Team Musclé

Team Musclé – “Een gespierd team” is wat een collega – opdrachtgever uit Toulouse in 1995 dringend nodig had vanuit de bedrijfsvestiging in Antwerpen. Hij vertelde dat enkele grondstations in Klein-Azië uitgevallen waren omdat onze geleverde toestellen een foutieve meetwaarde doorstuurden. Het probleem sleepte wat aan en vergde dringend diepgaande analyse en doortastend praktisch handelen.

Ik werd met een oudere collega op het vliegtuig gezet en eerlijk gezegd, dat was toch wel een stresserende ervaring, want we hadden geen idee van de moeilijkheden die we konden verwachten. Maar vaak is het zo dat je iets meer kan als je voor het onmogelijke staat en deze leerrijke ervaring is me vooral bijgebleven omwille van de gevleugelde woorden team musclé van onze opdrachtgever in Toulouse. Het deed me stilstaan bij de kritische succesfactoren van een team.

Een eerste kritische succesfactor is de complementariteit van de teamleden. De ene heeft kennis; de andere heeft kunde. De ene is een communicator; de andere een doener. In technische omgevingen zie ik vaak een enorme meerwaarde ontstaan in de samenwerking tussen oudere en jongere medewerkers. De ambachten in de Vlaamse steden wisten dit vijfhonderd jaar geleden ook al.

Een tweede kritische succesfactor is het vertrouwen tussen teamleden. Goede teamleden geven elkaar nooit de schuld als het misloopt, omdat ze weten wat ze voor elkaar betekend hebben. Liever schuld nemen dan schuld geven. Accountability wordt dat ook wel eens genoemd.

Aan een goede samenwerking in een hecht team gaan vaak momenten van gedeelde kwetsbaarheid vooraf. Daarmee bedoel ik dat de teamleden vaak al voor hetere vuren en gemeenschappelijke vijanden gestaan hebben. Ze weten uit gedeelde onzekere momenten dat ze op elkaar kunnen vertrouwen.

Wat je uiteindelijk als individu of als team kan, kan niemand weten. Het is te vergelijken met het evangelie van vorige zondag. Het ultieme vertrouwen is het vertrouwen op Christus. Ik verwijs ook naar mijn blogs Bij het scheiden van de markt en La confiance en soi. In het Engels heb ik ook een verwante blog over het verhaal van Nehemia.

Image by Louise Olesen from Pixabay

On a souvent besoin d’un plus petit que soi

Deze wijsheid komt uit een fabel van Jean de la Fontaine, de leeuw en de rat. Het is een oprechte aansporing om nederig te blijven en er zich bewust van te zijn dat we soms hulp nodig hebben van iemand die ‘kleiner’ is. Het voordeel van het gebruik van de fabel als verhaal genre is hier dat het wel duidelijk is dat de rat kleiner is dan de leeuw; kwantitatief kan dat alvast niet ontkend worden.

Maar er is een probleem als we dit principe toepassen op onze medemens, zoals bij fabels de bedoeling is. De titelzin bevat immers een impliciete veronderstelling, namelijk dat er wel wat mensen bestaan die ‘kleiner’ zijn dan wij. In puur werelds opzicht is dat misschien wel zo, als we tenminste meten met de gebruikelijke oppervlakkige criteria als inkomen, aanzien, bekendheid, schoonheid en gezondheid. Maar in de christelijke leer zijn we allemaal voor God gelijk en bestaat er dus helemaal geen plus petit que soi! Forget the ranking! Ook al is de uitspraak misschien oprecht, ze verraadt subtiel een hoogmoedige ingesteldheid van de spreker.

Dat is ook wat het verhaal van de barmhartige Samaritaan wil zeggen. Je kan hulp nodig hebben van iemand waarvan je denkt dat die de mindere is, maar die blijkt dat uiteindelijk helemaal niet te zijn. Integendeel, de Samaritaan was -in werelds opzicht- bemiddeld genoeg om jouw verblijf te betalen nadat je zelf beroofd was. Bovendien was hij als mens goed en barmhartig. Het oppervlakkig oordeel van kleinheid dat je over de Samaritaan geveld had, zat dus helemaal fout.

Vandaag 4 augustus gedenken we Jean-Marie Vianney, de pastoor van Ars. Het was in alle opzichten een kleine man, zowel wat betreft gestalte als wat betreft talenten, eigenlijk de meest gewone dorpspastoor van een afgelegen dorp. Kan je vandaag nog minder aanzien genieten? Toeristen in West-Vlaanderen vragen zich wel eens af wie dat vreemde kereltje is als zij zijn beeltenis zien. In de Kerk is hij de patroon van alle zielzorgers geworden, en daarmee impliciet ook van pausen en bisschoppen.

Hoewel de kerkelijke hiërarchie bij definitie van het woord natuurlijk wel een ranking kent, is dat niet zo in haar erkenning van heiligheid van mensen en van immateriële waarden. De pastoor van Ars is vandaag misschien minder bekend of minder vereerd maar hij is even heilig als Petrus of paus Johannes Paulus II. Dat geldt ook zo voor vieringen. De kleinste eucharistieviering in het meest achterlijke dorpje is even heilig als de grootste eucharistieviering met de paus in Rome. Als deelnemer zit je overal even goed. Er is niemand in Rome die daaraan twijfelt. De gelijkheid voor God manifesteert zich op die manier ook reeds in onze aardse werkelijkheid. En dat is net zo mooi. 

Image by dozemode from Pixabay 

De Trein der Traagheid

Deze novelle van Johan Daisne stond geboekstaafd als model voor het magisch realisme. Het was verplichte lectuur voor de leerlingen van het Sint-Albertuscollege te Heverlee-Haasrode. Het is een verhaal waarin de schrijver / lezer telkens opnieuw zichzelf ontmoet. Ik dacht er in mijn verdere leven vaak aan terug, en dan vooral om uit te maken of aankomende belangrijke gebeurtenissen mij op dat moment vooral vervulden van inertie of van psychisch automatisme.

Leek het magisch realisme mij eerst bevreemdend, zo vloeien magie en werkelijkheid nu steeds meer samen, zodat het magische realisme meer en meer een pleonasme is gaan worden. Bevreemdend is eerder hoe mijn waarneming van de werkelijkheid steeds meer gefocust is geraakt op het vergankelijke, het transitoire, de passages van mijlpalen en de ontwikkeling van intergenerationele liefde.

Ik denk er wel eens aan wanneer ik vanuit Heverlee de trein naar Waver neem, of wanneer ik 's avonds terugkeer. Un soir, un train.

Foto bron: https://fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/paul-delvaux-avondtrein 

Het teken aan de wand

In the Armed Man stelden we al vast dat we in een tijd leven waarin zelfs journalisten zich voorstander tonen van bewapening en oorlog, zoniet van krachtige oorlogsretoriek. Men zou kunnen denken dat dit enigszins ongewoon is, omdat de doorgaans links getypeerde journalisten weinig ophebben met de retoriek van rechtse ijzervreters. De constante is wel dat in tijden van economische achteruitgang, onheilsprofetieën populair zijn, en zelfs terecht, omdat oorlog inderdaad in de lucht kan hangen.

Op dit schilderij van Rembrandt zien we de Babylonische koning Belsazar tijdens een drinkgelag verschrikt opkijken wanneer een zichtbare hand een “teken aan de wand” schrijft. Alleen de profeet Daniël kan het teken uitleggen: de dagen van Belsazar waren geteld; hij was “gewogen en te licht bevonden”. Belsazar zou dezelfde nacht nog sneuvelen onder het geweld van Meden en Perzen. Dit Bijbelverhaal levert maar liefst twee populaire uitdrukkingen aan de Nederlandse taal (teken aan de wand, gewogen en te licht bevonden).

Het teken aan de wand suggereert niet dat Belsazar zich te weinig bewapend had of dat hij militair tekortschoot. Het ontbrak hem aan morele integriteit, in zijn drinkgelag gebruikte hij bewust uit de tempel geroofde bekers om Jeruzalem te vernederen. Het was allemaal een gevolg van het feit dat hij de verkeerde god aanbad.

In plaats van te pleiten voor meer bewapening in lijn met de waan van de dag, doen we er misschien beter aan eerst en vooral te pleiten voor morele integriteit. Dat kan betekenen: afzien van eet- en drinkgelagen, stimuleren van leiderschap en ondernemerschap in Nehemia’s geest en waken over de tijden en de zeden. Die bekering is nodig zowel bij de leiders als bij het volk.

Ik verwijs ook naar mijn blogs Vrede en oorlog en naar The Re-emergence of the West. 

Afbeelding: Het feestmaal van Belsazar door Rembrandt van Rijn - www.nationalgallery.org.uk : Home : Info, Publiek domein, Koppeling

De zorg gaat door het dak

De zorgsector komt geregeld in het nieuws. Er is iets eigenaardigs aan de hand met onze samenleving. Enerzijds klinkt een luide roep naar hoog performante, hooggekwalificeerde arbeidskrachten. Anderzijds gaan de kosten in de zorg helemaal door het dak. Misschien is het een toevallige combinatie maar macro-economisch en budgettair bekeken zit dat natuurlijk helemaal fout. We kunnen het wel wijten aan de vergrijzing van de bevolking.

Maar hoe komt het dat zoveel jongeren in allerlei vormen van zorg, bijvoorbeeld in bijzondere jeugdzorg, terechtkomen? Hoe komt het dat zoveel mensen arbeidsongeschikt worden? En waarom heeft iedereen nu naast zijn huisdokter en zijn tandarts, ook een psycholoog, een dermatoloog, een osteopaat, een specialist voor alles en nog wat?

Gedeeltelijk heeft dat te maken met het grote succes van de geneeskunde en de zorg. We leven langer en we ontmoeten dus meer kwaaltjes voor we onze laatste adem mogen uitblazen, en dat terwijl we nog snel de Machu Picchu, de Taj Mahal, de Chinese Muur en het Sydney Opera House willen bezoeken. We willen elk risico op een ongeneeslijke ziekte kunnen uitsluiten. Ook onze performantie moet altijd optimaal zijn en dat betekent dat elke drupneus een operatie kan vergen. Kinderen gaan nu ook al preventief naar de psycholoog.

Ik denk dat onze doorgedreven prestatiedwang inderdaad de behoefte aan zorg verhoogd heeft. We moeten in optimale conditie zijn. Mannen en vrouwen in kroostrijke gezinnen moeten bijna het onmogelijke doen om in onze meritocratie mee te draaien. Dat breekt vaak relaties in gezinnen, zowel tussen echtgenoten onderling als tussen ouders en kinderen. Die gebroken relaties leveren heel wat samenlevingsproblemen op, zelfs criminaliteit. De verering van de Mammon brengt zoals gewoonlijk meer kosten dan baten met zich mee.

De mensen in de zorgsector hebben een slechte verhouding tussen loon en arbeidslast. Ze lopen een hoog risico op burn-out. Er is ook een risico op ontmenselijking in een context van doorgedreven ziekenhuis/ zorghuis management.

Het is vandaag de feestdag van Sint-Kamiel alias de heilige Camillus de Lellis, de patroon van de zorgwerkers. Het is een goede dag om te reflecteren over enkele vragen. Op welke manier kunnen wij de zorg-dragers, inclusief de mantelzorgers in onze maatschappij bijstaan? Kunnen we naast de zeven werken van fysische barmhartigheid ook eens tijd maken voor de tien geestelijke werken van barmhartigheid? Kunnen we wat meer dankbaarheid tonen aan de zorgers in ons midden? En kunnen we onze luide roep naar meer performantie niet wat milderen ten voordele van wie ‘echt’ zorg nodig heeft? En kunnen we tenslotte de kleinere groep profiteurs van het systeem nog bekeren, en dan liefst in hun diepste binnenste, zonder dwang van buitenaf?

De genezing van de lamme is een prachtig wonderverhaal uit het evangelie. Maar het wonderlijke aan dit verhaal is vooral dat vier vrienden het onmogelijke doen voor hun lamme vriend: ze torsen hem op het dak en brengen hem door een gat in het dak tot bij Jezus. Ook hier ging de zorg door het dak, maar dan van boven naar onder. Een grote daad van liefde en geloof die ook Jezus opgevallen was. De evangelist schrijft: “Hij was getroffen door hun geloof” en suggereert daarbij dat de vier zorgdragers Hem minstens even hard ontroerd hebben als de lamme zelf.

Zie ook mijn blogs Borderline Times en Zie de mens .

Ik schrijf deze blog graag naar aanleiding van de verjaardag van mijn moeder, Ingrid Van Hoof, kampioen van de zorgdragers.

Afbeelding: Verzorgen van zieken, met dank aan kunstenaar Egbert Modderman. Dit werk maakt deel uit van de werken van barmhartigheid in de Martinikerk te Groningen.

Wat niet zachtmoedig gezegd kan worden, is de waarheid niet

In deze blog definieer ik twee vormen van taal. Er is de taal van de macht en er is de taal van de waarheid.

De taal van de macht leerde je vroeger ongewild kennen op de speelplaats. Nu hoor je ze op politieke fora, in de sociale media en in kranten en tijdschriften die een specifieke politieke groepering vertegenwoordigen. De taal is niet gericht op het overdragen van informatie. Het is een taal die vooral de belangen van de schrijver / spreker ondersteunt. Het is een taal van verdachtmaking en minachting, een taal die oordeelt, een taal die winnaars afkondigt en verliezers bespot.

Daarnaast is er de taal van de waarheid. De taal van de waarheid vind je overal, zelfs op de speelplaats, maar ze klinkt niet zo luid en ze houdt geen rekening met de waan van de dag. De taal van de waarheid is erop gericht het algemeen belang te bevorderen. De taal van de waarheid wordt gebruikt met veel liefde voor de lezer / luisteraar.

Paus Leo XIV stelde al dat waarheid geen eigendom is om afgebakend te worden. De waarheid is een goed om te delen. In zijn encycliek Magnifica Humanitas rekent de paus af met het postmodernisme. Het postmodernisme houdt niet zo van de taal van de waarheid omdat het niet gelooft in waarheid. Het is een strekking die een somber mensbeeld cultiveert. Volgens het Johannesevangelie was Pontius Pilatus ook een postmodernist. Als Jezus zegt dat Hij van de waarheid komt getuigen, antwoordt Pilatus smalend: “Wat is waarheid?”.

Paus Leo erkent wel dat de waarheid niet altijd voor de hand ligt, maar hij schrijft dat de Kerk allen die eerlijk zoeken naar waarheid, goedheid en schoonheid als dierbare bondgenoten beschouwt in de verdediging van de waardigheid van iedere persoon en in de zorg voor de Schepping. Hij opent daar ook de deur naar degenen die zich niet tot ‘onze’ Kerk bekennen. De taal van de waarheid wordt hier met liefde en met zachtmoedigheid gesproken.

Als we dus twijfelen of een bepaalde waarheid mag of moet gezegd worden, moeten we ons de volgende vraag stellen: “Kan ik dit op een zachtmoedige manier zeggen?”. Als het antwoord ja is, moeten we het zachtmoedig zeggen. We denken vaak dat dat de andere partij niet zal overtuigen maar het tegendeel is waar. Zachtmoedigheid genereert vertrouwen, weliswaar kan dat niet zonder geduld. Als het antwoord neen is (ik kan het niet op een zachtmoedige manier zeggen), dan is het waarschijnlijk de waarheid niet. En dan is het verstandiger te zwijgen, tenminste als je liever spreekt met gezag dan met macht.

Ik verwijs ook naar mijn blogs Waar een wil is, is een weg naar waarheid en naar Macht en Gezag.

Image Montecassino Abbey by Valter Cirillo from Pixabay

Jeanne d’Arc

Dit boek van Edward De Maesschalck vertelt het merkwaardige, waar gebeurde verhaal van Jeanne d’Arc, waarbij gebruik gemaakt werd van een aantal goede historische bronnen, o.a. het procesmateriaal van haar veroordeling (1431) en dat van haar eerherstel (1456).

Het verhaal is merkwaardig omdat Jeanne als kwetsbare maagd erin slaagt een oorlog te doen kantelen. Het toont het belang aan van psychologie, geloof en bijgeloof in oorlogsvoering.

De moed van Jeanne is letterlijk legendarisch te noemen. Tegelijk is zij vroom, menselijk en integer, in de zin dat zij herhaaldelijk pleit voor mededogen tegenover krijgsgevangenen en terughoudendheid na overwinningen.

Merkwaardig is ook hoe de diepe ellende van een volk een soort messianistische verwachting kan creëren. In de diepste wanhoop van het Franse volk ontdekt Jeanne dat zij geroepen is om de kroonprins van Frankrijk tot overwinning en kroning te brengen, een roeping die zij tot haar bittere levenseinde zal blijven waarmaken. Er is wel gelijkenis met de messianistische verwachtingen van het volk Israël en met het publiek optreden van Jezus.

Maar wat me in dit verhaal het meest zal bijblijven, is de vaststelling dat er ook in de laatste levensdagen van Jeanne, mensen in haar omgeving waren (zoals de hoofdgriffier Guillaume Manchon) die geloofden in haar onschuld en die haar subtiel of openlijk steunden op gevaar van eigen leven. Het heeft misschien niet mogen baten, maar zelfs in de diepste duisternis ('De Profundis') ben je nooit helemaal alleen. Maar het maakte haar levenseinde daarom niet minder gruwelijk. Beata virgo qui sperat in eo.

Ik verwijs ook naar mijn blogs over de wreedheid van groepen en over leiderschap en offervaardigheid. Klik op de geschiedenis link hieronder voor andere geschiedenisblogs.

Foto 2: Jeanne d'Arc standbeeld in de Notre Dame kathedraal te Parijs 2026 ©Wim Lahaye