Wetenschap

Dit boek van professor Sylvia Wenmackers handelt over wetenschapsfilosofie en schetst de positie van wetenschap in onze hedendaagse maatschappij. De ironie van deze tijd is dat wetenschap in vraag gesteld wordt op een ogenblik dat ze grote successen boekt, diep doordringt in ons dagelijks leven en dankzij de democratisering van het onderwijs veel wetenschappers voortbrengt. Anderzijds beleven we nu een politieke polarisatie waardoor ook wetenschapsbeoefenaars onder vuur liggen, vaak vanuit een afkeer van ongemakkelijke waarheden. In principe kan wetenschap floreren door het stellen van kritische vragen, maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat intellectueel oneerlijke insinuaties gebruikt worden om de wetenschapsbeoefenaars aan banden te leggen.

De auteur wijst o.a. op het Duhem-Quine probleem. Eenvoudig gezegd blijkt elke wetenschappelijke hypothese gebouwd te zijn op een netwerk van onderliggende hypotheses die in principe ook op elk moment onderuitgehaald kunnen worden door falsificatie. Het blijkt verder dat wetenschap een onderdeel is van onze cultuur en dat wetenschapsbeoefening evolueert met cultuur en tijd. Toch is het mogelijk een soort gemene deler te herkennen in alle vormen van wetenschapsbeoefening over de tijd heen: (1) Het gaat over een “zoniet onbevooroordeeld, dan toch eerlijk” zoeken naar patronen in allerhande natuurlijke verschijnselen. (2) Er bestaat een openheid voor erkenning van gemaakte fouten in observaties, verwerking van gegevens of formulering van hypotheses. In de wetenschap staat de deur naar het ongelijk van de beoefenaar altijd op een kier. De vaststellingen staan steeds boven de ego’s van de wetenschapsbeoefenaars.

Grote wetenschappers bleken vaak in staat eigen ongelijk te bekennen. Het blijkt in deze tijd belangrijk te zijn de doelen en de waarden van wetenschappelijke projecten goed te schetsen aan de belanghebbenden, waaronder het brede publiek. Maar tegen het Dunning Kruger effect is voorlopig geen kruid gewassen.

Ik verwijs ook naar mijn blogs De ivoren toren van de academici en The Chasm between Academics and Populists.

Wat betreft wetenschapsgeschiedenis en wetenschapsfilosofie zijn de boeken Wetenschap als Roeping en Verdwaald in de Werkelijkheid ook zeer lezenswaard.

De Schoonheid van Spoorwegstations II

Mooie samensmelting van architectuur, vakmanschap, reislust, ontdekkingshonger en doelgerichtheid. Verspil nooit de heerlijke tijd van het wachten in een prachtig treinstation.

Bremen:

Charleroi:

Leuven:

Luik:

Zie ook De Schoonheid van Spoorwegstations (deel I).

Foto Bremen: 21/11/2024 ©Wim Lahaye

Foto Charleroi: 30/4/2023 ©Wim Lahaye

Foto Leuven: met dank aan ©Gregory Michiels via Leuven KIJKEN EN ZIEN Fotografie

Foto Luik: 4/1/2025 ©Wim Lahaye

Zelfrelativering en mededogen

In de tweede week van januari maak ik graag een staat van de natie* op in Vlaanderen. Dat klinkt behoorlijk aanmatigend. De officiële reden is om een zinnig gespreksonderwerp te bedenken voor nieuwjaarsrecepties. Nadenken over de natie is een soort burgerplicht. Ik heb misschien weinig te zeggen in de maatschappij maar ik ben steeds bereid mijn mening te delen met mensen die daar iets mee kunnen doen.

Bij het opmaken van de staat van de natie bracht de actualiteit inspiratie. Het ontslag eisen van een rector die een quote van het Internet plukt? Velen schijnen dat vanzelf-sprekend te vinden. Ik kan daar niet bij. Menen zij dat? Met welk gezag eisen zij dat? Dat van weldenkende Internetgebruikers? Moet die grote ophef bij de eisers een compensatie vormen voor hun gevoel van onbeduidendheid in de maatschappij? Of zijn Vlamingen dan toch scherpslijpers, ook in andere domeinen dan taalgebruik? Alleszins hebben sommige landgenoten een gebrek aan zelfrelativering en mededogen, en misschien ook wel aan humor. 

In het Oude Testament dringen David en zijn legeraanvoerder Abisai in het kamp van hun vijand Saul binnen, alwaar deze Saul rustig in zijn tent ligt te slapen. Het is een uitgelezen kans! Abisai wil Saul met diens speer in zijn slaap doden. Maar David heeft een beter idee. Hij beslist Saul niet te doden en neemt diens speer uit de tent mee als bewijs dat hij de kans gehad heeft om Saul te doden. Hij kroont zich daarmee tot morele winnaar tegenover het leger van Saul. Het verhaal suggereert dat mededogen welgevallig is aan God.

In het Frans zegt men: “Il ne faut pas pousser Bobonne dans les orties”. Wie in een kwetsbare positie staat of wie een openbare uitschuiver maakt, moet je niet nog eens het beentje lichten. Een zonde tegen zwakke Bobonne is een doodzonde tegenover God. Franciscus van Sales pleitte rond 1600 al voor mildheid in de sociale media (er waren al pamfletten).

Mededogen is een woord dat in onbruik dreigde te raken. Gelukkig hebben enkele medechristenen (o.a. Dirk De Wachter, Mieke Van Hecke) het woord opnieuw opgepikt om het terug de aandacht te geven die het verdient. Maar we moeten natuurlijk rekening houden met de geringe maakbaarheid van de medemens.

(*) Zie ons doen is ook zo’n staat van de natie.

Foto: Sint-Baafskathedraal van aan de Krook te Gent 9 juli 2025 ©Wim Lahaye

Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen leed

De titel klinkt zorgwekkend, maar wil ons net aanzetten minder te tobben over de toekomst. Het is de laatste zin van een van de meest bucolische teksten uit het Nieuwe Testament (Matteüs 6,24-34). Een van de eerste zinnen is: “Wees niet bezorgd voor uw leven”. En ook: “Let eens op de vogels in de lucht: ze zaaien niet en maaien niet en verzamelen niet in schuren, maar uw hemelse Vader voedt ze. Kijk naar de leliën in het veld. Zelfs Salomo in al zijn pracht was niet gekleed als een van hen”.

Het is vooral een aanmoediging om wereldse, vaak materiële, zorgen opzij te zetten. “Zoek eerst het Koninkrijk en zijn gerechtigheid.” Concentreer je in dit tranendal op de problemen van vandaag. Leef in het hiernumaals. “Maak u dus niet bezorgd voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt voor zichzelf.” Het is de aanbevolen manier om naar het komende jaar 2026 te kijken.

Ik verwijs ook naar Elke dag een heilige dag en naar mijn Engelstalige blog Why we like Calendars

Afbeelding: Felix Nussbaum, Die Perlen (Trauernde) (2), Felix-Nussbaum-Haus Osnabrück

Feest van de Heilige Familie

Op deze eerste zondag na Kerstmis vieren we met de Kerk het feest van de Heilige Familie. Zowel met heilig als met familie bestaat er vandaag nogal wat onduidelijkheid. Vele mensen hebben een verkeerd begrip van het woord heilig. Ze denken dat de Kerk bepaalde mensen als volmaakt bestempelt en die krijgen dan het etiket heilig. Ze denken dan dat dit feest alleen over de familie van Jezus van Nazareth gaat. De familie van Jezus is inderdaad nog altijd een groot ideaal, maar in feite lukt dat zo aardig omdat we er zo weinig over weten.

En dat terwijl heilige mensen en dingen ook deel uitmaken van ons dagelijks leven. Heiligheid vergt geen volmaaktheid. Heilig is al wat van grote betekenis is, en een bijzondere bescherming verdient. Daar bestaat vandaag geen duidelijke consensus over. Voor de ene is de koers van een aandeel heilig, voor de andere het lakwerk van zijn auto. Maar de Kerk promoot een niet-materiële, zelfs ‘goddelijke’ heiligheid, die gebaseerd is op de zaligsprekingen. Zij vindt dat de familie, meer bepaald ook het gezin onaantastbaar is, en dat het gezin bijzondere bescherming moet genieten.

Maar ook het begrip familie of gezin is veranderd. Vroeger waren het: vader, moeder en kinderen. Vandaag gaat het over zeer diverse samenlevingsverbanden onder één dak. Niet al die samenlevingsverbanden zouden zichzelf ook werkelijk als gezin bestempelen maar in feite zijn ze dat soms wel. De Kerk ziet in dat ook die gezinsvormen bescherming verdienen maar wil nog niet te snel vooroplopen om de eenheid tussen de wereldkerken te behouden. Het gezin vormt een cel in de ganse samenleving, maar de eenheid van die cel wordt wel bedreigd door een nietsontziend economisch systeem. Laten we om te beginnen onze slaafse gehoorzaamheid aan dit systeem in vraag stellen.

Intergenerationele solidariteit en Kunnen zijn wie je bent is zeker ook van belang.

Afbeelding 1: Aanbidding van de herders, altaarstuk van de abdijkerk in Thorn, NL
Afbeelding 2: De vlucht naar Egypte, Caravaggio, Public domain, via Wikimedia Commons 

Aanstoot geven en aanstoot nemen

In het evangelie van vorige zondag zei Jezus: “Gelukkig is hij die aan Mij geen aanstoot neemt.” Hij wilde daarmee vooral de volgelingen van Johannes de Doper geruststellen. De Doper zat bij koning Herodes Antipas achter slot en grendel en zijn volgelingen vroegen zich hulpeloos af wat ze nu moesten doen: Jezus volgen of afhaken. Jezus kende zichzelf. Hij wist wel dat Hij enigszins aanstoot kon geven. Later zal Hij voor het oog van de Romeinse bezetter en van de ganse bevolking op een ezelsveulen Jeruzalem binnenrijden. Kan je nog meer aanstoot geven? Ik dacht van niet.

En toch moet ook iemand aanstoot nemen om tot een controverse te komen. Gelukkig zijn er heel wat mensen die dat kunnen. Een aantal daarvan komen zelden naar Brussel; ze wonen in de witte villa’s in de rand. Ze gingen vroeger met hun ouders naar een kerk maar ze voelen daar naar eigen zeggen geen enkel gemis bij. Ze zien de toekomst wel somber in en beweren verontwaardigd dat “hun cultuur” bedreigd wordt. Maar over welke cultuur gaat het hier? Christelijk mag ze alvast niet genoemd worden. En wat is de bedreiging precies, als die cultuur zo superieur is? Of lijden deze mensen aan profileringsdrang?

Toch zijn ook deze mensen van goede wil en ze hebben zelfs een beetje gelijk. We hadden allemaal gehoopt op een vredevol tafereel. Christus is niet te vinden in de Brusselse kerststal; zijn hoofd is eraf. Brussels is a hellhole. En mooi is de stal eigenlijk ook niet. Als kind is Christus misschien te vinden in een nabijgelegen kraakpand of in een armenbuurt. Als mens is Hij zich misschien aan het overwerken in een verdeelcentrum, vol schuldgevoel omdat Hij voor zijn gezin zou moeten zorgen. Maar dat is nu net wat deze kerststal wou zeggen.

“Tradition ist nicht die Anbetung der Asche, sondern die Weitergabe des Feuers.“

Net zoals aanstoot, kan je ook vrijheid geven en nemen.

Foto 1: Kerststal te Brussel, bron Otheo
Foto 2: Kerststal in de Sint-Bertinuskerk te Poperinge november 2025 ©Wim Lahaye

Iets maken

Ik herinner me nog goed mijn eerste werkdagen als pas afgestudeerd ingenieur bij den Bell. De ruimtevaartafdeling waar ik terecht kwam, bestond uit jonge ingenieurs en oudere werknemers die vaak zonder diploma vakkennis en ervaring hadden kunnen verwerven. Ze vertelden me: “Je zal hier ‘iets leren maken’ en je zal ontdekken wat daar allemaal bij komt kijken en hoe lastig dat is.”

“Den Bell” was nog een echt OEM bedrijf, een zogenaamde Original Equipment Manufacturer. De producten van Bell werden daar bedacht, uitgetekend, vervaardigd, getest, verkocht en ondersteund naar de klant. Later in mijn loopbaan leerde ik nog twee andere bedrijven kennen in de satellietnavigatie die ook zelf hardware en/of software ontwikkelen voor toestellen die ze daarna zelf op de markt brengen. Het zijn deze bedrijven die ‘par excellence’ de weerbaarheid van onze economie in stand houden. Ze verdienen een bijzondere erkenning en bescherming, want het is een hard bestaan.

De jobs in dit soort bedrijven die nog ‘iets maken’, behoren tot de meest uitdagende in de arbeidsmarkten van ingenieurs en technici. Het gaat over systeemkennis, analoge en digitale elektronica, software, mechanische opbouw, enzoverder. De toestellen moeten vaak onder de meest diverse omstandigheden kunnen blijven werken en dat moet allemaal getest worden. Het duurt dan ook jaren om dergelijk vakmanschap op te bouwen, maar de volatiele job markten laten dat niet altijd toe. Onze hoge loonkosten maken dat onze ingenieurs comfortabeler aan de slag kunnen in banken dan in de industrieën waar hun kunde werkelijk betekenis krijgt. Een goede maatregel zou zijn om negatieve belastingen te heffen bij de werknemers van deze industrieën.

Ik verwijs ook naar mijn blogs: the Engineers Courageous Mastery en Ode to Industry.

Image by dujin yun from Pixabay