Het zal waarschijnlijk een heel leven vergen om de parabel van de talenten goed te begrijpen en na te leven. Ter herinnering: drie dienaren krijgen elk van hun meester een som geld toevertrouwd die evenredig is met hun vermeende capaciteiten. De eerste krijgt vijf talenten. De tweede krijgt er twee. De derde krijgt slechts één talent, maar dat was blijkbaar voor die tijd toch een aanzienlijke som geld. De twee eerstgenoemde dienaars slagen er met een beetje ondernemerschap in om vòòr de terugkeer van hun meester, de gekregen som te verdubbelen, respectievelijk van vijf naar tien, en van twee naar vier. De dienaar met het ene talent stopt dat talent angstig in de grond om het zonder verlies te kunnen teruggeven aan zijn meester. Bij diens terugkeer prijst de meester de ondernemende dienaars en veroordeelt hij de ‘luie’, passieve dienaar.Het is een verhaal dat wel eens voorgelezen werd op de begrafenis een persoon die zich bijzonder verdienstelijk gemaakt had in zijn leven. Op de lagere school werd het gebruikt om ons aan te moedigen te “woekeren met onze talenten”. Die herinterpretatie van geldwaarde naar ‘talent’ of vaardigheid is niet helemaal fout, maar ook niet helemaal juist. Het is niet fout in de zin dat talenten ook gaven van God zijn en dat wij aangemoedigd worden die gaven maximaal in te zetten voor maatschappelijk engagement en ondernemerschap in Nehemia’s geest. Ingrijpen, niet lijdzaam toekijken, vergt een zekere durf. En durf is God welgevallig.
Maar die
interpretatie is ook niet helemaal juist. In deze tijd van godsverduistering
riskeert de talentenjacht inderdaad terug een jacht naar geldeenheden te worden,
omdat talenten verworven door kinderen zich later kunnen vertalen in klinkende
munt (financiële opbrengsten en sociaaleconomische status). Dat was duidelijk
niet de bedoeling van de parabel. De talenten waarover het eigenlijk gaat, zijn
“de kwaliteiten om in het Rijk Gods binnen te komen”. Het gaat dus
vooral over deugden zoals goedheid, barmhartigheid, vrijgevigheid en rechtschapenheid .. dingen die we vandaag niet meteen
als talenten zouden kwalificeren.
De ontknoping van
dit verhaal is snoeihard. “Neem dit ene talent af van de luie dienaar en geef
het aan de dienaar met zijn tien talenten.” Het Nieuwe Testament promoot
weliswaar een barmhartige God, maar houdt toch een slag om de arm. Misschien is
het typisch voor Matteüs dat de angstaanjagende God van het Oude Testament niet
helemaal afgeschaft is. De meester zegt het zelf aan zijn luie dienaar: “Je
wist dat ik oogst waar ik niet heb gezaaid, en binnenhaal waar ik niet heb
uitgestrooid.”
Er is dus één niet
vermelde kwaliteit die eruit springt als criterium tussen de dienaren en dat is
het vertrouwen in de meester zelf. De eerste twee dienaren vertrouwen
erop dat de risico’s die ze nemen, niet onbeloond zullen blijven. Ze wagen een
sprong in het duister en zijn bereid op hun bek te gaan bij de meester als hun
ondernemerschap fout loopt. De derde dienaar gaat ervan uit dat zijn meester
hardvochtig is en daarom is hij niet bereid enig risico te nemen. En wat
blijkt: het vertrouwen van de eerste dienaars was self-fulfilling, maar het
wantrouwen van de derde dienaar was dat ook!
De parabel van de
talenten is vooral een aansporing om positief en dankbaar te staan in het
leven. Ook Epictetus
stelde al dat we ervan uit moeten gaan dat de goden het goed met ons
voorhebben. Deze parabel wordt typisch midden in de novembermaand gelezen, ergens
tussen Allerzielen en Christus Koning, een periode waarin de mens vooral op zijn
eindigheid gewezen wordt. Het is het meest sinistere moment in het kerkelijk
jaar omdat ook het einde van de wereld ter sprake komt. Niet vertrouwen op
God is dus geen optie, tenzij je wil gaan voor eeuwig tandengeknars.
Ik verwijs ook
naar het Matteüseffect.
Schilderij 'De Parabel van de Talenten' van Willem de Poorter, Public domain, via Wikimedia Commons

