiële hemel alvast toegankelijk gemaakt met ruimteschepen. Je moet wel miljardair zijn om zelf je ticket te kunnen betalen. Toch is de hemelse heerlijkheid nog ver van ons verwijderd. In deze wereld zien we oorlog, honger en onrecht. Op de werkplaats ervaren we onenigheid en stress. In de gezinnen blijken we soms vreemden voor elkaar. Paulus zei het al: “De hele natuur kreunt en lijdt in barensweeën”. Ondanks of misschien net omwille van onze welvaart twijfelen we aan het voortbestaan van het Avondland.

De toegang tot de hemel lijkt aartsmoeilijk, maar is dat wel zo? Als Jezus zegt dat het voor de rijke moeilijker is in de hemel te komen dan voor een kameel om door het oog van de naald te kruipen, bedoelt hij niet dat het God is, die de toegang moeilijk maakt. Integendeel, het is de zelfgenoegzaamheid van de rijke zelf die de werkelijke belemmering is. De rijke belemmert zichzelf in de hemel te komen. Het is geen ijzeren poort die de doorgang belemmert. De hindernis is inwendig. Het Rijk Gods is een kwestie van kijken.

We moeten inderdaad op een andere manier naar de wereld leren kijken. We moeten oog hebben voor de aanwezigheid van engelen, dat zijn goede mensen onder ons. Het goede prijzen werkt aanstekelijk. We moeten oog hebben voor de wonderen die zich rondom ons voltrekken. We moeten vooral oog hebben voor het zijnswonder dat zich voor onze ogen manifesteert.

Zoek niet wat je al hebt. Heb je geen gouden lepels, dan kan je vandaag toch al rijstpap eten met inox lepels, hier op aarde. Erik Borgman bracht me dit inzicht in zijn boek Leven van wat komt. Het Rijk Gods is al ophanden. Ook de evangelist Johannes maakt het ons duidelijk. Het Rijk Gods werd door Jezus zelf afgekondigd. De Verlossing is er al en ze is niet omkeerbaar. Vrede zij u.

Ik verwijs ook naar mijn blog Geloven in het hiernumaals.

Foto: wijwater bekken Sankt Michaelskirche Munchen 2018©Wim Lahaye

Integriteit aan de universiteit

De democratisering van het onderwijs heeft naast grote voordelen ook een aantal nadelen gehad. Met het aantal studenten en studierichtingen groeide ook het aantal professoren en docenten. Men zocht naar manieren om ook bij de professoren en docenten het kaf van het koren te scheiden. Het gezonde mechanisme van de kwalitatieve peer review groeide uit tot de meer kwantitatieve benadering van “publish or perish”. Een factor die uit het oog verloren werd, is de academische integriteit. Integriteit staat altijd onder druk in een meritocratie. Integriteit aan de universiteit houdt in dat academici:

(1)   Eerlijk zijn over de inhoud die ze aanbieden. Die eerlijkheid houdt ook in dat men bescheiden blijft over de geldigheid en de maatschappelijke impact van de inhoud. Die inhoud kan best op een ‘wetenschappelijke’ manier geformuleerd worden. Suggestieve taal is in een wetenschappelijk artikel uit den boze.

(2)    Eerlijk zijn In de erkenning van de bronnen. Academici maken geen gebruik van plagiaat en zijn eerlijk bij het gebruik van Artificiële Intelligentie.

(3)    Eerlijk streven naar maatschappelijke relevantie in de keuze van onderzoeksonderwerpen. De reden is dat onderzoek werkingsmiddelen van de overheid, en dus van de ganse maatschappij opslorpt.

(4)    Gewetensvol zijn in het gebruik van hun tijd en hun bekendheid in de media. Een wijze professor maakt een afweging tussen maatschappelijke noodzaak en entertainment gehalte. Gaat het entertainmentgehalte te ver, dan zoekt de professor terug het eigen labo op, en niet de volgende TV-studio.

In de wetenschap staan de vaststellingen steeds boven de ego’s van de wetenschapsbeoefenaars. Wetenschap vergt nederigheid. Nederigheid is het beste antidotum tegen de afbrokkeling van het respect voor wetenschappelijk werk.

Of professoren links of rechts zijn, is eigenlijk niet belangrijk. Ze moeten het onderling natuurlijk wel eens raken over de inrichting van het onderwijs. Hoe belangrijk is het aanbieden van gelijke kansen, wetende dat alle studenten met een ongelijke achtergrond starten? Moet een universiteit een inclusief beleid voeren en is dat wel mogelijk met een gelijke behandeling van ongelijken? Als je kiest voor een ongelijke behandeling, zou je dat best niet onder de mat vegen, maar openlijk erkennen. We wensen de professoren alle succes in het oplossen van dit vraagstuk.

Integriteit is belangrijker dan competentie en competentie is belangrijker dan succes. Het is een principe dat ik eerder in deze blog de ongelijkheid van Confucius genoemd heb. En academische vrijheid is niet absoluut. Het is altijd vrijheid binnen de perken.

Ik verwijs ook naar mijn blog van vier weken geleden: De strijd om het hart van het kind.

Foto: bron KU Leuven | Rob Stevens

De ongemakkelijke stoel van het schuldgevoel

Op het eerste gezicht zou je denken dat met de godsdienst ook het schuldgevoel minder gecultiveerd wordt. Alleszins wordt kinderen op het hart gedrukt dat ze zich vooral nergens schuldig over moeten voelen, dit in tegenstelling tot het klimaat van schuld dat vroeger wel eens aan de internaten gecultiveerd werd. Individuele vrijheid staat nu centraal. Hebben we met het verlaten van God ook elk schuldgevoel achtergelaten?

We doen er weliswaar alles aan om geen pijn van schuldbesef te voelen, maar anderzijds vinden we toch dat anderen wel wat meer schuldgevoel zouden mogen hebben. We denken aan miljardairs, politici, en gebruikers van bedrijfswagens die op kosten van de maatschappij files mogen creëren. Een zeker schuldgevoel kan inderdaad heilzaam zijn, want iemand met schuldgevoel zal allicht meer initiatieven nemen om het in de toekomst beter te doen.

Maar dat laatste is nu net een belangrijke reden waarom we voor onszelf niet erg houden van schuldgevoel. Inderdaad, er kunnen implicaties zijn. Wie in het verleden anderen uitgebuit heeft of wie het milieu vervuild heeft, kan misschien niet anders dan een compensatie voorstellen aan zijn slachtoffers. Zo ontstond er recent nogal wat ophef rond de vraag of het westen zich schuldig mocht voelen aan de uitbuiting van de voormalige koloniën.

Vanuit de rechtse hoek werd heftig geprotesteerd. Rechts vond net dat we geen enkel schuldgevoel mochten koesteren. Daarbij werd merkwaardig genoeg niet verwezen naar de al bestaande ontwikkelingssamenwerking. Blijkbaar zijn we daar niet zo fier op. Er werd vooral de nadruk gelegd op de bijzondere verwezenlijkingen van het westen op wereldvlak. Men vond dat de koloniën eerder dankbaar moesten zijn tegenover hun moederlanden, tegenover ons dus. Het horrorscenario van terugbetalingen werd snel en efficiënt in de vergeetput gegooid, en ook voor links was dat een hele opluchting.

Er wordt nogal paniekerig gedaan. Een volledige schuldontkenning is gewoonlijk nadelig voor beide partijen. Een meer genuanceerd schuldbesef al dan niet in expliciete bewoordingen, maar zichtbaar aanleiding gevend tot gedragsverandering is waarschijnlijk heilzamer voor beide partijen. Gewoonlijk gaat de andere partij dan ook over tot een zeker schuldbesef, zoniet tot een verhoogd verantwoordelijkheidsbesef.

Men gaat er van uit dat sommige wandaden nooit te vergeven zijn. Het christendom ontkent dat; vergeten kan moeilijk zijn, maar vergeving is altijd mogelijk. Publieke schuldbelijdenissen kunnen zinvol zijn, op voorwaarde dat ze spontaan en sereen gebeuren, zonder misbruikt te worden voor politieke doeleinden.

Afbeelding bron: cartoon uit bizarrocomics.com via Facebook0

Aporofobie

Aporofobie betekent armoede-angst of armoede-aversie (*). Het maatschappelijk debat zou eigenlijk meer rond aporofobie moeten draaien dan rond racisme, want racisme is een gevolg van aporofobie en niet omgekeerd.

‘Rijken’ of ‘welgestelden’ die niet zo vrijgevig zijn, hebben vaak een afkeer van armoedzaaiers, en meestal ook van linkse intellectuelen. Dat is logisch. Onze maatschappij organiseert competities tussen ongelijken en deelt daarna de prijzen uit. De armoede ‘daagt de rijkdom uit’ en stelt die meritocratie in vraag. De rijke voelt armoede aan als een bedreiging van zijn positie. In geval van oproer of diefstal is die dreiging ook zeer reëel. Daarom zoeken rijken liefst elkaars gezelschap op. Dat leidt tot het matteüseffect en tot het daarvan afgeleide geografisch matteüseffect (denk aan de mooie villawijken in het Zoute). Rijken en welgestelden hebben er werkelijk alles voor over om niet te moeten leven tussen armoedzaaiers, en al zeker niet als die armoedzaaiers zeer herkenbaar zijn vanwege hun verschillend uiterlijk.

De ruk naar rechts die we in onze maatschappij waarnemen, heeft vooral te maken met de angst dat vrijgevigheid armoede aantrekt, en dat we in het Avondland overspoeld zouden kunnen worden door armoede, zeker als onze economie zo blijft slabakken. Ter geruststelling: dat gebeurt eigenlijk nu al, met zichtbare gevolgen in onze steden. Die angst is dus niet onterecht maar ze leidt momenteel tot verlamming. Die verlamming wordt veroorzaakt door het verziekte maatschappelijk debat.

Zowel bij de opiniemakers als bij de academici zijn er linkse en rechtse bubbels ontstaan die elkaar bekampen. Aan de rechterzijde beginnen groepjes wetenschappers zich opnieuw vragen te stellen waarvan we dachten dat ze allang beantwoord waren. Is intelligentie of bekwaamheid direct gelinkt aan ras of etnie? Is er ook een correlatie met culturele achterstand en/of godsdienstige aanhorigheid? Je zou denken dat het dan aan links is om het correcte verband met de harde sociaaleconomische werkelijkheid te leggen, maar neen hoor: voor de linkse groep mogen de vragen zelfs niet gesteld worden. Dat komt omdat de linkse elite inmiddels vasthangt in haar eigen meritocratie. Het Golem effect bestaat natuurlijk ook wel, maar aan de linkerzijde blijven de meesten in het racisme discours hangen. De rechtse groep verwijt de linkse dat de zaak zelfs niet onderzocht mag worden en breekt een lans voor de academische vrijheid. Of die vrijheid op een integere wijze gebruikt wordt, blijft een grote vraag.

Het werpt een schaduw over de sociale wetenschappen. Maar misschien moeten we het gepolariseerd debat zelf beschouwen als een maatschappelijk zoeken naar waarheid. De controverse zelf is dan de bron van waarheid. De sereniteit is wel heel ver weg. Op lange termijn zal het waarschijnlijk leiden tot een catharsis in de humane wetenschappen.

Ik verwijs naar mijn blogs De afkeer van ongemakkelijke waarheden en naar Armoede, oorzaak van alle problemen.

(*) Academische Stichting Leuven, Karakter 90, “Van armoede-angst tot armenhaat”, Ides Nicaise

Foto: Sint Thomas van Villanova, patroon van de collectanten, bron The Augustinians

De strijd om het hart van het kind

In deze laatste week voor de start van het schooljaar worden niet alleen de potloden gescherpt. Politiek links en politiek rechts wetten ook hun messen voor een nieuwe bloedige strijd en zoals ieder jaar draait die strijd om het hart van het kind.

Hierbij een voorsmaakje. In het Verenigd Koninkrijk ontstond in het voorbije jaar een controverse rond de legendarische TV serie Blackadder. In het onderwijs hadden een aantal leerkrachten gebruik gemaakt van deze serie om gebeurtenissen en sociale toestanden in Flanders fields toe te lichten. Politiek rechts vond dat niet kunnen. In de serie werd een loopje genomen met de Engelse heldenmoed en met de Engelse nationale gevoelens. Wereldoorlog I werd -in de serie- niet als een ‘rechtvaardige oorlog’ gepresenteerd, maar als waanzinnig resultaat van politieke en diplomatische onkunde.

Bevraagd naar zijn mening over deze beschadiging van de TV serie, stelde Tony Robinson (alias ‘Baldrik’, logischerwijze ook lid van de Labourpartij), dat de hele beschadigings-operatie eerder het onderwijskorps betrof dan de TV serie. Ik denk dat hij gelijk heeft. De politieke rechterzijde heeft geen vertrouwen in het onderwijskorps en bekritiseert het onderwijssysteem al jaren. De sneer naar Blackadder is eigenlijk bedoeld als een sneer naar de hedendaagse leraars en hun opvattingen. Zijn leraars dan niet wijs genoeg om zelf te bepalen hoe zij hun leerstof aanbrengen?

We herkennen dit. Ook bij ons rommelt het daarover tussen links en rechts. En dat was in mijn schooltijd ook al het geval. De inzet van de strijd is niet geheel onbelangrijk. Het gaat over de politieke voorkeuren van onze kinderen en die voorkeuren bepalen de maatschappij van morgen. Als wij straks onze oude dag beleven, zal er dan geld zijn voor ouderenzorg, voor Patriot raketten, voor de bestrijding van de Amerikaanse eik of zullen anderen die beslissingen voor ons nemen vanuit Moskou of Teheran? Bij politiek rechts overheerst een gevoel dat linkse elementen de kinderen indoctrineren met hun denkbeelden. Vroeger ging het over Marxisme, vandaag over klimaatactivisme en migratie. Politiek links voelt die weerstand en steekt met de hulp van de pers een tandje bij in de ‘bewustmaking’, die daardoor inderdaad doctrinaire kenmerken is gaan vertonen. Dat werkt averechts en dat hebben ze aan de linkerzijde nog niet goed begrepen. Het gaat allang niet meer over opinies.

Het doel van het onderwijs moet zijn de grove simplificaties in de sociale media te kunnen doorzien. Ook hooggekwalificeerde academici blijken dit vandaag niet te kunnen of moeten we zeggen: niet te willen? Agressieve tweets miskennen de dubbelzinnigheid van de gegevens waarover de beleidsmakers beschikken. Ze miskennen ook de dilemma’s en de paradoxen waarvoor elke beslissingnemer zich geplaatst kan weten. Het onderwijs moet dus meer aanbieden dan kennis, gemeten met punten.

Het moet (1) ook de waarde van overleg en maatschappelijke betrokkenheid bijbrengen. (2) het belang van een maatschappelijk ondersteunde ethiek bijbrengen (3) karaktervorming en deugdzaamheid bijbrengen. Tot die deugdzaamheid behoren ook de wijsheid en de academische integriteit.

Inzake punt (3) zou het onderwijs ook een soort ‘heilige gedrevenheid’ moeten bevorderen. Kennis zonder gedrevenheid is waardeloos. Gedrevenheid kan een karaktertrek worden door het brengen van offers. Heilige gedrevenheid wijst erop dat de aandrijver niet de persoonlijke ambitie is maar een spiritueel goed dat boven het individu staat. In het godsdienstig onderwijs is dit ‘de Geest’ door wie wij ons laten leiden. Cultuur en godsdienst lijken misschien nutteloos in een technologische maatschappij maar ze kunnen net zinvol zijn voor de hoger beschreven doelstellingen. En een Blackadder serie kan ik zeker aanbevelen om de problematiek van leiderschap te begrijpen. Onderwijs is niet alleen leren kennen of leren doen, maar ook en vooral: leren willen.

Links en rechts zijn het niet alleen oneens over de inhoud van het onderwijspakket. Ze zijn het ook oneens over de inrichting van het onderwijs: de noodzaak van gelijke kansen en / of de noodzaak van een bijgestuurde inclusiviteit. Daar zullen we het over hebben als het hoger onderwijs over vier weken van start gaat.

Afbeelding: de laatste week van Augustus is ook de week van kerkvader Augustinus. In onze Abdij van Park begroet hij je bij het binnenkomen in de kerk. Je kan hem herkennen aan zijn hart dat hij hier in zijn rechterhand draagt.

On a souvent besoin d’un plus petit que soi

Deze wijsheid komt uit een fabel van Jean de la Fontaine, de leeuw en de rat. Het is een oprechte aansporing om nederig te blijven en er zich bewust van te zijn dat we soms hulp nodig hebben van iemand die ‘kleiner’ is. Het voordeel van het gebruik van de fabel als verhaal genre is hier dat het wel duidelijk is dat de rat kleiner is dan de leeuw; kwantitatief kan dat alvast niet ontkend worden.

Maar er is een probleem als we dit principe toepassen op onze medemens, zoals bij fabels de bedoeling is. De titelzin bevat immers een impliciete veronderstelling, namelijk dat er wel wat mensen bestaan die ‘kleiner’ zijn dan wij. In puur werelds opzicht is dat misschien wel zo, als we tenminste meten met de gebruikelijke oppervlakkige criteria als inkomen, aanzien, bekendheid, schoonheid en gezondheid. Maar in de christelijke leer zijn we allemaal voor God gelijk en bestaat er dus helemaal geen plus petit que soi! Forget the ranking! Ook al is de uitspraak misschien oprecht, ze verraadt subtiel een hoogmoedige ingesteldheid van de spreker.

Dat is ook wat het verhaal van de barmhartige Samaritaan wil zeggen. Je kan hulp nodig hebben van iemand waarvan je denkt dat die de mindere is, maar die blijkt dat uiteindelijk helemaal niet te zijn. Integendeel, de Samaritaan was -in werelds opzicht- bemiddeld genoeg om jouw verblijf te betalen nadat je zelf beroofd was. Bovendien was hij als mens goed en barmhartig. Het oppervlakkig oordeel van kleinheid dat je over de Samaritaan geveld had, zat dus helemaal fout.

Vandaag 4 augustus gedenken we Jean-Marie Vianney, de pastoor van Ars. Het was in alle opzichten een kleine man, zowel wat betreft gestalte als wat betreft talenten, eigenlijk de meest gewone dorpspastoor van een afgelegen dorp. Kan je vandaag nog minder aanzien genieten? Toeristen in West-Vlaanderen vragen zich wel eens af wie dat vreemde kereltje is als zij zijn beeltenis zien. In de Kerk is hij de patroon van alle zielzorgers geworden, en daarmee impliciet ook van pausen en bisschoppen.

Hoewel de kerkelijke hiërarchie bij definitie van het woord natuurlijk wel een ranking kent, is dat niet zo in haar erkenning van heiligheid van mensen en van immateriële waarden. De pastoor van Ars is vandaag misschien minder bekend of minder vereerd maar hij is even heilig als Petrus of paus Johannes Paulus II. Dat geldt ook zo voor vieringen. De kleinste eucharistieviering in het meest achterlijke dorpje is even heilig als de grootste eucharistieviering met de paus in Rome. Als deelnemer zit je overal even goed. Er is niemand in Rome die daaraan twijfelt. De gelijkheid voor God manifesteert zich op die manier ook reeds in onze aardse werkelijkheid. En dat is net zo mooi. 

Image by dozemode from Pixabay 

De zorg gaat door het dak

De zorgsector komt geregeld in het nieuws. Er is iets eigenaardigs aan de hand met onze samenleving. Enerzijds klinkt een luide roep naar hoog performante, hooggekwalificeerde arbeidskrachten. Anderzijds gaan de kosten in de zorg helemaal door het dak. Misschien is het een toevallige combinatie maar macro-economisch en budgettair bekeken zit dat natuurlijk helemaal fout. We kunnen het wel wijten aan de vergrijzing van de bevolking.

Maar hoe komt het dat zoveel jongeren in allerlei vormen van zorg, bijvoorbeeld in bijzondere jeugdzorg, terechtkomen? Hoe komt het dat zoveel mensen arbeidsongeschikt worden? En waarom heeft iedereen nu naast zijn huisdokter en zijn tandarts, ook een psycholoog, een dermatoloog, een osteopaat, een specialist voor alles en nog wat?

Gedeeltelijk heeft dat te maken met het grote succes van de geneeskunde en de zorg. We leven langer en we ontmoeten dus meer kwaaltjes voor we onze laatste adem mogen uitblazen, en dat terwijl we nog snel de Machu Picchu, de Taj Mahal, de Chinese Muur en het Sydney Opera House willen bezoeken. We willen elk risico op een ongeneeslijke ziekte kunnen uitsluiten. Ook onze performantie moet altijd optimaal zijn en dat betekent dat elke drupneus een operatie kan vergen. Kinderen gaan nu ook al preventief naar de psycholoog.

Ik denk dat onze doorgedreven prestatiedwang inderdaad de behoefte aan zorg verhoogd heeft. We moeten in optimale conditie zijn. Mannen en vrouwen in kroostrijke gezinnen moeten bijna het onmogelijke doen om in onze meritocratie mee te draaien. Dat breekt vaak relaties in gezinnen, zowel tussen echtgenoten onderling als tussen ouders en kinderen. Die gebroken relaties leveren heel wat samenlevingsproblemen op, zelfs criminaliteit. De verering van de Mammon brengt zoals gewoonlijk meer kosten dan baten met zich mee.

De mensen in de zorgsector hebben een slechte verhouding tussen loon en arbeidslast. Ze lopen een hoog risico op burn-out. Er is ook een risico op ontmenselijking in een context van doorgedreven ziekenhuis/ zorghuis management.

Het is vandaag de feestdag van Sint-Kamiel alias de heilige Camillus de Lellis, de patroon van de zorgwerkers. Het is een goede dag om te reflecteren over enkele vragen. Op welke manier kunnen wij de zorg-dragers, inclusief de mantelzorgers in onze maatschappij bijstaan? Kunnen we naast de zeven werken van fysische barmhartigheid ook eens tijd maken voor de tien geestelijke werken van barmhartigheid? Kunnen we wat meer dankbaarheid tonen aan de zorgers in ons midden? En kunnen we onze luide roep naar meer performantie niet wat milderen ten voordele van wie ‘echt’ zorg nodig heeft? En kunnen we tenslotte de kleinere groep profiteurs van het systeem nog bekeren, en dan liefst in hun diepste binnenste, zonder dwang van buitenaf?

De genezing van de lamme is een prachtig wonderverhaal uit het evangelie. Maar het wonderlijke aan dit verhaal is vooral dat vier vrienden het onmogelijke doen voor hun lamme vriend: ze torsen hem op het dak en brengen hem door een gat in het dak tot bij Jezus. Ook hier ging de zorg door het dak, maar dan van boven naar onder. Een grote daad van liefde en geloof die ook Jezus opgevallen was. De evangelist schrijft: “Hij was getroffen door hun geloof” en suggereert daarbij dat de vier zorgdragers Hem minstens even hard ontroerd hebben als de lamme zelf.

Zie ook mijn blogs Borderline Times en Zie de mens .

Ik schrijf deze blog graag naar aanleiding van de verjaardag van mijn moeder, Ingrid Van Hoof, kampioen van de zorgdragers.

Afbeelding: Verzorgen van zieken, met dank aan kunstenaar Egbert Modderman. Dit werk maakt deel uit van de werken van barmhartigheid in de Martinikerk te Groningen.

Wat niet zachtmoedig gezegd kan worden, is de waarheid niet

In deze blog definieer ik twee vormen van taal. Er is de taal van de macht en er is de taal van de waarheid.

De taal van de macht leerde je vroeger ongewild kennen op de speelplaats. Nu hoor je ze op politieke fora, in de sociale media en in kranten en tijdschriften die een specifieke politieke groepering vertegenwoordigen. De taal is niet gericht op het overdragen van informatie. Het is een taal die vooral de belangen van de schrijver / spreker ondersteunt. Het is een taal van verdachtmaking en minachting, een taal die oordeelt, een taal die winnaars afkondigt en verliezers bespot.

Daarnaast is er de taal van de waarheid. De taal van de waarheid vind je overal, zelfs op de speelplaats, maar ze klinkt niet zo luid en ze houdt geen rekening met de waan van de dag. De taal van de waarheid is erop gericht het algemeen belang te bevorderen. De taal van de waarheid wordt gebruikt met veel liefde voor de lezer / luisteraar.

Paus Leo XIV stelde al dat waarheid geen eigendom is om afgebakend te worden. De waarheid is een goed om te delen. In zijn encycliek Magnifica Humanitas rekent de paus af met het postmodernisme. Het postmodernisme houdt niet zo van de taal van de waarheid omdat het niet gelooft in waarheid. Het is een strekking die een somber mensbeeld cultiveert. Volgens het Johannesevangelie was Pontius Pilatus ook een postmodernist. Als Jezus zegt dat Hij van de waarheid komt getuigen, antwoordt Pilatus smalend: “Wat is waarheid?”.

Paus Leo erkent wel dat de waarheid niet altijd voor de hand ligt, maar hij schrijft dat de Kerk allen die eerlijk zoeken naar waarheid, goedheid en schoonheid als dierbare bondgenoten beschouwt in de verdediging van de waardigheid van iedere persoon en in de zorg voor de Schepping. Hij opent daar ook de deur naar degenen die zich niet tot ‘onze’ Kerk bekennen. De taal van de waarheid wordt hier met liefde en met zachtmoedigheid gesproken.

Als we dus twijfelen of een bepaalde waarheid mag of moet gezegd worden, moeten we ons de volgende vraag stellen: “Kan ik dit op een zachtmoedige manier zeggen?”. Als het antwoord ja is, moeten we het zachtmoedig zeggen. We denken vaak dat dat de andere partij niet zal overtuigen maar het tegendeel is waar. Zachtmoedigheid genereert vertrouwen, weliswaar kan dat niet zonder geduld. Als het antwoord neen is (ik kan het niet op een zachtmoedige manier zeggen), dan is het waarschijnlijk de waarheid niet. En dan is het verstandiger te zwijgen, tenminste als je liever spreekt met gezag dan met macht.

Ik verwijs ook naar mijn blogs Waar een wil is, is een weg naar waarheid en naar Macht en Gezag.

Image Montecassino Abbey by Valter Cirillo from Pixabay

Stilte in de Vlaamse Beweging

Stilte kan gezond zijn. Stilte kan je doen stilstaan bij moeilijke vraagstukken.

Eén daarvan is de Vlaamse Beweging. Je hoort er niet veel van. Twee factoren hebben daarin een rol gespeeld:

1. De mislukking van de uitvoering van het Catalaanse referendum voor onafhankelijkheid. Dit deed inzien dat de 'Jacobijnse' staten niet zo snel onafhankelijkheid zullen toekennen aan regio's die daarom vragen. En al zeker niet als die regio's ook welvarend zijn.
2. De deelname van een politieke partij van de Vlaamse Beweging aan de Belgische federale regering. Dit deed de Vlaamse Beweging inzien dat er ook kan gewerkt worden aan de binnenkant van het Belgische systeem. Het is iets wat onze grootvaders in de Vlaamse Beweging nooit gelukt was, en nu is het werkelijk mogelijk, zij het met een permanente dreiging van onbestuurbaarheid.

De tijd is voorbij dat Vlamingen met de pet in de hand in de hal moesten wachten alvorens ze in Brussel ontvangen konden worden. Het minderwaardigheidscomplex is er langzaam maar zeker uitgegroeid.

Maar tegelijk is ook de doelstelling van de Vlaamse Beweging niet meer zo precies gedefinieerd als twintig jaar geleden. Naast een onafhankelijk Vlaanderen kan dat ook zijn: een confederaal België, of nog beter: een confederale Benelux. Het laatste is wellicht een utopie maar het draagt mijn voorkeur weg.

Ik verwijs ook naar mijn blogs: Waarom (niet) onafhankelijk? en De herinnering is een vorm van hoop.

Image by Heiko Stein from Pixabay

Rechtvaardige Oorlog

In zijn boek Oorlog, hoe lang nog? vraagt Gerard Bodifée zich af of we niet allemaal dienstweigeraar zouden moeten worden, als we nog eens gevraagd worden ten strijde te trekken tegen een of andere aardse mogendheid. Bodifée verwijst naar de enorme destructieve kracht die van hedendaagse oorlogen uitgaat, niet in het minst ook door het gebruik van landmijnen die honderd jaar na de oorlog nog slachtoffers maken. Zijn suggestie ligt ook volledig in de lijn van de geweldloosheid die Jezus Christus in zijn leven bepleit heeft.

Het voorstel klinkt volstrekt utopisch. Maar in werkelijkheid hebben we dit ‘hoog’ gewetensniveau al bereikt. Als de Leuvense gezagsdragers vandaag aan de Leuvenaars zouden vragen om ten strijde te trekken tegen de Brusselaars, dan zouden eerstgenoemden dat beslist weigeren, zelfs als dit orde op zake zou stellen in het Brusselse beleid. Evenzo als aan de Belgen gevraagd zou worden tegen de Nederlanders op te trekken. Ik kan me dan niet voorstellen dat er geen dienstweigeraars zouden zijn. Er is dus heel wat veranderd in vijfhonderd jaar. Binnen Europa hebben we al een serieus vredesdividend: we moeten geen wapens meer kopen voor binnen-Europese oorlogen en we zijn dus klaar voor een Europees eenheidsleger met enorme schaalvoordelen. Of kunnen we de oorlog niet gewoon afzweren?

Jammer genoeg is dat laatste nog niet mogelijk. We zien ons nog wel ten strijde trekken tegen een aantal staten die wij nu nog als schurkenstaten bestempelen. Er bestaat nog een gerechtigd wantrouwen. Toen de premier van België stelde dat er een EU gezant voor Rusland zou moeten komen, was mijn eerste reactie: “Hoezo, is die er nog niet?” Talrijke politieke leiders in Europa willen eigenlijk niet onderhandelen met Rusland. We kunnen gerust beweren dat de oorlog in Oekraïne niet alleen het gevolg is van een autocratisch beleid in Rusland maar ook van een koppige onwil van de diplomatieke corpsen in Europa en in Rusland.

In the Armed Man zagen we al dat de kerkvaders in twintig eeuwen christendom met het idee van de rechtvaardige oorlog naar voren kwamen. Een rechtvaardige oorlog moest aan de volgende criteria voldoen.

Rechtvaardige Oorzaak: De oorlog moet defensief zijn, gericht op het stoppen van een "blijvende, ernstige en zekere schade" die door een agressor wordt toegebracht.

Legitieme Autoriteit: De oorlog moet worden verklaard en gecontroleerd door een bekwame, wettige autoriteit (bijvoorbeeld een staat of soeverein).

Juiste Intentie: De oorlog wordt gevoerd om vrede en rechtvaardigheid te herstellen, niet om territoriale verwerving of macht.

Laatste redmiddel: Alle vreedzame alternatieven (diplomatie, onderhandelingen, sancties) moeten uitgeput zijn.

Redelijke Hoop op Succes: De oorlog kan geen zelfmoordpoging zijn zonder kans op succes.

Proportionaliteit: De schade die de oorlog veroorzaakt mag niet groter zijn dan het kwaad dat wordt aangepakt

Het kan natuurlijk gebeuren dat een agressor niet aan de voorwaarden voldoet, maar dat een land onder agressie dat wél doet. Je zou kunnen stellen dat Rusland niet aan de voorwaarden voldoet maar Oekraïne wél. Toch kan men ook van Oekraïne zeggen dat er een probleem is. Er is vandaag geen redelijke hoop op succes en er zijn bedenkingen bij de proportionaliteit. Het lijkt me dat de schade aan het land groter is dan wanneer Oekraïne enkele gebieden zou afstaan, ook als dat indruist tegen de soevereiniteit van de volkeren. Het argument dat toegevingen agressoren aanmoedigen vind ik te zwak als het erom gaat verder bloedvergieten te vermijden. De economische kost is nu al onberekenbaar.

Ik verwijs ook naar mijn blog Pray for Peace.

Naschrift 28/5/2026: Intussen stelde paus Leo XIV dat er van een 'rechtvaardige oorlog' eigenlijk geen sprake kan zijn, wel van rechtvaardige vrede...

Foto: Duits kerkhof Langemark november 2025 ©Wim Lahaye

Het onrecht benoemen

Het onrecht benoemen is een opdracht voor iedereen, maar als het een gemakkelijke opdracht was, zou ik er niet over schrijven. Waarom moeten we het wel doen? Uiteraard omdat het de eerste stap is in de bestrijding van het onrecht. Het vergt moed. Wie onder onrecht lijdt, is zeer dankbaar aan wie het onrecht durft te benoemen. De zondaars vermanen is een geestelijk werk van barmhartigheid en een actie die de wereld beter maakt.

Welke zijn dan de hinderpalen? Als ergens onrecht bestaat is de bedrijver van het onrecht gewoonlijk sterker dan de lijder van het onrecht. Het onrecht benoemen kan een gevaarlijke onderneming zijn, en des te meer naarmate het onrecht groter is en de bedrijver ervan machtiger.

We leven ook in een tijd die meer belang hecht aan individuele vrijheid dan aan collectief geluk. Het gevolg is dat zondaars en hansworsten geprezen worden, vooral als ze rijk zijn, terwijl mensen die handelen in het algemeen belang, bespot worden.

Een trucje dat onrechtbedrijvers en onrechtverdedigers vaak uithalen is de discreditering van de onrechtbenoemer. Deze krijgt dan te horen dat hij selectief is in het aanklagen van onrecht. Zo kan je de toestand in Gaza niet aanklagen, want Hitler heeft toch 6 miljoen joden laten vermoorden en een aantal kinderen van de overlevenden werden omgebracht op 7 oktober 2023? Maar onrecht uit het verleden kan nooit als rechtvaardiging dienen voor onrecht in het heden, hoe erg ook. Je mag je gerust voor een specifieke rechtvaardige zaak inzetten, en je hoeft je niet te laten chanteren omdat er nu eenmaal ander onrecht bestaat of bestaan heeft. Je ontkent dat ook niet.

Een typisch probleem van deze tijd is ook dat vergeving moeilijk is door de mediatisering van openbaar en privéleven. Ieder onrecht, ieder verwijt en iedere vermaning wordt ongenadig geregistreerd en gerepost in de sociale media. Als er dus grote beroering over onrecht ontstaat, is dat moeilijk nog tot rust te brengen. Maar dat kan ook een voordeel zijn voor het benoemen van onrecht.

We leven nog steeds in het postmodernisme, waarin de schouder-ophalende (onrecht-relativerende) uitspraak van Pontius Pilatus de hoofdtoon vormt: “Wat is waarheid?”. Maar bij Pontius Pilatus ontbrak de wil de waarheid te erkennen. Onrechtbedrijvers zaaien graag postmodernistische twijfel over hun gruweldaden. Waar een wil is, is een weg naar waarheid.

Onrecht benoemen vergt leiderschap en durf, maar het is een belangrijke taak voor al wie de zaligsprekingen ter harte neemt.

Foto: “De moord op Sint Angelus in Sicilië”, preekstoel in de karmelietenkerk in Gent, 2024©Wim Lahaye

The Armed Man

Op de koepel van de basiliek van Neuss op de linkeroever van de Rijn staat geen christus- of mariabeeld. Er staat een gewapende man. Quirinus van Neuss wordt rond 30 april herdacht in Neuss en in Leuven. In onze Abdij van Park heeft hij een klein altaartje; zijn relieken worden hier bewaard. Het is een vreemd toeval want het was een regiment van Neuss dat in 1914 onze stad Leuven in brand stak. Het huis van mijn grootouders in de Ravenstraat had een gedenksteen die herinnerde aan de brand. Maar waarom vereert de Kerk hier een soldaat?

Quirinus van Neuss is niet de enige soldaat die in de Kerk vereerd wordt. We denken aan Sint-Michiel, Sint-Joris, Sint-Maarten, Sint-Maurits, Sint-Gereon en Jeanne d'Arc die in ons middeleeuws erfgoed geregeld opduiken. Gewoonlijk worden die figuren gekaderd in een mythische strijd tussen goed en kwaad, waarbij de vereerde soldaten uiteraard aan de kant van het goede stonden. Nochtans bestaat er een gebod: “Gij zult niet doden”. En nadat Petrus het oor van Malchus, een dienaar van de hogepriester, afgehakt had, zei Christus: “Wie het zwaard hanteert, zal door het zwaard vergaan.” Kunnen gewapende mannen dan wel “benedicti”, d.i. gezegend zijn?

Ik stel me deze vreemde vraag omdat we in een tijd leven waarin zelfs journalisten bewapening en oorlog prediken. Ik zeg niet dat dat niet mag maar het lijkt toch eerder ingegeven door de waan van de dag. In het profane leven hebben we gevallen soldaten altijd met zeer veel pomp en omstandigheden vereerd zoals dat in Engeland heet. Zelfs honderd jaar na de feiten, blazen we nog Last Posts in Ieper onder veel belangstelling. Dat is niet ongemeend, maar het wekt bij mij wel de permanente bedenking op dat de machtigen der aarde wat graag profiteren van de offervaardigheid van jonge brothers in arms.

De huidige opvolger van Petrus, Leo XIV, herhaalde Jezus’ oproep tot geweldloosheid en dat werd niet door iedereen in dank afgenomen. De media probeerden er zoals steeds een wedstrijd van te maken maar dat is irrelevant voor iedereen die de morele autoriteit van het evangelie ver boven alle krijgsgewoel plaatst. Toch is er in de Kerk heel wat gebeurd in de tijd tussen Petrus en Leo XIV . We zagen al dat de geweldloosheid van Jezus niet helemaal onproblematisch is. Is het geweld een onvermijdelijke component van onze menselijke conditie, zoals twintig eeuwen christendom schijnen te suggereren?

De kerkvaders ontwikkelden de rechtvaardiging van de rechtvaardige oorlog, “just war”, die we in een volgende blog zullen bespreken.

Foto: Sint-Quirinus beeld op de koepel van de munster van Neuss, 2024©Wim Lahaye 

Contemplatie op de berg

Contemplatie is beschouwing. Het woord zou afkomstig zijn van con (samen) en templum (gezichtskring). Het vergt een mentale instelling die een driehoek vormt met meditatie en gebed. Contemplatie richt zich op passiviteit en ontvankelijkheid als middel om dieper door te dringen tot het wezen van het bestaan, en voor gelovigen is dat met enige genade ook tot God. Het is de mentale ingesteldheid die voor mindfulness vereist is. Van de karmelieten, die onze middelbare school opgericht hadden, werd gezegd dat zij een contemplatieve orde vormden.

In Karakter 89 wijdt prof. Antoon Vandevelde een artikel aan “een contemplatief leven”. Hij verwijst daar naar het werk van de Koreaanse filosoof Byung-Chul Han. Deze stelt dat we onze prestatiedwang hebben geïnternaliseerd, zodat we niet langer uitgebuit worden door bazen met dikke sigaren, maar door onze eigen ijver om niet te falen. Ons sterk verlangen om intens te leven maakt dat we ons steeds verder onderwerpen aan prestatie- en consumptiedwang. Contemplatie daarentegen leidt tot het zien van de glans van de dingen. Waar de filosoof Han eerder een leven van inactiviteit promoot, verwijst prof. Vandevelde liever naar de Stoa, waar een meer realistische middenweg tussen bezinning en activiteit aanbevolen wordt.

De glans van de dingen vinden we soms op de top van een berg. Bergen zijn uiterst geschikte plaatsen om aan contemplatie te doen. De berg is de grens tussen hemel en aarde en daarmee ook de uitgelezen ontmoetingsplaats van God en mens. Op de berg Horeb ontving Mozes de tien geboden en Elia ervoer er Gods aanwezigheid in een zachte bries. Op de berg Tabor zien we beiden terug bij de gedaanteverandering van Jezus. Op de berg Croagh Patrick contempleerde Sint Patricius (Saint Padraig) die we vandaag 17 maart vieren. Maar ook het Himalayagebergte is een oord van contemplatie waar mensen van verschillende wereldreligies vandaag nog innerlijke rust en vrede komen zoeken.

Mijn blogs beschrijven vaak schoonheid die in onbewaakte ogenblikken van contemplatie ontdekt werd. Als zodanig werk ik hier in de geest van Thomas van Aquino: “Contemplari et contemplata aliis tradere”. ’Contempleren en de vruchten van contemplatie aan anderen overbrengen’. Maar contemplatie is daarom nog geen universeel menselijke behoefte; ik laat het hier een beetje in het midden.

Ik verwijs ook naar de stille nalatenschap van Jan van Ruusbroec.

Ref: "een contemplatief leven", A. Vandevelde, Karakter 89, Academische Stichting Leuven

Foto 1: Weg op Croagh Patrick, Ierland 1995 ©Wim Lahaye
Foto 2: Boven op Croagh Patrick, Ierland 1995 ©Wim Lahaye

Heldhaftige woede

Op 17 februari 1600 werd Giordano Bruno tot de brandstapel veroordeeld op last van de Romeinse inquisitie. Het was de typische straf die op ketterij stond. Hij werd daarmee een held van het vrije denken voor vrijdenkers algemeen, en in het bijzonder ook voor de humanistische beweging.

Tegelijk moet het een man van controversen geweest zijn. Overal waar hij kwam maakte hij zich vijanden met zijn uitgesproken standpunten. Controverse begint vaak bij een uitdrukking van verontwaardiging rond een bepaalde gebeurtenis of waarheid. Iemand drukt daarmee een heldhaftige woede uit. Maar voor een controverse zijn er altijd twee partijen: een partij die aanstoot geeft en een partij die aanstoot neemt.

De controverse is vaak de motor van vooruitgang. Het doet denken aan de destructieve creatie van Joseph Schumpeter. Oude standpunten moeten vernietigd worden om nieuwe en betere tot stand te brengen. Uiteindelijk gaat het over waarheid zoeken met een mechanisme van dialectiek.

Controverse is nodig om de massa dichter bij de waarheid te brengen. Controverse vergt soms overdrijving van de kant van de aanstootgever, waardoor deze zich soms van de waarheid verwijdert. De massa neemt dat dan kwalijk. Het gaat vaak over gevoelige onderwerpen. Als zodanig moeten we controversiële figuren soms dankbaar zijn dat zij de controverse aandurven.

Maar moeten we daarom onze controversiële politici dankbaar zijn? Sommigen streefden alleen hun eigenbelang na, en dit omwille van de aandacht die met controverse gepaard gaat. Die levert stemmen op. Controverse, alleen om aandacht te krijgen, riskeert de waarheid geweld aan te doen.

Maar ook Johannes de Doper en Jezus Christus waren controversiële figuren. Ze zochten daarbij niet de aandacht of het eigenbelang, wel de waarheidsvinding en de bekering van hun omgeving. En dat lijkt met Giordano Bruno ook wel zo geweest te zijn en daarom krijgt hij toch een beetje genade van de geschiedenis.

Ik verwijs ook naar mijn blog De transformatieve kracht van berserker woede. We wisten ook al dat controverse zeer gemakkelijk ontstaat, omdat verstandige en weldenkende mensen blijkbaar tot volledig tegengestelde standpunten kunnen komen.

Afbeelding: standbeeld Giordano Bruno te Nola (I)

Leiderschap en offervaardigheid

Leven we in een tijdperk van maatschappelijke achteruitgang? Twintig jaar geleden konden we ons niet voorstellen dat de Verenigde Staten van Amerika een “terug-naar-de-middeleeuwen” beleid zouden voeren: afschaffing van vaccinaties - promotie van vet en vlees – promotie van huishoudelijke wapens - ontkenning van klimaatverandering - blokkering van de algemene ziekteverzekering. Een beleid van “De zwaksten moeten ervantussen”, zegt men in Antwerpen. De politiek richt zich niet alleen tegen de wetenschapsbeoefenaars, maar ook tegen de wetenschap zelf. Deugdzaamheid wordt als zwakheid afgedaan. Niemand maalt nog om flagrante leugens, zoals dat in dictaturen gebruikelijk is. Ook op het internationaal toneel zien we een terugval naar het recht van de sterkste.

Kijken in het oog van de slang kan verlammend werken. De democratische krachten reageerden tot dusver met ongeloof en immobilisme. Europa beweert dat het meer moet samenwerken, maar doet het vooralsnog niet op zichtbare wijze. Elk land blijft zijn eigen defensie potje koken met als resultaat dat het wapentuig drie maanden na aankoop niet meer werkt, en al helemaal niet zonder hulp van de leverancier.

Zolang de Europese lidstaten afgevaardigden blijven sturen die zich vooral “niet moeten laten doen” door de andere afgevaardigden, zal er weinig veranderen. De afgevaardigden moeten op Europees niveau verantwoording afleggen, niet aan de eigen lidstaat. Er moet een centraal EU commando komen. Als dat er niet komt, kan de Benelux een goed voorbeeld geven. (Ik geloof dat dit langzaam maar zeker ook gebeurt.)

Wat is er aan de hand? We hebben te lang in een nul-risico maatschappij geleefd. In een gepolariseerde maatschappij vindt links dat rechts offers moet brengen en omgekeerd. Dat wordt niet wijs gezegd, maar geschreeuwd met veel afkeer voor de tegenpartij. Waar we behoefte aan hebben is moreel leiderschap dat offervaardigheid toont door het voor te leven. Ik verwijs ook naar mijn blog The Re-Emergence of the West.

Wie minder in een leidinggevende positie staat, kan toch leiderschap tonen door gewoon onverstoorbaar door te zetten.

Foto: preekstoel OLV van Finisterrae kerk Brussel 2022 ©Wim Lahaye

Zelfrelativering en mededogen

In de tweede week van januari maak ik graag een staat van de natie* op in Vlaanderen. Dat klinkt behoorlijk aanmatigend. De officiële reden is om een zinnig gespreksonderwerp te bedenken voor nieuwjaarsrecepties. Nadenken over de natie is een soort burgerplicht. Ik heb misschien weinig te zeggen in de maatschappij maar ik ben steeds bereid mijn mening te delen met mensen die daar iets mee kunnen doen.

Bij het opmaken van de staat van de natie bracht de actualiteit inspiratie. Het ontslag eisen van een rector die een quote van het Internet plukt? Velen schijnen dat vanzelf-sprekend te vinden. Ik kan daar niet bij. Menen zij dat? Met welk gezag eisen zij dat? Dat van weldenkende Internetgebruikers? Moet die grote ophef bij de eisers een compensatie vormen voor hun gevoel van onbeduidendheid in de maatschappij? Of zijn Vlamingen dan toch scherpslijpers, ook in andere domeinen dan taalgebruik? Alleszins hebben sommige landgenoten een gebrek aan zelfrelativering en mededogen, en misschien ook wel aan humor. 

In het Oude Testament dringen David en zijn legeraanvoerder Abisai in het kamp van hun vijand Saul binnen, alwaar deze Saul rustig in zijn tent ligt te slapen. Het is een uitgelezen kans! Abisai wil Saul met diens speer in zijn slaap doden. Maar David heeft een beter idee. Hij beslist Saul niet te doden en neemt diens speer uit de tent mee als bewijs dat hij de kans gehad heeft om Saul te doden. Hij kroont zich daarmee tot morele winnaar tegenover het leger van Saul. Het verhaal suggereert dat mededogen welgevallig is aan God.

In het Frans zegt men: “Il ne faut pas pousser Bobonne dans les orties”. Wie in een kwetsbare positie staat of wie een openbare uitschuiver maakt, moet je niet nog eens het beentje lichten. Een zonde tegen zwakke Bobonne is een doodzonde tegenover God. Franciscus van Sales pleitte rond 1600 al voor mildheid in de sociale media (er waren al pamfletten).

Mededogen is een woord dat in onbruik dreigde te raken. Gelukkig hebben enkele medechristenen (o.a. Dirk De Wachter, Mieke Van Hecke) het woord opnieuw opgepikt om het terug de aandacht te geven die het verdient. Maar we moeten natuurlijk rekening houden met de geringe maakbaarheid van de medemens.

(*) Zie ons doen is ook zo’n staat van de natie.

Foto: Sint-Baafskathedraal van aan de Krook te Gent 9 juli 2025 ©Wim Lahaye

Aanstoot geven en aanstoot nemen

In het evangelie van vorige zondag zei Jezus: “Gelukkig is hij die aan Mij geen aanstoot neemt.” Hij wilde daarmee vooral de volgelingen van Johannes de Doper geruststellen. De Doper zat bij koning Herodes Antipas achter slot en grendel en zijn volgelingen vroegen zich hulpeloos af wat ze nu moesten doen: Jezus volgen of afhaken. Jezus kende zichzelf. Hij wist wel dat Hij enigszins aanstoot kon geven. Later zal Hij voor het oog van de Romeinse bezetter en van de ganse bevolking op een ezelsveulen Jeruzalem binnenrijden. Kan je nog meer aanstoot geven? Ik dacht van niet.

En toch moet ook iemand aanstoot nemen om tot een controverse te komen. Gelukkig zijn er heel wat mensen die dat kunnen. Een aantal daarvan komen zelden naar Brussel; ze wonen in de witte villa’s in de rand. Ze gingen vroeger met hun ouders naar een kerk maar ze voelen daar naar eigen zeggen geen enkel gemis bij. Ze zien de toekomst wel somber in en beweren verontwaardigd dat “hun cultuur” bedreigd wordt. Maar over welke cultuur gaat het hier? Christelijk mag ze alvast niet genoemd worden. En wat is de bedreiging precies, als die cultuur zo superieur is? Of lijden deze mensen aan profileringsdrang?

Toch zijn ook deze mensen van goede wil en ze hebben zelfs een beetje gelijk. We hadden allemaal gehoopt op een vredevol tafereel. Christus is niet te vinden in de Brusselse kerststal; zijn hoofd is eraf. Brussels is a hellhole. En mooi is de stal eigenlijk ook niet. Als kind is Christus misschien te vinden in een nabijgelegen kraakpand of in een armenbuurt. Als mens is Hij zich misschien aan het overwerken in een verdeelcentrum, vol schuldgevoel omdat Hij voor zijn gezin zou moeten zorgen. Maar dat is nu net wat deze kerststal wou zeggen.

“Tradition ist nicht die Anbetung der Asche, sondern die Weitergabe des Feuers.“

Net zoals aanstoot, kan je ook vrijheid geven en nemen.

Foto 1: Kerststal te Brussel, bron Otheo
Foto 2: Kerststal in de Sint-Bertinuskerk te Poperinge november 2025 ©Wim Lahaye