Het floers dat de naties bedekt

In Jesaja 25, 6-10a lezen we: “Op deze berg zal Hij, de Heer der hemelse machten, de sluier verscheuren die ligt over alle volkeren, en het floers dat alle naties bedekt.” Jesaja gebruikt  meesterlijke beeldspraak voor het wanhopig verlangen naar een tijd van vrede, een hemels Jeruzalem. ‘Het floers’ waarvan sprake, betekent hier het rouwkleed dat weduwen droegen als hun echtgenoot gesneuveld was in de oorlog. In onze Vlaamse velden was het floers het typische ‘dentelle’, het kantwerk dat weduwen over gelaat en schouders droegen bij de begrafenis van hun gesneuvelde echtgenoot. Op de foto zie je hoe de soldatengraven een visueel kantwerk vormen over het land van Langemark in de streek van Ieper. Het floers dat de naties bedekt, kan dan staan voor het verdriet van alle achtergeblevenen in alle oorlogen.

Maar als Jesaja schrijft dat God de sluier zal verscheuren, dan bedoelt hij dat die sluier ook een belemmering is voor duurzame vrede. Er is niet alleen het verdriet, er blijft ook de heerschappij van de dood zelf: rancune, haat, laster, leugen, wederzijdse verdachtmaking, gevoel van onrecht en onvrede in de harten van de mensen. Die onvrede doet ons kiezen voor oorlogszuchtige leiders. We laten ons telkens opnieuw opzetten tegen onze vermeende vijanden en op die manier raken we telkens weer bedekt door het rouwkleed. De oorlogslogica houdt zichzelf in stand. We raken er niet van verlost.

Het is ongelooflijk hoe veel mensen in de sociale media meegaan in de oorlogsretoriek en zelfs in het regelrecht verspreiden van oorlogspropaganda. Ik zou het nog kunnen begrijpen van mensen die familieleden of huis verloren hadden in de oorlog maar ik kan het daarom nog niet goedkeuren. Maar mensen uit Vlaams-Brabant die haat prediken? Goed geschoolde mensen die hier in warme huizen wonen? Waarom doen zij dat? Waarom hebben zij bewondering voor oorlogszuchtige leiders, die met hun stoere praat vooral anderen naar het front willen sturen? De haat moet eerst verdwijnen voor er echte vrede kan komen. Een duurzame vrede kan er alleen komen met de koestering van vrede in het eigen hart.

Ik verwijs ook naar mijn blogs Brothers in Arms, The Armed Man en naar De wedijver tussen de naties.

Foto: Duitse militaire begraafplaats “Studentenfriedhof” in Langemark november 2025 ©Wim Lahaye

Het doopsel van Cornelius

Vandaag gedenken we het doopsel van de Romeinse honderdman Cornelius. Het verhaal staat beschreven in de Handelingen der Apostelen. Door de goddelijke Voorzienigheid komt Petrus in contact met de Romeinse honderdman Cornelius en een aantal gezellen. In hun bijzijn beleven ze allemaal een gevoel van goddelijke herkenning en verlichting, een tweede Pinksteren. Petrus roept het uit: “Nu besef ik pas goed dat er bij God geen aanzien des persoons bestaat!”

Het verhaal wordt soms uitgebeeld op doopvonten en in baptisteria, dat zijn vaak-achthoekige nevengebouwtjes van kerken die speciaal voor doopsels gebouwd werden. De afbeelding op de doopvont van de Sint-Bartholomeuskerk in Luik, gemaakt door Reinier van Hoei, is van een ontroerende schoonheid.

Het is een mijlpaal in het universeel worden van de Kerk. Het christen zijn wordt via een doopsel toegankelijk gemaakt voor alle mensen. Hoewel bekeringsijver al lang niet meer zoals vroeger wordt aanbevolen, belijden we toch dat onze Kerk ‘universeel’ is, dat wil zeggen, open voor iedereen, en tegelijk ook gericht op het heil van alle mensen. En wonderwel geldt dat dus ook voor diegenen die de Kerk de rug toegekeerd hebben of inmiddels onverschillig geworden zijn. Terugkeer naar de Kerk is dus altijd mogelijk, voor iedereen. Dat is nu eenmaal eigen aan het christendom.

Ik verwijs ook naar mijn blogs De schoonheid van het geloof en naar De troost van de kunst – de kunst van de troost

Foto: door Jean-Pol GRANDMONT - Eigen werk, CC BY-SA 2.5, Koppeling

De verrassende nabijheid van de hemel

Vandaag vieren we het feest van de aartsengelen. Al degenen die Michaël, Rafaël of Gabriël heten, mag je vandaag een gelukkige naamdag wensen. De Bijbelverhalen over de aartsengelen moesten de gelovigen moed doen scheppen. Ook al was dit leven een tranendal, er bestond een hemel om naar te verlangen. Die lag misschien niet direct binnen ons bereik, maar er waren wel wezens die ons op aarde konden komen bijstaan.

De hedendaagse mens heeft de materiële hemel alvast toegankelijk gemaakt met ruimteschepen. Je moet wel miljardair zijn om zelf je ticket te kunnen betalen. Toch is de hemelse heerlijkheid nog ver van ons verwijderd. In deze wereld zien we oorlog, honger en onrecht. Op de werkplaats ervaren we onenigheid en stress. In de gezinnen blijken we soms vreemden voor elkaar. Paulus zei het al: “De hele natuur kreunt en lijdt in barensweeën”. Ondanks of misschien net omwille van onze welvaart twijfelen we aan het voortbestaan van het Avondland.

De toegang tot de hemel lijkt aartsmoeilijk, maar is dat wel zo? Als Jezus zegt dat het voor de rijke moeilijker is in de hemel te komen dan voor een kameel om door het oog van de naald te kruipen, bedoelt hij niet dat het God is, die de toegang moeilijk maakt. Integendeel, het is de zelfgenoegzaamheid van de rijke zelf die de werkelijke belemmering is. De rijke belemmert zichzelf in de hemel te komen. Het is geen ijzeren poort die de doorgang belemmert. De hindernis is inwendig. Het Rijk Gods is een kwestie van kijken.

We moeten inderdaad op een andere manier naar de wereld leren kijken. We moeten oog hebben voor de aanwezigheid van engelen, dat zijn goede mensen onder ons. Het goede prijzen werkt aanstekelijk. We moeten oog hebben voor de wonderen die zich rondom ons voltrekken. We moeten vooral oog hebben voor het zijnswonder dat zich voor onze ogen manifesteert.

Zoek niet wat je al hebt. Heb je geen gouden lepels, dan kan je vandaag toch al rijstpap eten met inox lepels, hier op aarde. Erik Borgman bracht me dit inzicht in zijn boek Leven van wat komt. Het Rijk Gods is al ophanden. Ook de evangelist Johannes maakt het ons duidelijk. Het Rijk Gods werd door Jezus zelf afgekondigd. De Verlossing is er al en ze is niet omkeerbaar. Vrede zij u.

Ik verwijs ook naar mijn blog Geloven in het hiernumaals.

Foto: wijwater bekken Sankt Michaelskirche Munchen 2018©Wim Lahaye

De strijd om het hart van het kind

In deze laatste week voor de start van het schooljaar worden niet alleen de potloden gescherpt. Politiek links en politiek rechts wetten ook hun messen voor een nieuwe bloedige strijd en zoals ieder jaar draait die strijd om het hart van het kind.

Hierbij een voorsmaakje. In het Verenigd Koninkrijk ontstond in het voorbije jaar een controverse rond de legendarische TV serie Blackadder. In het onderwijs hadden een aantal leerkrachten gebruik gemaakt van deze serie om gebeurtenissen en sociale toestanden in Flanders fields toe te lichten. Politiek rechts vond dat niet kunnen. In de serie werd een loopje genomen met de Engelse heldenmoed en met de Engelse nationale gevoelens. Wereldoorlog I werd -in de serie- niet als een ‘rechtvaardige oorlog’ gepresenteerd, maar als waanzinnig resultaat van politieke en diplomatische onkunde.

Bevraagd naar zijn mening over deze beschadiging van de TV serie, stelde Tony Robinson (alias ‘Baldrik’, logischerwijze ook lid van de Labourpartij), dat de hele beschadigings-operatie eerder het onderwijskorps betrof dan de TV serie. Ik denk dat hij gelijk heeft. De politieke rechterzijde heeft geen vertrouwen in het onderwijskorps en bekritiseert het onderwijssysteem al jaren. De sneer naar Blackadder is eigenlijk bedoeld als een sneer naar de hedendaagse leraars en hun opvattingen. Zijn leraars dan niet wijs genoeg om zelf te bepalen hoe zij hun leerstof aanbrengen?

We herkennen dit. Ook bij ons rommelt het daarover tussen links en rechts. En dat was in mijn schooltijd ook al het geval. De inzet van de strijd is niet geheel onbelangrijk. Het gaat over de politieke voorkeuren van onze kinderen en die voorkeuren bepalen de maatschappij van morgen. Als wij straks onze oude dag beleven, zal er dan geld zijn voor ouderenzorg, voor Patriot raketten, voor de bestrijding van de Amerikaanse eik of zullen anderen die beslissingen voor ons nemen vanuit Moskou of Teheran? Bij politiek rechts overheerst een gevoel dat linkse elementen de kinderen indoctrineren met hun denkbeelden. Vroeger ging het over Marxisme, vandaag over klimaatactivisme en migratie. Politiek links voelt die weerstand en steekt met de hulp van de pers een tandje bij in de ‘bewustmaking’, die daardoor inderdaad doctrinaire kenmerken is gaan vertonen. Dat werkt averechts en dat hebben ze aan de linkerzijde nog niet goed begrepen. Het gaat allang niet meer over opinies.

Het doel van het onderwijs moet zijn de grove simplificaties in de sociale media te kunnen doorzien. Ook hooggekwalificeerde academici blijken dit vandaag niet te kunnen of moeten we zeggen: niet te willen? Agressieve tweets miskennen de dubbelzinnigheid van de gegevens waarover de beleidsmakers beschikken. Ze miskennen ook de dilemma’s en de paradoxen waarvoor elke beslissingnemer zich geplaatst kan weten. Het onderwijs moet dus meer aanbieden dan kennis, gemeten met punten.

Het moet (1) ook de waarde van overleg en maatschappelijke betrokkenheid bijbrengen. (2) het belang van een maatschappelijk ondersteunde ethiek bijbrengen (3) karaktervorming en deugdzaamheid bijbrengen. Tot die deugdzaamheid behoren ook de wijsheid en de academische integriteit.

Inzake punt (3) zou het onderwijs ook een soort ‘heilige gedrevenheid’ moeten bevorderen. Kennis zonder gedrevenheid is waardeloos. Gedrevenheid kan een karaktertrek worden door het brengen van offers. Heilige gedrevenheid wijst erop dat de aandrijver niet de persoonlijke ambitie is maar een spiritueel goed dat boven het individu staat. In het godsdienstig onderwijs is dit ‘de Geest’ door wie wij ons laten leiden. Cultuur en godsdienst lijken misschien nutteloos in een technologische maatschappij maar ze kunnen net zinvol zijn voor de hoger beschreven doelstellingen. En een Blackadder serie kan ik zeker aanbevelen om de problematiek van leiderschap te begrijpen. Onderwijs is niet alleen leren kennen of leren doen, maar ook en vooral: leren willen.

Links en rechts zijn het niet alleen oneens over de inhoud van het onderwijspakket. Ze zijn het ook oneens over de inrichting van het onderwijs: de noodzaak van gelijke kansen en / of de noodzaak van een bijgestuurde inclusiviteit. Daar zullen we het over hebben als het hoger onderwijs over vier weken van start gaat.

Afbeelding: de laatste week van Augustus is ook de week van kerkvader Augustinus. In onze Abdij van Park begroet hij je bij het binnenkomen in de kerk. Je kan hem herkennen aan zijn hart dat hij hier in zijn rechterhand draagt.

On a souvent besoin d’un plus petit que soi

Deze wijsheid komt uit een fabel van Jean de la Fontaine, de leeuw en de rat. Het is een oprechte aansporing om nederig te blijven en er zich bewust van te zijn dat we soms hulp nodig hebben van iemand die ‘kleiner’ is. Het voordeel van het gebruik van de fabel als verhaal genre is hier dat het wel duidelijk is dat de rat kleiner is dan de leeuw; kwantitatief kan dat alvast niet ontkend worden.

Maar er is een probleem als we dit principe toepassen op onze medemens, zoals bij fabels de bedoeling is. De titelzin bevat immers een impliciete veronderstelling, namelijk dat er wel wat mensen bestaan die ‘kleiner’ zijn dan wij. In puur werelds opzicht is dat misschien wel zo, als we tenminste meten met de gebruikelijke oppervlakkige criteria als inkomen, aanzien, bekendheid, schoonheid en gezondheid. Maar in de christelijke leer zijn we allemaal voor God gelijk en bestaat er dus helemaal geen plus petit que soi! Forget the ranking! Ook al is de uitspraak misschien oprecht, ze verraadt subtiel een hoogmoedige ingesteldheid van de spreker.

Dat is ook wat het verhaal van de barmhartige Samaritaan wil zeggen. Je kan hulp nodig hebben van iemand waarvan je denkt dat die de mindere is, maar die blijkt dat uiteindelijk helemaal niet te zijn. Integendeel, de Samaritaan was -in werelds opzicht- bemiddeld genoeg om jouw verblijf te betalen nadat je zelf beroofd was. Bovendien was hij als mens goed en barmhartig. Het oppervlakkig oordeel van kleinheid dat je over de Samaritaan geveld had, zat dus helemaal fout.

Vandaag 4 augustus gedenken we Jean-Marie Vianney, de pastoor van Ars. Het was in alle opzichten een kleine man, zowel wat betreft gestalte als wat betreft talenten, eigenlijk de meest gewone dorpspastoor van een afgelegen dorp. Kan je vandaag nog minder aanzien genieten? Toeristen in West-Vlaanderen vragen zich wel eens af wie dat vreemde kereltje is als zij zijn beeltenis zien. In de Kerk is hij de patroon van alle zielzorgers geworden, en daarmee impliciet ook van pausen en bisschoppen.

Hoewel de kerkelijke hiërarchie bij definitie van het woord natuurlijk wel een ranking kent, is dat niet zo in haar erkenning van heiligheid van mensen en van immateriële waarden. De pastoor van Ars is vandaag misschien minder bekend of minder vereerd maar hij is even heilig als Petrus of paus Johannes Paulus II. Dat geldt ook zo voor vieringen. De kleinste eucharistieviering in het meest achterlijke dorpje is even heilig als de grootste eucharistieviering met de paus in Rome. Als deelnemer zit je overal even goed. Er is niemand in Rome die daaraan twijfelt. De gelijkheid voor God manifesteert zich op die manier ook reeds in onze aardse werkelijkheid. En dat is net zo mooi. 

Image by dozemode from Pixabay 

De Trein der Traagheid

Deze novelle van Johan Daisne stond geboekstaafd als model voor het magisch realisme. Het was verplichte lectuur voor de leerlingen van het Sint-Albertuscollege te Heverlee-Haasrode. Het is een verhaal waarin de schrijver / lezer telkens opnieuw zichzelf ontmoet. Ik dacht er in mijn verdere leven vaak aan terug, en dan vooral om uit te maken of aankomende belangrijke gebeurtenissen mij op dat moment vooral vervulden van inertie of van psychisch automatisme.

Leek het magisch realisme mij eerst bevreemdend, zo vloeien magie en werkelijkheid nu steeds meer samen, zodat het magische realisme meer en meer een pleonasme is gaan worden. Bevreemdend is eerder hoe mijn waarneming van de werkelijkheid steeds meer gefocust is geraakt op het vergankelijke, het transitoire, de passages van mijlpalen en de ontwikkeling van intergenerationele liefde.

Ik denk er wel eens aan wanneer ik vanuit Heverlee de trein naar Waver neem, of wanneer ik 's avonds terugkeer. Un soir, un train.

Foto bron: https://fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/paul-delvaux-avondtrein 

Het teken aan de wand

In the Armed Man stelden we al vast dat we in een tijd leven waarin zelfs journalisten zich voorstander tonen van bewapening en oorlog, zoniet van krachtige oorlogsretoriek. Men zou kunnen denken dat dit enigszins ongewoon is, omdat de doorgaans links getypeerde journalisten weinig ophebben met de retoriek van rechtse ijzervreters. De constante is wel dat in tijden van economische achteruitgang, onheilsprofetieën populair zijn, en zelfs terecht, omdat oorlog inderdaad in de lucht kan hangen.

Op dit schilderij van Rembrandt zien we de Babylonische koning Belsazar tijdens een drinkgelag verschrikt opkijken wanneer een zichtbare hand een “teken aan de wand” schrijft. Alleen de profeet Daniël kan het teken uitleggen: de dagen van Belsazar waren geteld; hij was “gewogen en te licht bevonden”. Belsazar zou dezelfde nacht nog sneuvelen onder het geweld van Meden en Perzen. Dit Bijbelverhaal levert maar liefst twee populaire uitdrukkingen aan de Nederlandse taal (teken aan de wand, gewogen en te licht bevonden).

Het teken aan de wand suggereert niet dat Belsazar zich te weinig bewapend had of dat hij militair tekortschoot. Het ontbrak hem aan morele integriteit, in zijn drinkgelag gebruikte hij bewust uit de tempel geroofde bekers om Jeruzalem te vernederen. Het was allemaal een gevolg van het feit dat hij de verkeerde god aanbad.

In plaats van te pleiten voor meer bewapening in lijn met de waan van de dag, doen we er misschien beter aan eerst en vooral te pleiten voor morele integriteit. Dat kan betekenen: afzien van eet- en drinkgelagen, stimuleren van leiderschap en ondernemerschap in Nehemia’s geest en waken over de tijden en de zeden. Die bekering is nodig zowel bij de leiders als bij het volk.

Ik verwijs ook naar mijn blogs Vrede en oorlog en naar The Re-emergence of the West. 

Afbeelding: Het feestmaal van Belsazar door Rembrandt van Rijn - www.nationalgallery.org.uk : Home : Info, Publiek domein, Koppeling

De zorg gaat door het dak

De zorgsector komt geregeld in het nieuws. Er is iets eigenaardigs aan de hand met onze samenleving. Enerzijds klinkt een luide roep naar hoog performante, hooggekwalificeerde arbeidskrachten. Anderzijds gaan de kosten in de zorg helemaal door het dak. Misschien is het een toevallige combinatie maar macro-economisch en budgettair bekeken zit dat natuurlijk helemaal fout. We kunnen het wel wijten aan de vergrijzing van de bevolking.

Maar hoe komt het dat zoveel jongeren in allerlei vormen van zorg, bijvoorbeeld in bijzondere jeugdzorg, terechtkomen? Hoe komt het dat zoveel mensen arbeidsongeschikt worden? En waarom heeft iedereen nu naast zijn huisdokter en zijn tandarts, ook een psycholoog, een dermatoloog, een osteopaat, een specialist voor alles en nog wat?

Gedeeltelijk heeft dat te maken met het grote succes van de geneeskunde en de zorg. We leven langer en we ontmoeten dus meer kwaaltjes voor we onze laatste adem mogen uitblazen, en dat terwijl we nog snel de Machu Picchu, de Taj Mahal, de Chinese Muur en het Sydney Opera House willen bezoeken. We willen elk risico op een ongeneeslijke ziekte kunnen uitsluiten. Ook onze performantie moet altijd optimaal zijn en dat betekent dat elke drupneus een operatie kan vergen. Kinderen gaan nu ook al preventief naar de psycholoog.

Ik denk dat onze doorgedreven prestatiedwang inderdaad de behoefte aan zorg verhoogd heeft. We moeten in optimale conditie zijn. Mannen en vrouwen in kroostrijke gezinnen moeten bijna het onmogelijke doen om in onze meritocratie mee te draaien. Dat breekt vaak relaties in gezinnen, zowel tussen echtgenoten onderling als tussen ouders en kinderen. Die gebroken relaties leveren heel wat samenlevingsproblemen op, zelfs criminaliteit. De verering van de Mammon brengt zoals gewoonlijk meer kosten dan baten met zich mee.

De mensen in de zorgsector hebben een slechte verhouding tussen loon en arbeidslast. Ze lopen een hoog risico op burn-out. Er is ook een risico op ontmenselijking in een context van doorgedreven ziekenhuis/ zorghuis management.

Het is vandaag de feestdag van Sint-Kamiel alias de heilige Camillus de Lellis, de patroon van de zorgwerkers. Het is een goede dag om te reflecteren over enkele vragen. Op welke manier kunnen wij de zorg-dragers, inclusief de mantelzorgers in onze maatschappij bijstaan? Kunnen we naast de zeven werken van fysische barmhartigheid ook eens tijd maken voor de tien geestelijke werken van barmhartigheid? Kunnen we wat meer dankbaarheid tonen aan de zorgers in ons midden? En kunnen we onze luide roep naar meer performantie niet wat milderen ten voordele van wie ‘echt’ zorg nodig heeft? En kunnen we tenslotte de kleinere groep profiteurs van het systeem nog bekeren, en dan liefst in hun diepste binnenste, zonder dwang van buitenaf?

De genezing van de lamme is een prachtig wonderverhaal uit het evangelie. Maar het wonderlijke aan dit verhaal is vooral dat vier vrienden het onmogelijke doen voor hun lamme vriend: ze torsen hem op het dak en brengen hem door een gat in het dak tot bij Jezus. Ook hier ging de zorg door het dak, maar dan van boven naar onder. Een grote daad van liefde en geloof die ook Jezus opgevallen was. De evangelist schrijft: “Hij was getroffen door hun geloof” en suggereert daarbij dat de vier zorgdragers Hem minstens even hard ontroerd hebben als de lamme zelf.

Zie ook mijn blogs Borderline Times en Zie de mens .

Ik schrijf deze blog graag naar aanleiding van de verjaardag van mijn moeder, Ingrid Van Hoof, kampioen van de zorgdragers.

Afbeelding: Verzorgen van zieken, met dank aan kunstenaar Egbert Modderman. Dit werk maakt deel uit van de werken van barmhartigheid in de Martinikerk te Groningen.

Wat niet zachtmoedig gezegd kan worden, is de waarheid niet

In deze blog definieer ik twee vormen van taal. Er is de taal van de macht en er is de taal van de waarheid.

De taal van de macht leerde je vroeger ongewild kennen op de speelplaats. Nu hoor je ze op politieke fora, in de sociale media en in kranten en tijdschriften die een specifieke politieke groepering vertegenwoordigen. De taal is niet gericht op het overdragen van informatie. Het is een taal die vooral de belangen van de schrijver / spreker ondersteunt. Het is een taal van verdachtmaking en minachting, een taal die oordeelt, een taal die winnaars afkondigt en verliezers bespot.

Daarnaast is er de taal van de waarheid. De taal van de waarheid vind je overal, zelfs op de speelplaats, maar ze klinkt niet zo luid en ze houdt geen rekening met de waan van de dag. De taal van de waarheid is erop gericht het algemeen belang te bevorderen. De taal van de waarheid wordt gebruikt met veel liefde voor de lezer / luisteraar.

Paus Leo XIV stelde al dat waarheid geen eigendom is om afgebakend te worden. De waarheid is een goed om te delen. In zijn encycliek Magnifica Humanitas rekent de paus af met het postmodernisme. Het postmodernisme houdt niet zo van de taal van de waarheid omdat het niet gelooft in waarheid. Het is een strekking die een somber mensbeeld cultiveert. Volgens het Johannesevangelie was Pontius Pilatus ook een postmodernist. Als Jezus zegt dat Hij van de waarheid komt getuigen, antwoordt Pilatus smalend: “Wat is waarheid?”.

Paus Leo erkent wel dat de waarheid niet altijd voor de hand ligt, maar hij schrijft dat de Kerk allen die eerlijk zoeken naar waarheid, goedheid en schoonheid als dierbare bondgenoten beschouwt in de verdediging van de waardigheid van iedere persoon en in de zorg voor de Schepping. Hij opent daar ook de deur naar degenen die zich niet tot ‘onze’ Kerk bekennen. De taal van de waarheid wordt hier met liefde en met zachtmoedigheid gesproken.

Als we dus twijfelen of een bepaalde waarheid mag of moet gezegd worden, moeten we ons de volgende vraag stellen: “Kan ik dit op een zachtmoedige manier zeggen?”. Als het antwoord ja is, moeten we het zachtmoedig zeggen. We denken vaak dat dat de andere partij niet zal overtuigen maar het tegendeel is waar. Zachtmoedigheid genereert vertrouwen, weliswaar kan dat niet zonder geduld. Als het antwoord neen is (ik kan het niet op een zachtmoedige manier zeggen), dan is het waarschijnlijk de waarheid niet. En dan is het verstandiger te zwijgen, tenminste als je liever spreekt met gezag dan met macht.

Ik verwijs ook naar mijn blogs Waar een wil is, is een weg naar waarheid en naar Macht en Gezag.

Image Montecassino Abbey by Valter Cirillo from Pixabay

Jeanne d’Arc

Dit boek van Edward De Maesschalck vertelt het merkwaardige, waar gebeurde verhaal van Jeanne d’Arc, waarbij gebruik gemaakt werd van een aantal goede historische bronnen, o.a. het procesmateriaal van haar veroordeling (1431) en dat van haar eerherstel (1456).

Het verhaal is merkwaardig omdat Jeanne als kwetsbare maagd erin slaagt een oorlog te doen kantelen. Het toont het belang aan van psychologie, geloof en bijgeloof in oorlogsvoering.

De moed van Jeanne is letterlijk legendarisch te noemen. Tegelijk is zij vroom, menselijk en integer, in de zin dat zij herhaaldelijk pleit voor mededogen tegenover krijgsgevangenen en terughoudendheid na overwinningen.

Merkwaardig is ook hoe de diepe ellende van een volk een soort messianistische verwachting kan creëren. In de diepste wanhoop van het Franse volk ontdekt Jeanne dat zij geroepen is om de kroonprins van Frankrijk tot overwinning en kroning te brengen, een roeping die zij tot haar bittere levenseinde zal blijven waarmaken. Er is wel gelijkenis met de messianistische verwachtingen van het volk Israël en met het publiek optreden van Jezus.

Maar wat me in dit verhaal het meest zal bijblijven, is de vaststelling dat er ook in de laatste levensdagen van Jeanne, mensen in haar omgeving waren (zoals de hoofdgriffier Guillaume Manchon) die geloofden in haar onschuld en die haar subtiel of openlijk steunden op gevaar van eigen leven. Het heeft misschien niet mogen baten, maar zelfs in de diepste duisternis ('De Profundis') ben je nooit helemaal alleen. Maar het maakte haar levenseinde daarom niet minder gruwelijk. Beata virgo qui sperat in eo.

Ik verwijs ook naar mijn blogs over de wreedheid van groepen en over leiderschap en offervaardigheid. Klik op de geschiedenis link hieronder voor andere geschiedenisblogs.

Foto 2: Jeanne d'Arc standbeeld in de Notre Dame kathedraal te Parijs 2026 ©Wim Lahaye

Magnifieke mensheid

Het moest er ooit van komen. Voor het eerst in mijn leven heb ik een encycliek gelezen. Drie dingen zijn mij daarbij opgevallen.

Ten eerste, de prachtige vergelijking die paus Leo XIV maakt tussen het verhaal van de Toren van Babel en het verhaal van Nehemia. Beiden zijn verhalen uit het Oude Testament. Met de Toren van Babel wil de mensheid een gebouw oprichten dat tot in de hemel reikt. Maar de menselijke hybris tegenover God leidt ertoe dat ieder zijn eigen taal spreekt. Het is geen teamwork; iedere mens zorgt voor zichzelf zoals in onze meritocratie gebruikelijk is. Het bouwwerk is gedoemd te mislukken. Daartegenover staat het verhaal van Nehemia. Hij is de Joodse raadgever van de Perzische koning Artaxerxes en laat ondanks veel tegenwerking de stadsmuren van Jeruzalem heropbouwen. Het is een prachtig verhaal van projectleiderschap en ploeggeest. Merkwaardig is dat Nehemia's verhaal vooral een lange gedetailleerde opsomming is van alle mensen die aan het project hebben bijgedragen. Je voelt dat dat een hoofdbekommernis is van de schrijver, wellicht Nehemia zelf: ere wie ere toekomt. De twee verhalen zijn markante metaforen voor de dilemma’s waar technische projectleiders in informatietechnologie mee te maken krijgen. Dit is bijzonder inspirerend voor mijn dagelijks werk.

Ten tweede was er de verwachte inpassing in de levende traditie van Rerum Novarum, de encycliek van voorganger paus Leo XIII over de sociale leer van de kerk. Magnifica Humanitas is geen geïsoleerd document over artificiële intelligentie. Het gaat ruimer ook over digitalisatie en het gebruik van technologische hulpmiddelen. Worden ze gebruikt ter exploitatie van de medemens of voor het algemeen welzijn? Het antwoord maakt integraal deel uit van de sociale leer van de kerk. We moeten het onrecht benoemen. De tekst zet zich uitdrukkelijk af tegen het postmodernisme, de hedendaagse niet-aflatende verneinung van goedheid, waarheid en schoonheid. Magnifica humanitas kiest resoluut voor een positief mensbeeld.

Tenslotte viel me op met welke grondigheid en zorg dit document geschreven werd. Vele zelfstandige naamwoorden werden ingekleurd met gepaste bijvoeglijke naamwoorden. Zo is er het bijvoeglijk naamwoord magnificus – magnifiek of prachtig. Het betekent niet hetzelfde als magnus – groot. Magnificus is wat groot gemaakt werd, en voor de Kerk betekent dat grootgemaakt door God: prachtig dus. Het woord verwijst ook naar het Magnificat, een Maria gebed dat de laatste jaren een bijzondere spirituele betekenis gekregen heeft binnen de Kerk, dankzij een herwaardering van de mariale devotie.

Ik verwijs ook naar mijn blog Kerk in opbouw van 2013, waarin ik de wens uitdruk dat de Sagrada Familia geen Toren van Babel mag worden, zeer passend in deze context.

Foto: Sagrada Familia basiliek te Barcelona, afbeelding van Lusia via Pixabay 

Het onrecht benoemen

Het onrecht benoemen is een opdracht voor iedereen, maar als het een gemakkelijke opdracht was, zou ik er niet over schrijven. Waarom moeten we het wel doen? Uiteraard omdat het de eerste stap is in de bestrijding van het onrecht. Het vergt moed. Wie onder onrecht lijdt, is zeer dankbaar aan wie het onrecht durft te benoemen. De zondaars vermanen is een geestelijk werk van barmhartigheid en een actie die de wereld beter maakt.

Welke zijn dan de hinderpalen? Als ergens onrecht bestaat is de bedrijver van het onrecht gewoonlijk sterker dan de lijder van het onrecht. Het onrecht benoemen kan een gevaarlijke onderneming zijn, en des te meer naarmate het onrecht groter is en de bedrijver ervan machtiger.

We leven ook in een tijd die meer belang hecht aan individuele vrijheid dan aan collectief geluk. Het gevolg is dat zondaars en hansworsten geprezen worden, vooral als ze rijk zijn, terwijl mensen die handelen in het algemeen belang, bespot worden.

Een trucje dat onrechtbedrijvers en onrechtverdedigers vaak uithalen is de discreditering van de onrechtbenoemer. Deze krijgt dan te horen dat hij selectief is in het aanklagen van onrecht. Zo kan je de toestand in Gaza niet aanklagen, want Hitler heeft toch 6 miljoen joden laten vermoorden en een aantal kinderen van de overlevenden werden omgebracht op 7 oktober 2023? Maar onrecht uit het verleden kan nooit als rechtvaardiging dienen voor onrecht in het heden, hoe erg ook. Je mag je gerust voor een specifieke rechtvaardige zaak inzetten, en je hoeft je niet te laten chanteren omdat er nu eenmaal ander onrecht bestaat of bestaan heeft. Je ontkent dat ook niet.

Een typisch probleem van deze tijd is ook dat vergeving moeilijk is door de mediatisering van openbaar en privéleven. Ieder onrecht, ieder verwijt en iedere vermaning wordt ongenadig geregistreerd en gerepost in de sociale media. Als er dus grote beroering over onrecht ontstaat, is dat moeilijk nog tot rust te brengen. Maar dat kan ook een voordeel zijn voor het benoemen van onrecht.

We leven nog steeds in het postmodernisme, waarin de schouder-ophalende (onrecht-relativerende) uitspraak van Pontius Pilatus de hoofdtoon vormt: “Wat is waarheid?”. Maar bij Pontius Pilatus ontbrak de wil de waarheid te erkennen. Onrechtbedrijvers zaaien graag postmodernistische twijfel over hun gruweldaden. Waar een wil is, is een weg naar waarheid.

Onrecht benoemen vergt leiderschap en durf, maar het is een belangrijke taak voor al wie de zaligsprekingen ter harte neemt.

Foto: “De moord op Sint Angelus in Sicilië”, preekstoel in de karmelietenkerk in Gent, 2024©Wim Lahaye

The Armed Man

Op de koepel van de basiliek van Neuss op de linkeroever van de Rijn staat geen christus- of mariabeeld. Er staat een gewapende man. Quirinus van Neuss wordt rond 30 april herdacht in Neuss en in Leuven. In onze Abdij van Park heeft hij een klein altaartje; zijn relieken worden hier bewaard. Het is een vreemd toeval want het was een regiment van Neuss dat in 1914 onze stad Leuven in brand stak. Het huis van mijn grootouders in de Ravenstraat had een gedenksteen die herinnerde aan de brand. Maar waarom vereert de Kerk hier een soldaat?

Quirinus van Neuss is niet de enige soldaat die in de Kerk vereerd wordt. We denken aan Sint-Michiel, Sint-Joris, Sint-Maarten, Sint-Maurits, Sint-Gereon en Jeanne d'Arc die in ons middeleeuws erfgoed geregeld opduiken. Gewoonlijk worden die figuren gekaderd in een mythische strijd tussen goed en kwaad, waarbij de vereerde soldaten uiteraard aan de kant van het goede stonden. Nochtans bestaat er een gebod: “Gij zult niet doden”. En nadat Petrus het oor van Malchus, een dienaar van de hogepriester, afgehakt had, zei Christus: “Wie het zwaard hanteert, zal door het zwaard vergaan.” Kunnen gewapende mannen dan wel “benedicti”, d.i. gezegend zijn?

Ik stel me deze vreemde vraag omdat we in een tijd leven waarin zelfs journalisten bewapening en oorlog prediken. Ik zeg niet dat dat niet mag maar het lijkt toch eerder ingegeven door de waan van de dag. In het profane leven hebben we gevallen soldaten altijd met zeer veel pomp en omstandigheden vereerd zoals dat in Engeland heet. Zelfs honderd jaar na de feiten, blazen we nog Last Posts in Ieper onder veel belangstelling. Dat is niet ongemeend, maar het wekt bij mij wel de permanente bedenking op dat de machtigen der aarde wat graag profiteren van de offervaardigheid van jonge brothers in arms.

De huidige opvolger van Petrus, Leo XIV, herhaalde Jezus’ oproep tot geweldloosheid en dat werd niet door iedereen in dank afgenomen. De media probeerden er zoals steeds een wedstrijd van te maken maar dat is irrelevant voor iedereen die de morele autoriteit van het evangelie ver boven alle krijgsgewoel plaatst. Toch is er in de Kerk heel wat gebeurd in de tijd tussen Petrus en Leo XIV . We zagen al dat de geweldloosheid van Jezus niet helemaal onproblematisch is. Is het geweld een onvermijdelijke component van onze menselijke conditie, zoals twintig eeuwen christendom schijnen te suggereren?

De kerkvaders ontwikkelden de rechtvaardiging van de rechtvaardige oorlog, “just war”, die we in een volgende blog zullen bespreken.

Foto: Sint-Quirinus beeld op de koepel van de munster van Neuss, 2024©Wim Lahaye 

Niet wegkijken

Je kan dan al een overtuigde gedoopte zijn en misschien in grote sereniteit je veertigdagentijd beleefd hebben. Op het einde van die tijd kan je toch nog in grote verwarring raken over wat goed en rechtlijnig handelen precies inhoudt. "Je laten leiden door de geest" lijkt een wat vage beschrijving. De vraag naar juist moreel handelen stelt zich vaak in een context van grote ambiguïteit. Voor eventuele fouten kan je steeds vergeving van God en soms mededogen van medemensen krijgen. Maar je moet het verdienen door intellectueel integer te blijven en niet weg te kijken van de waarheid. Wie niet wegkijkt van de waarheid, mag tot de rechtvaardigen gerekend worden.

Het gebeurde bij Monseigneur Oscar Romero, naar wie mijn woonplaats in Luxemburg genoemd was (rue Oscar Romero te Berchem). Hij kwam uit de hogere kringen van San Salvador en ging in het buitenland studeren. Daardoor kwam hij enigszins wereldvreemd terug in eigen land en wist hij ook niet goed wat er allemaal op straat gebeurde. Er werden geregeld mensen neergeschoten. Boze tongen beweerden dat Salvadoraanse militairen daarbij betrokken waren, maar zijn omgeving klasseerde die gevallen als bestrijding van ‘communistische agitatie’.

Maar Oscar Romero zocht de waarheid. Toen een vriend neergeschoten werd door soldaten, keek hij niet weg. Hij besefte dat hier van agitatie geen sprake kon zijn. De ambiguïteit liep hier voor hem ten einde. Het moet wel gezegd dat een houding van lafheid wellicht veiliger was geweest voor Oscar Romero. Maar een christelijk geloof vergt, zeker in combinatie met een bisschoppelijke functie, offervaardigheid en consequent handelen. Oscar Romero verkoos moed boven lafheid. Hij verkoos rechtlijnig handelen boven struisvogelpolitiek. Hij riep de soldaten van zijn land op niet meer te gehoorzamen aan bevelen die niet klopten met God en gebod. Hij moest het met de dood bekopen.

Niet wegkijken en rechtlijnig handelen zijn essentiële componenten van een rechtvaardig leven. Slechts weinigen moeten daar zo’n hoge prijs voor betalen als Oscar Romero. Als je onrecht aanklaagt, krijg je vaak te horen dat je ander onrecht niet vermeld hebt. Laat je niet chanteren, want wellicht ben je ook voor dat ander onrecht gevoeliger dan je criticasters. Een christelijk leven dat wegkijkt van de werkelijkheid en niet rechtlijnig handelt is een scherts. Toch kunnen dilemma’s zich aanbieden in zeer dubbelzinnige situaties. Oscar Romero moet zich daarvan bewust geweest zijn.

Ik verwijs ook naar mijn trilogie van de goedheid.

Afbeelding: De Annunciatie, Boodschapkapel Heilig Hart Heverlee

Contemplatie op de berg

Contemplatie is beschouwing. Het woord zou afkomstig zijn van con (samen) en templum (gezichtskring). Het vergt een mentale instelling die een driehoek vormt met meditatie en gebed. Contemplatie richt zich op passiviteit en ontvankelijkheid als middel om dieper door te dringen tot het wezen van het bestaan, en voor gelovigen is dat met enige genade ook tot God. Het is de mentale ingesteldheid die voor mindfulness vereist is. Van de karmelieten, die onze middelbare school opgericht hadden, werd gezegd dat zij een contemplatieve orde vormden.

In Karakter 89 wijdt prof. Antoon Vandevelde een artikel aan “een contemplatief leven”. Hij verwijst daar naar het werk van de Koreaanse filosoof Byung-Chul Han. Deze stelt dat we onze prestatiedwang hebben geïnternaliseerd, zodat we niet langer uitgebuit worden door bazen met dikke sigaren, maar door onze eigen ijver om niet te falen. Ons sterk verlangen om intens te leven maakt dat we ons steeds verder onderwerpen aan prestatie- en consumptiedwang. Contemplatie daarentegen leidt tot het zien van de glans van de dingen. Waar de filosoof Han eerder een leven van inactiviteit promoot, verwijst prof. Vandevelde liever naar de Stoa, waar een meer realistische middenweg tussen bezinning en activiteit aanbevolen wordt.

De glans van de dingen vinden we soms op de top van een berg. Bergen zijn uiterst geschikte plaatsen om aan contemplatie te doen. De berg is de grens tussen hemel en aarde en daarmee ook de uitgelezen ontmoetingsplaats van God en mens. Op de berg Horeb ontving Mozes de tien geboden en Elia ervoer er Gods aanwezigheid in een zachte bries. Op de berg Tabor zien we beiden terug bij de gedaanteverandering van Jezus. Op de berg Croagh Patrick contempleerde Sint Patricius (Saint Padraig) die we vandaag 17 maart vieren. Maar ook het Himalayagebergte is een oord van contemplatie waar mensen van verschillende wereldreligies vandaag nog innerlijke rust en vrede komen zoeken.

Mijn blogs beschrijven vaak schoonheid die in onbewaakte ogenblikken van contemplatie ontdekt werd. Als zodanig werk ik hier in de geest van Thomas van Aquino: “Contemplari et contemplata aliis tradere”. ’Contempleren en de vruchten van contemplatie aan anderen overbrengen’. Maar contemplatie is daarom nog geen universeel menselijke behoefte; ik laat het hier een beetje in het midden.

Ik verwijs ook naar de stille nalatenschap van Jan van Ruusbroec.

Ref: "een contemplatief leven", A. Vandevelde, Karakter 89, Academische Stichting Leuven

Foto 1: Weg op Croagh Patrick, Ierland 1995 ©Wim Lahaye
Foto 2: Boven op Croagh Patrick, Ierland 1995 ©Wim Lahaye

Zelfrelativering en mededogen

In de tweede week van januari maak ik graag een staat van de natie* op in Vlaanderen. Dat klinkt behoorlijk aanmatigend. De officiële reden is om een zinnig gespreksonderwerp te bedenken voor nieuwjaarsrecepties. Nadenken over de natie is een soort burgerplicht. Ik heb misschien weinig te zeggen in de maatschappij maar ik ben steeds bereid mijn mening te delen met mensen die daar iets mee kunnen doen.

Bij het opmaken van de staat van de natie bracht de actualiteit inspiratie. Het ontslag eisen van een rector die een quote van het Internet plukt? Velen schijnen dat vanzelf-sprekend te vinden. Ik kan daar niet bij. Menen zij dat? Met welk gezag eisen zij dat? Dat van weldenkende Internetgebruikers? Moet die grote ophef bij de eisers een compensatie vormen voor hun gevoel van onbeduidendheid in de maatschappij? Of zijn Vlamingen dan toch scherpslijpers, ook in andere domeinen dan taalgebruik? Alleszins hebben sommige landgenoten een gebrek aan zelfrelativering en mededogen, en misschien ook wel aan humor. 

In het Oude Testament dringen David en zijn legeraanvoerder Abisai in het kamp van hun vijand Saul binnen, alwaar deze Saul rustig in zijn tent ligt te slapen. Het is een uitgelezen kans! Abisai wil Saul met diens speer in zijn slaap doden. Maar David heeft een beter idee. Hij beslist Saul niet te doden en neemt diens speer uit de tent mee als bewijs dat hij de kans gehad heeft om Saul te doden. Hij kroont zich daarmee tot morele winnaar tegenover het leger van Saul. Het verhaal suggereert dat mededogen welgevallig is aan God.

In het Frans zegt men: “Il ne faut pas pousser Bobonne dans les orties”. Wie in een kwetsbare positie staat of wie een openbare uitschuiver maakt, moet je niet nog eens het beentje lichten. Een zonde tegen zwakke Bobonne is een doodzonde tegenover God. Franciscus van Sales pleitte rond 1600 al voor mildheid in de sociale media (er waren al pamfletten).

Mededogen is een woord dat in onbruik dreigde te raken. Gelukkig hebben enkele medechristenen (o.a. Dirk De Wachter, Mieke Van Hecke) het woord opnieuw opgepikt om het terug de aandacht te geven die het verdient. Maar we moeten natuurlijk rekening houden met de geringe maakbaarheid van de medemens.

(*) Zie ons doen is ook zo’n staat van de natie.

Foto: Sint-Baafskathedraal van aan de Krook te Gent 9 juli 2025 ©Wim Lahaye

Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen leed

De titel klinkt zorgwekkend, maar wil ons net aanzetten minder te tobben over de toekomst. Het is de laatste zin van een van de meest bucolische teksten uit het Nieuwe Testament (Matteüs 6,24-34). Een van de eerste zinnen is: “Wees niet bezorgd voor uw leven”. En ook: “Let eens op de vogels in de lucht: ze zaaien niet en maaien niet en verzamelen niet in schuren, maar uw hemelse Vader voedt ze. Kijk naar de leliën in het veld. Zelfs Salomo in al zijn pracht was niet gekleed als een van hen”.

Het is vooral een aanmoediging om wereldse, vaak materiële, zorgen opzij te zetten. “Zoek eerst het Koninkrijk en zijn gerechtigheid.” Concentreer je in dit tranendal op de problemen van vandaag. Leef in het hiernumaals. “Maak u dus niet bezorgd voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt voor zichzelf.” Het is de aanbevolen manier om naar het komende jaar 2026 te kijken.

Ik verwijs ook naar Elke dag een heilige dag en naar mijn Engelstalige blog Why we like Calendars

Afbeelding: Felix Nussbaum, Die Perlen (Trauernde) (2), Felix-Nussbaum-Haus Osnabrück

Feest van de Heilige Familie

Op deze eerste zondag na Kerstmis vieren we met de Kerk het feest van de Heilige Familie. Zowel met heilig als met familie bestaat er vandaag nogal wat onduidelijkheid. Vele mensen hebben een verkeerd begrip van het woord heilig. Ze denken dat de Kerk bepaalde mensen als volmaakt bestempelt en die krijgen dan het etiket heilig. Ze denken dan dat dit feest alleen over de familie van Jezus van Nazareth gaat. De familie van Jezus is inderdaad nog altijd een groot ideaal, maar in feite lukt dat zo aardig omdat we er zo weinig over weten.

En dat terwijl heilige mensen en dingen ook deel uitmaken van ons dagelijks leven. Heiligheid vergt geen volmaaktheid. Heilig is al wat van grote betekenis is, en een bijzondere bescherming verdient. Daar bestaat vandaag geen duidelijke consensus over. Voor de ene is de koers van een aandeel heilig, voor de andere het lakwerk van zijn auto. Maar de Kerk promoot een niet-materiële, zelfs ‘goddelijke’ heiligheid, die gebaseerd is op de zaligsprekingen. Zij vindt dat de familie, meer bepaald ook het gezin onaantastbaar is, en dat het gezin bijzondere bescherming moet genieten.

Maar ook het begrip familie of gezin is veranderd. Vroeger waren het: vader, moeder en kinderen. Vandaag gaat het over zeer diverse samenlevingsverbanden onder één dak. Niet al die samenlevingsverbanden zouden zichzelf ook werkelijk als gezin bestempelen maar in feite zijn ze dat soms wel. De Kerk ziet in dat ook die gezinsvormen bescherming verdienen maar wil nog niet te snel vooroplopen om de eenheid tussen de wereldkerken te behouden. Het gezin vormt een cel in de ganse samenleving, maar de eenheid van die cel wordt wel bedreigd door een nietsontziend economisch systeem. Laten we om te beginnen onze slaafse gehoorzaamheid aan dit systeem in vraag stellen.

Intergenerationele solidariteit en Kunnen zijn wie je bent is zeker ook van belang.

Afbeelding 1: Aanbidding van de herders, altaarstuk van de abdijkerk in Thorn, NL
Afbeelding 2: De vlucht naar Egypte, Caravaggio, Public domain, via Wikimedia Commons 

Aanstoot geven en aanstoot nemen

In het evangelie van vorige zondag zei Jezus: “Gelukkig is hij die aan Mij geen aanstoot neemt.” Hij wilde daarmee vooral de volgelingen van Johannes de Doper geruststellen. De Doper zat bij koning Herodes Antipas achter slot en grendel en zijn volgelingen vroegen zich hulpeloos af wat ze nu moesten doen: Jezus volgen of afhaken. Jezus kende zichzelf. Hij wist wel dat Hij enigszins aanstoot kon geven. Later zal Hij voor het oog van de Romeinse bezetter en van de ganse bevolking op een ezelsveulen Jeruzalem binnenrijden. Kan je nog meer aanstoot geven? Ik dacht van niet.

En toch moet ook iemand aanstoot nemen om tot een controverse te komen. Gelukkig zijn er heel wat mensen die dat kunnen. Een aantal daarvan komen zelden naar Brussel; ze wonen in de witte villa’s in de rand. Ze gingen vroeger met hun ouders naar een kerk maar ze voelen daar naar eigen zeggen geen enkel gemis bij. Ze zien de toekomst wel somber in en beweren verontwaardigd dat “hun cultuur” bedreigd wordt. Maar over welke cultuur gaat het hier? Christelijk mag ze alvast niet genoemd worden. En wat is de bedreiging precies, als die cultuur zo superieur is? Of lijden deze mensen aan profileringsdrang?

Toch zijn ook deze mensen van goede wil en ze hebben zelfs een beetje gelijk. We hadden allemaal gehoopt op een vredevol tafereel. Christus is niet te vinden in de Brusselse kerststal; zijn hoofd is eraf. Brussels is a hellhole. En mooi is de stal eigenlijk ook niet. Als kind is Christus misschien te vinden in een nabijgelegen kraakpand of in een armenbuurt. Als mens is Hij zich misschien aan het overwerken in een verdeelcentrum, vol schuldgevoel omdat Hij voor zijn gezin zou moeten zorgen. Maar dat is nu net wat deze kerststal wou zeggen.

“Tradition ist nicht die Anbetung der Asche, sondern die Weitergabe des Feuers.“

Net zoals aanstoot, kan je ook vrijheid geven en nemen.

Foto 1: Kerststal te Brussel, bron Otheo
Foto 2: Kerststal in de Sint-Bertinuskerk te Poperinge november 2025 ©Wim Lahaye

De stille nalatenschap van Jan van Ruusbroec

In Brussel is het zelden rustig. In de 14e eeuw was dat ook al zo. Zoals in de meeste Vlaamse steden, was er oproer en pest geweest. De godsdienstoorlogen waren nog niet begonnen, maar er hing al iets in de lucht. De Kerk was decadent geworden. En nieuwe bewegingen in de Kerk zochten voorzichtig hun weg in de hoop niet van ketterij beschuldigd te worden. In die context trok Jan van Ruusbroec vanuit het drukke Brussel naar een plek die toen nog rustig was: Groenendaal, niet ver van Hoeilaart. Het is nu de rand van het Zoniënwoud. Het landschap is er prachtig, ook nu nog, maar de weg erheen heeft intussen een kwalijke reputatie verworven in onze verkeersrubriek.

Ik leerde Jan van Ruusbroec kennen in dit boek van Paul Verdeyen. Jan van Ruusbroec stelde haarfijn vast dat er iets mis was met de levensstijl van zijn tijdgenoten. Hij besliste te verzaken aan de drukte. En hij koos voor contemplatie en bezinning. Hij wierp een dam op tegen de hyperactiviteit van zijn tijd. Het is een keuze die menig Brusselaar en menig Brabander inspiratie kan brengen voor een beter leven. De stille nalatenschap van Jan van Ruusbroec mag nog wat meer gekoesterd worden.

Beatus vir, qui sperat in eo. Andere mystici, waaronder meester Eckhart en Johannes van het Kruis, kwamen ook al aan bod in de Zwijger.

Foto2: Jan van Ruusbroecpark in Hoeilaart 2025 ©Wim Lahaye