Feest van de Heilige Familie

Op deze eerste zondag na Kerstmis vieren we met de Kerk het feest van de Heilige Familie. Zowel met heilig als met familie bestaat er vandaag nogal wat onduidelijkheid. Vele mensen hebben een verkeerd begrip van het woord heilig. Ze denken dat de Kerk bepaalde mensen als volmaakt bestempelt en die krijgen dan het etiket heilig. Ze denken dan dat dit feest alleen over de familie van Jezus van Nazareth gaat. De familie van Jezus is inderdaad nog altijd een groot ideaal, maar in feite lukt dat zo aardig omdat we er zo weinig over weten.

En dat terwijl heilige mensen en dingen ook deel uitmaken van ons dagelijks leven. Heiligheid vergt geen volmaaktheid. Heilig is al wat van grote betekenis is, en een bijzondere bescherming verdient. Daar bestaat vandaag geen duidelijke consensus over. Voor de ene is de koers van een aandeel heilig, voor de andere het lakwerk van zijn auto. Maar de Kerk promoot een niet-materiële, zelfs ‘goddelijke’ heiligheid, die gebaseerd is op de zaligsprekingen. Zij vindt dat de familie, meer bepaald ook het gezin onaantastbaar is, en dat het gezin bijzondere bescherming moet genieten.

Maar ook het begrip familie of gezin is veranderd. Vroeger waren het: vader, moeder en kinderen. Vandaag gaat het over zeer diverse samenlevingsverbanden onder één dak. Niet al die samenlevingsverbanden zouden zichzelf ook werkelijk als gezin bestempelen maar in feite zijn ze dat soms wel. De Kerk ziet in dat ook die gezinsvormen bescherming verdienen maar wil nog niet te snel vooroplopen om de eenheid tussen de wereldkerken te behouden. Het gezin vormt een cel in de ganse samenleving, maar de eenheid van die cel wordt wel bedreigd door een nietsontziend economisch systeem. Laten we om te beginnen onze slaafse gehoorzaamheid aan dit systeem in vraag stellen.

Intergenerationele solidariteit en Kunnen zijn wie je bent is zeker ook van belang.

Afbeelding 1: Aanbidding van de herders, altaarstuk van de abdijkerk in Thorn, NL
Afbeelding 2: De vlucht naar Egypte, Caravaggio, Public domain, via Wikimedia Commons 

Het vuur van moeders

In deze Brave New World lijkt er wel iets eigenaardigs aan de hand. Het kind staat daar als een atleet met een rugnummer klaar om een bepaalde prestatie neer te poten. In die pedagogie waren vaders al langer van het toneel verdwenen. Vaders waren niet echt, niet echt bekommerd, niet betrokken en niet authentiek. De teneur van de tijd wordt beschreven in het liedje 'Op een mooie pinksterdag'.

Maar de moeders stonden er nog wel, tot voor kort tenminste. Zullen ook zij zachtjes van het toneel verdwijnen? Moeders moeten zich kunnen ontplooien en kinderen kunnen daarvoor als een hinderpaal gezien worden. We hebben nu een tekort aan tijd en energie in gezinnen en een tekort aan crèches. Kinderen moeten hun eigen weg maken, eigen beslissingen nemen, eigen passies navolgen en ze mogen nergens toe gedwongen worden. In werkelijkheid krijgen onze kinderen reusachtig veel inhoud via de media te verwerken. Hun contacttijd met ouders is zeer kort. Is het een wonder dat we bezorgd zijn? Tegelijk stellen ouders zich zeer veeleisend op tegenover opvoeders en leerkrachten.

Van grote figuren wordt soms wel eens de moeder in beeld gebracht. Wat daarbij opvalt, is dat alle grote figuren opgevoed werden met veel vuur van hun moeders. Bijna alle groten der aarde hadden een moeder die hen aanspoorde, begeleidde en op het rechte pad hield. Nu kan het vuur van een moeder natuurlijk van een andere moeder komen dan de directe biologische moeder. Een vinnige grootmoeder kan wonderen verrichten als het kind dat geluk mag kennen. Maar er moet ergens een band van liefde zijn, een band die langer duurt dan het verblijf in een kinderdagverblijf.

Men begint geleidelijk aan in te zien dat probleemjongeren vooral persoonlijke verbondenheid nodig hebben. Iemand moet persoonlijk betrokken zijn bij de jongere of bij het kind. Iemand moet van het kind houden zoals het is, niet zoals het presteert. En dan komt het vuur van de liefde vanzelf. Hebben onze moeders (vaders) wel voldoende tijd? Kunnen we jongeren een alternatief aanbieden voor de huidige hersenspoeling door onze media, liefst iets anders dan wat ik ooit de raktivering van de kids genoemd heb?

Overigens ben ik van mening dat de zondagsrust geëerbiedigd moet worden.

Ik verwijs ook naar mijn blogs Leren willen en willen leren en Uit vuur geboren.

Afbeelding: 'Geloof, hoop en liefde' gewelfschildering van pater Leo Coppens OSA, in de kerk van OLV van Troost, Heverlee

Een goed nieuwjaarsvoornemen: cultiveer het “da-sein”

De meeste goede voornemens voor het nieuwe jaar leggen de nadruk op actie of onthouding van actie. We moeten meer of minder van iets doen. We zouden meer moeten sporten, meer talen leren en meer boeken moeten lezen. We moeten minder roken, minder werken en minder autorijden.

In plaats van onze daden, zouden we ook kunnen kijken naar onze aanwezigheid in deze wereld, ons ‘da-sein’. Zijn we er echt voor onze dierbaren? Brengen we tijd met hen door en hoe brengen we onze tijd met hen door? Hoe is onze aandacht voor onze dierbaren? Luisteren en praten we echt met volle aandacht? We hoeven niet altijd te spreken, maar zijn we ontvankelijk voor de uitgesproken en niet-uitgesproken behoeften van onze medemensen?

In veel gevallen kunnen we niet alle problemen oplossen en is het niet goed om te overdrijven. De essentie is om er te zijn. Dit klinkt als een tautologie. We moeten aanwezig zijn wanneer onze dierbaren ons nodig hebben. Laten we ons bevrijden van onze volle agenda's en laten we leven in het hiernumaals.

De schoonheid van Frans-Vlaanderen

Voor mij begint de schoonheid van Frans-Vlaanderen bij de schoonheid van Belle (Fr.: Bailleul), een klein gezellig stadje dat je gemakkelijk vindt als je vanuit Poperinge de grens oversteekt. Van mijn oudst bekende voorvader Martinus Lahaye weten we alleen dat hij uit Belle afkomstig was en misschien werd hij wel gedoopt in deze Sint-Vaastkerk van Belle. We weten wel zeker dat zijn zoon Carolus (‘Charles’) Lahaye geboren werd in het aangrenzende dorp Berthen in het jaar 1621 en overleden is in Boeschepe in 1701. Het is in Boeschepe dat de meesten van mijn voorvaderen hun leven zullen doorbrengen tot ene Judocus (‘Joos’) Lahaye onder het bewind van Napoleon de weg vindt naar Woesten bij Poperinge. Zijn zoon brouwer Guillaume Frederic (Free) Lahaye was de grootvader van mijn grootvader en peter Guillaume ('Willem') Felix Frederik Lahaye, die mij de Zwijger noemde. De andere zoon van Joos Lahaye was Amand Desiré Lahaye, eveneens brouwer en stamvader van brouwerij ’t Zwynland in Poperinge, nog altijd een bekende naam in de streek.

Boeschepe ligt vlakbij de Katsberg, één van de vier heuvels die op de grens met Frankrijk uit het niets lijken op te duiken en waar Keltische vondsten gedaan werden. Op die Katsberg kan je heerlijk wandelen en rusten rond een trappistenabdij aldaar.

Een meer bekende parel van Frans-Vlaanderen is Sint-Winoksbergen (Fr: Bergues), iets groter dan Belle en een ideale plek voor een Vlaamse city trip met een eigen belfort en een postkantoor dat bekend raakte uit de film Les Ch’tis.

Rijsel is natuurlijk ook een bezoek waard. Merkwaardig is dat de Vlaamse Leeuw hier overal met liefde uitgehangen wordt. We zijn duidelijk welkom. Tegelijk heeft dat natuurlijk ook te maken met de relatieve armoede van de streek tegenover ons West-Vlaanderen; er speelt een geografisch matteüseffect. Maar Frans-Vlaanderen is wellicht ondergewaardeerd als toeristische bestemming.

Foto’s 2015-2022©Wim Lahaye

Vraag en je zal krijgen

“Petite et accipietis..” Vraag en je zal krijgen. Zoek en je zal vinden. Klop en er zal worden opengedaan. Die woorden uit het evangelie van Lucas waren eigenlijk bedoeld om ons met vertrouwen te leren bidden tot ‘onze Vader’. Om ons te overtuigen maakt Jezus gebruik van een analogie met iets zwakker: als een vriend je al helpt omwille van jouw onbescheiden aandringen, hoeveel meer zal je vader je dan helpen? Maar opnieuw gaat het niet alleen om wat de Vader doet.  

Christenen moeten duidelijk durven vragen en vertrouwen op elkaar. Het is een christelijk ideaal dat door ons dwangmatig streven naar zelfbeschikking ondergesneeuwd geraakt is. Het christelijke ideaal draait niet om autonomie en zelfbeschikking maar om afhankelijkheid en vrijwillige hulp aan wie daar behoefte aan heeft. Dat mag geen vrijgeleide worden voor paternalisme.

Er komen opnieuw drie krachtige beelden. “Is er soms een vader die aan zijn zoon een steen zal geven, als deze hem om brood vraagt? Of als hij om vis vraagt, zal hij hem toch in plaats van een vis geen slang geven? Of als hij een ei vraagt, zal hij hem toch geen schorpioen geven?” Die beeldspraak is zo prachtig dat ik het niet kan laten hier een blog over te schrijven.

Op dit feest van Anna en Joachim, de patroons van de senioren, is dit wel iets om over na te denken. Wij vinden dat zonen en dochters wel iets mogen vragen aan hun vader en moeder, maar mogen vaders en moeders nog iets vragen aan hun zonen en dochters? Senioren worden vakkundig verzorgd in bejaardencentra, maar mogen zij nog iets vragen aan hun kinderen, ofschoon deze het steeds te druk hebben? Zij worden in elk geval aangemoedigd om niet te stoppen met het vragen.

Dit thema sluit heel goed aan bij het thema van drie weken geleden: “Schudt dan het stof van uw voeten”. De bejaarden bezoeken is trouwens ook een geestelijk werk van barmhartigheid.

Foto: Joachim en Anna bij de gouden poort, fresco van Taddeo Gaddi (1295-1366), Basilica di Santa Croce in Florence - shutterstock.com

Wetenschap als Roeping

Dit boek van prof. Geert Vanpaemel vertelt het verhaal van 200 jaar Faculteit Wetenschappen aan onze KU Leuven. De titel is goed gekozen. Een roeping is in het hedendaagse wereldbeeld vaak een interne passie of een bijzondere gedrevenheid. "Gedreven door nieuwsgierigheid" is vandaag de leuze. In een uitgesproken traditioneel katholiek denkkader was roeping vaak een goddelijke zending, een opdracht om een blijde boodschap te verkondigen zoals een priester of een missionaris. En er zijn zeker professoren geweest die de ontwikkeling en het onderricht van hun wetenschap als zo’n goddelijke zending beleefd hebben. Maar uiteindelijk gaat het over dezelfde gedrevenheid in een veranderde Weltanschauung . Het viel me op dat die gedrevenheid altijd zeer groot geweest is.

Wat een faculteit wetenschappen aan een katholieke universiteit boeiend maakt is de spanning tussen geloof en rede. De professoren bleken toch meestal bij de les van de wetenschap zelf te blijven. Als er dan toch druk kwam iets over geloof te concluderen, dan kwam die druk toch meestal van buiten de faculteit. Zeer interessant was de strijd van professor Henri de Dorlodot tegen aartsbisschop Mercier en de paus inzake de evolutieleer van Darwin. Deze David-tegen-Goliath strijd had iets weg van de historische strijd van Galilei tegen het pauselijk gezag.

Interessant is ook de wordingsgeschiedenis van de “speciale scholen voor ingenieurs”. Dat die er in Leuven zouden komen was aanvankelijk niet evident. Een citaat uit het boek dat de tijdgeest weergeeft: “In Luik en Gent kwamen de toekomstige ingenieurs gemakkelijk in aanraking met het oprukkende materialisme. De Leuvense ingenieurs zouden als apostelen in het industriële landschap nuttig werk kunnen leveren.” Dit laatste vreemde zinnetje zegt ook iets over mijn wortels en mijn roeping. Mijn grootvader zaliger Armand Van Hoof was mijningenieur, maar werd hoogleraar sterrenkunde aan de faculteit Wetenschappen. In zijn laatste levensdagen koesterde hij een nostalgie naar het industriële landschap van zijn jeugd, een landschap dat hij slechts indirect, vanuit het ‘verre’ Leuven, heeft kunnen dienen door les te geven aan toekomstige ingenieurs. (Mijn novelle de Terugkeer van een Legende speelt zich af in dit industriële landschap.) Hij overleed op 7 februari 1989, vandaag precies 32 jaar geleden.

Ik verwijs ook naar Het Licht van de universiteit en naar de Lessen voor de 21^ste eeuw.

Christus Mansionem Benedicat

Rond het feest van Driekoningen bestaan prachtige tradities. Het sterzingen is daar de meest bekende van. Minder bekend is hoe die sterzangers een merkteken kunnen achterlaten op het huis dat zij bezocht hebben. In sommige streken van Nederland en Duitsland brengt men de leuze CMB op de voorgevel van het huis aan, hetzij met een krijtje, hetzij met een papiertje. Op het eerste gezicht lijkt dat een middel om concurrerende sterzangers weg te houden, en dat is het misschien ook wel, maar het heeft een diepere betekenis.

CMB staat voor "Christus Mansionem Benedicat". Benedicat is een Latijnse conjunctief en een conjunctief drukt altijd een wens uit: "dat Christus dit huis moge zegenen". Het betekent dus niet dat je huis veilig is. Je drukt gewoon de wens uit dat je gezin het nieuwe jaar goed mag doorstaan, en wel met de hulp van Christus. CMB staat ook voor Caspar, Melchior en Balthasar, de namen van de drie wijzen uit het oosten. De 20 en de 19 geven hier het jaartal van de zegening aan. Dit jaar moet dat dus 20 en 20 zijn. De woorden en letters worden vaak aan elkaar geregen met kruisjes en sterretjes.

Het is een mooie traditie, die ook in Vlaanderen haar plaats verdient. Het wordt tijd dat mensen gaan inzien dat dergelijke tradities de beste remedie vormen tegen de verzuring van onze samenleving. En je hoeft helemaal niet gelovig te zijn om mee te doen met de traditie en om elkaar te wensen dat het verder goed mag gaan.

De Schreeuw om Aandacht

In de behoeftepiramide van Maslow komt het woord aandacht niet uitdrukkelijk voor. Het heeft wel te maken met sociale interactie en erkenning. Maar vandaag is aandacht misschien wel het meest begeerde goed omdat we allemaal menen te weinig aandacht te krijgen. Dat heeft te maken met de versnelling van het maatschappelijk leven en de netwerkverslaving. We razen maar door aan 120 km/u en 10 Megabit/s; we menen aandacht te schenken aan anderen maar in werkelijkheid zijn we vooral met onszelf bezig. Aandacht is de heilige graal van het geluk geworden en al onze bezigheden zijn vaak een schreeuw om aandacht.

Aandacht betekent ook alles in de politiek en de media. Aandacht is zo vluchtig dat ze onmiddellijk verdwijnt als je niet steeds opnieuw de aandacht trekt. De huidige president van de Verenigde Staten wist dat zeer goed tijdens zijn campagne. In het bedrijfsleven wordt het steeds moeilijker de aandacht van medewerkers geconcentreerd te houden op een bepaald projectwerk. Het probleem is vaak niet de kennis of de werkkracht, maar wel de gebrekkige weerstand tegen afleiding. Ook in het onderwijs is dat zo. Vele kinderen haken af, niet omdat ze te lui of te rebels zijn maar omdat ze te weinig persoonlijke aandacht krijgen van hun ouders en hun leraars en omdat hun eigen aandacht al te gemakkelijk getrokken wordt door minder educatieve demonen.

Aandacht is een teken van liefde en liefde vergt aandacht. Maar aandacht vergt dus tijd en energie, we moeten onze prioriteiten zorgvuldig kiezen. En in deze blog ben ik weer eens aan het bewijzen dat ik goed ben in de theorie (in dit geval van de aandacht). Maar in de praktijk moet ik vaak tot mijn schade en schande vaststellen dat ik meestal faal tegenover mijn meest dierbaren (echtgenote, kinderen, ouders). Een magere troost is dat dat bij de meeste mensen die ik ken ook zo is: ze hebben zelden spijt over teveel aandacht voor een verre vriend en bijna altijd spijt over hun gebrekkige aandacht voor de meest nabije geliefden.

Een speciale vorm van aandacht is de oplettendheid of het attent zijn. Het is tegelijk een deugd en een sociale vaardigheid. Oplettendheid is aandacht voor de ogenblikkelijke gevoelens en behoeften van de medemens en de wil om daarmee rekening te houden.

Foto: zijkant Beursgebouw Brussel ©Wim Lahaye

Tien jaar bloggen – tien jaar Frederik

Soms kan je in het gevecht met de tijd ook wel eens een kleine overwinning behalen, als je een verjaardag kan vieren bijvoorbeeld. De Zwijger is nu tien jaar oud, net zoals mijn zoon Frederik. Ik ben aan deze blog begonnen in de maand na de geboorte van onze jongste. Frederik zal later alvast weten wat me bezighield tijdens zijn tien eerste levensjaren.

Ik schreef inmiddels 273 Nederlandstalige blogs over thema’s als o.a. ecologie (16) en economie (23), politiek (82), opvoeding (24), technologie (35) en spiritualiteit (107). Ik besprak in de Zwijger ook 70 boeken. Maak gebruik van de labels als u in een bepaald thema geïnteresseerd bent. De Zwijger werd volgens Google Blogger ongeveer 37000 maal aangeklikt in de voorbije tien jaar.

Maar omdat ongeveer 1/3 van mijn sociale media-vrienden het Nederlands niet machtig was, ben ik in 2009 ook begonnen met een Engelstalige blog, die ik dan gewoon Wim Lahaye’s blog genoemd heb. Intussen staat de teller daar op 104 zodat ik dus alles samen 377 blogs gepubliceerd heb in de laatste tien jaar. De Nederlandse en de Engelse teksten zijn geen vertalingen van elkaar en u zou dus alle blogs moeten lezen om me helemaal te kennen.

Vanwaar de naam De Zwijger? Mijn grootvader zaliger Guillaume ‘Willem’ Lahaye (⁰1904, †1996) was reeds een bewonderaar van Willem van Oranje, bijgenaamd “de Zwijger”, maar zelf was hij allerminst een zwijger. Omdat ikzelf wél zwijgzaam was, bedacht hij deze koosnaam. Ik heb deze naam in de loop der jaren letterlijk en figuurlijk als geuzennaam geadopteerd. Als titel van een blog is deze naam ook zeer geschikt. Enerzijds verwijst deze titel naar de vaak geprezen verdraagzaamheid van Willem van Oranje, anderzijds suggereert de titel dat ik schrijf wat ik misschien niet wil of kan uitspreken, omdat het te gevoelig ligt.

Een schrijver kan nooit goed zeggen of hij dit voor zichzelf doet of voor anderen. Voor mezelf is dit natuurlijk een soort dagboek. En omdat er maar liefst 143 maatschappelijke blogs verschenen zijn, geeft deze blog ook een goed overzicht van hedendaagse ‘issues’. Het is tegelijk een belangrijke uitlaatklep want we moeten in deze vroege 21^ste eeuw met al die maatschappelijke onvolkomenheden leren leven. Maar iedere schrijver/ blogger koestert ook een onvervulbare droom, de droom om met een schrijfsel de mensheid zo diep te ontroeren dat ze zich van alle haat en angst verlost zou weten (vrij naar Gerard Reve). Het verlangen naar Verlossing, of toch minstens naar verbetering van de wereld, is wat iedere schrijver die een beetje hybris heeft, verder doet schrijven.

Ik ga in mijn blogs niet alleen op zoek naar waarheid en gerechtigheid maar ook naar schoonheid. Kunst en cultuur (42) komen daarbij geregeld aan bod. De rode draad in de Zwijger was de relevantie van het christelijk erfgoed in de maatschappij van vandaag. Mijn stelling is dat je die oude verhalen niet moet geloven, maar je moet wel trachten hun betekenis te begrijpen om op die manier hun schoonheid te herontdekken. Die tweeduizend jaar oude erfenis verbindt ons mensen onder elkaar en verbindt ons met wie voor en na ons komt. Daaruit komt ook de vreugde van de feestdagen voort. Dit is een christelijk-humanistisch perspectief dat zichzelf herkent in de ingetogen beleving die ook bestaat bij andere godsdiensten en levensbeschouwingen. Ik schrijf daar veel over omdat het (voor mij) een bron van geluk is. 

Welke blog kunt u zich nog goed herinneren? Welke blog heeft u aangesproken? U kan steeds reageren op de blog zelf, als u een Google account hebt, of op Facebook of per e-mail.

Festivalitis

In deze eerste week van juli worden nogal wat mensen getroffen door festivalitis, dat is algemeen geweten. Minder geweten is dat de ziekte in twee varianten bestaat: de bekende festivalitis A en de minder bekende, maar gevaarlijker festivalitis B.

Festivalitis A komt voor bij jongeren en wel vanaf steeds jongere leeftijd. De ziekte manifesteert zich in een algemene toestand van verdwazing en extase, slapeloosheid, drankzucht, gebrek aan eetlust en al dan niet remanente hardhorigheid. Sommige mensen raken nooit van het virus verlost en beleven elk jaar opnieuw de symptomen. Die symptomen kunnen op latere leeftijd nogal eens tot pijnlijke schaamtegevoelens leiden omdat ze in combinatie met grijze haren algemene hilariteit veroorzaken bij medemensen.

Festivalitis B komt vooral voor bij volwassenen die in hun jeugd onvoldoende blootgesteld werden aan de A-variant. Vaak blijken ouders van festivalitis A kinderen besmet met festivalitis B. Het enige symptoom dat ze met hun kinderen gemeen hebben is de slapeloosheid. Festivalitis B patiënten blijken allergisch voor lawaai. Ze hebben een pathologische afkeer van grote massa’s en van massa - gedrag. Ze krijgen aanvallen van angst bij het zien van hun festivalitis A kinderen en aanvallen van woede bij het zien van festival organisatoren, aan wie ze satanische eigenschappen toekennen. Ze hebben een vreselijke hekel aan nieuwsuitzendingen waarin modderige festivals en seksuele bandeloosheid verheerlijkt worden. Ze zijn dwangmatig hypergevoelig aan culturele middelmatigheid en grof geldgewin.

Het verdient de aanbeveling festival A- en B- patiënten strikt van elkaar gescheiden te houden, tot minstens 24 uur na afloop van het evenement. De geneeskunde staat voorlopig machteloos tegen deze aandoeningen. De Christelijke Mutualiteit heeft alvast beslist gratis oordopjes uit te delen op de festivalweides. De mogelijkheid om de muziek stiller te zetten wordt verder onderzocht.

De traditie van de naamdagen

Verjaardagen zijn welgekomen doorbrekingen van de grijze routine. In bedrijven worden ze dan ook gretig gevierd, met gewoonlijk een traktatie van de jarige. Een Griekse collega trakteerde ons onlangs omwille van zijn naamdag, een gegeven dat hier bij ons al enige jaren naar de zolderkamer van oma verwezen werd. Toch was iedereen blij met de traktatie, en niemand morde over het motief.

Je naam is iets kostbaars wat je van je ouders gekregen hebt. Voor jezelf en voor je partner is het meestal geen sinecure een naam voor je kind te kiezen. Nomen est omen en namen worden aangevoeld als kenmerkend voor iemands karakter of voor zijn verbondenheid met naamgenoten.

Die naamdagen vervulden vroeger meer dan één functie. Het creëerde natuurlijk een bijzondere band met naamgenoten, meestal familieleden, grootvaders, grootmoeders, dooppeters of -meters, soms ook vrienden. Verder hadden gevierde patroonheiligen vaak een bijzondere betekenis voor een stad of dorp omwille van hun lokaal karakter. Tenslotte hadden de bijhorende legendes vaak een betekenis voor een beroepsgroep. Zo vieren vele koren en blaaskapellen op 22 november Sint-Cecilia. De ingenieursstudenten vierden vroeger Sint-Barbara op 4 december en de jacht werd vaak gehouden op de 3de november van Sint-Hubertus. Er zijn ook meer moderne patroons: Sint-Isidoor is nu de patroon van de informatici en het internet.

Er zijn ongeveer 6000 heiligen met hun jaarlijkse feestdag op minstens één van de 365 (366) kalenderdagen. De kans dat je dus een naamgenoot als patroon hebt (en dus ook een naamdag), is vrij aanzienlijk. Zelfs als je Ahmed of Pei Wei zou heten, is de kans groot dat je nog een naamdag vindt van iemand met soortgelijke naam of minstens een kalenderheilige die uit jouw land afkomstig is, of waar je een of andere verbondenheid mee zou kunnen argumenteren.

Nu weet ik wel dat de heilzame werking van onze patroons een beetje afgezwakt is, maar dat ligt natuurlijk aan onszelf. Verbondenheid is uiteindelijk iets wat je zelf moet scheppen. Vandaag worden mensen ziek van gebrek aan verbondenheid met anderen. De naamdagen hebben misschien hun oorspronkelijke betekenis verloren, maar daarom nog niet hun potentieel. Misschien moeten we ze herdefiniëren in een pluralistisch kader. Hier en daar gebeurt dat ongemerkt. Weinigen weten dat de Werelddierendag op 4 oktober afkomstig is van Sint-Franciscus die als dierenvriend bekend stond. En iedereen weet wat een silvestergala is maar niemand weet wie Silvester was. Maar iedereen kent Sint Valentijn.

Zoek dus even je naamdag op en we bouwen een extra feestje op die dag. Ik verwijs ook naar mijn blog tradities.

Stille zaterdag in luidruchtige wereld

Mijn kinderen ondervinden geregeld de nadelen van mijn levensovertuiging. Ze maken deel uit van een koor dat bij belangrijke christelijke dagen zoals Palmzondag moet optreden en iedere zondagmorgen moeten ze aanhoren waar mijn levensovertuiging om draait. Dat staat in hun agenda vrij belachelijk, vooral in de grote concurrentie met dansoptredens, sleep-over feestjes, winkelzondagen en bezoeken aan pretparken. Het is zeer on-cool en er wordt behoorlijk om gelachen, tenzij erover gezwegen wordt. In een tijd van respect voor diversiteit in al haar vormen en anti-pest acties op school, moet groeiend misprijzen voor eigen achtergrond blijkbaar wel kunnen.

Op deze stille zaterdag is het dan ook moeilijk je te 'outen' als volgeling van Christus. Dat was ook zo op die bewuste Stille Zaterdag - Grootsabbat van het jaar + 30 nC. Vandaag staat ons leven niet meer op het spel maar wel onze coole reputatie. Het is ooit anders geweest... En toch willen hedendaagse christenen niet terug naar het triomfalisme van het Rijke Roomse Leven. Het hedendaagse christendom is misschien door recente loutering bescheidener en sympathieker geworden. Maar we mogen niet toelaten dat onze kinderen met de vinger gewezen worden. Wat we nodig hebben in onze Kerk is een Opstanding gedreven door opstandigheid. Dat zou morgen kunnen gebeuren.

Zie ook de invloed van mainstream.

De raktivering

De hyper-activering van de rakkers, of raktivering, is een belangrijk sociaal fenomeen geworden. Het domineert zowat ieder gesprek tussen ouders en kinderen. Kinderen hebben vandaag een uiterst complexe agenda van activiteiten: sport en muziek, jeugdbeweging, dans, theater, sleep-over feestjes enzoverder. De kinderen hebben die complexe agenda niet zelf bedacht. Het zijn de ouders die erachter zitten maar ze zijn er ook de slaaf van geworden. Het argument dat "de kinderen dit zelf willen" gaat niet helemaal op.

De raktivering is een belangrijk onderdeel van de rat-race. Ouders stimuleren hun kinderen vooral omdat zij hen optimaal willen voorbereiden op het latere leven. Ze doen dat niet om zelf de handen vrij te hebben, integendeel, het uitgebreide taxiverkeer voor zoon en dochter is een enorme verbruiker van zeldzame vrije tijd. Kinderen moeten vandaag in alles goed zijn: sport, muziek, vrienden maken, leiderschap, enzoverder. Een activiteit missen of niet kunnen ingaan op een uitnodiging lijkt een ware ramp, het abrupt einde van een steile klim naar de top. Ouders projecteren hun onrealistische ambities en hun diepe angsten op de kinderen.

Dit hedendaags fenomeen heeft nochtans iets zeer positiefs. Er wordt vandaag veel meer aandacht besteed aan de ontwikkeling van kinderen. Het is goed dat kinderen naar de jeugdbeweging gaan en niet 100% van de tijd bij TV of tablet spenderen. En onze kinderen zullen inderdaad heel wat talenten ontwikkelen. Maar dat mag niet ten koste gaan van de geestelijke gezondheid van de ouders. Het kan niet de bedoeling zijn dat we in een nieuwe slavernij terechtkomen, alleen maar om iedere mogelijke frustratie bij kinderen weg te nemen en om een toekomst veilig te stellen die toch onzeker blijft. 

Bovendien moeten we zorg dragen voor de volledige ontwikkeling van het kind, niet alleen voor de performantie. Bij die volledige ontwikkeling hoort ook de levensstijl, het familiegevoel, de geborgenheid, de zorg voor grootouders en de aandacht voor levensbeschouwing. In dit verband ben ik van mening dat de zondagsrust geëerbiedigd moet worden. Ik ga dit voortaan herhalen zoals de oude Cato en ik ben dan ook bereid met een reactionair etiket door het leven te gaan. Ik verwijs ook naar mijn blogs over levensstijl en hyperactiviteit.

Levensstijl

Iedereen is het erover eens dat het evenwicht werk - leven zoek is. We horen overal problemen rond burnout en depressie en oplossingen gaande van mindfulness tot traag brandende suikers. Het probleem zit natuurlijk tussen onze twee oren. We hebben mekaar een 'waardenschaal' aangepraat die niet realistisch is en niet kosjer en we volharden in de boosheid. Welke zijn dan de problemen?

1) Er is inderdaad een herschikking nodig van onze waarden. In bijbelse taal dienen we de Mammon. Dat wil zeggen dat we de medemens alleen erkennen voor zijn verdiensten en zijn prestaties. We denken respectvol te zijn maar we hebben eigenlijk alleen respect voor de winnaars van de rat race. Onze kinderen moeten perfect zijn. Wijzelf moeten perfect zijn. Maar ons perfectionisme geldt alleen voor onze prestaties, niet voor ons gehele mens-zijn. Eigenlijk hebben we te weinig zelfrespect. De meritocratie, een monster dat we zelf gemaakt hebben, heeft ons in haar greep.

2) De snelheid van het verkeer en de media vertroebelen onze realiteitszin. Onze verwachtingen zijn telkens onrealistisch. We ontkennen halsstarrig onze eigen beperkingen. Het is een zonde van hoogmoed.

3) Alles staat in het teken van efficiëntie. Schoonheid moet wijken voor functie en snelheid. Nooit in de geschiedenis was de mode zo lelijk.

4) We waarderen het kleine te weinig. Daardoor maken we geen tijd. Tijd maken voor een praatje met de buurman of een kleine wandeling is absoluut noodzakelijk. Ik ben ook een grote voorstander van een herinvoering van de zondagsrust, ook al gaat u beweren dat die niet afgeschaft is.

Ik verwijs graag naar mijn vorige blog, evenals naar time and energy in households en meritocracy is merito-crazy.

Onderwijshervorming is noodzakelijk

Zonder hervorming doorstaat geen enkel systeem de tand des tijds. Ook ons onderwijs niet. De redenering dat ons onderwijs tot het beste ter wereld behoort en bijgevolg geen hervorming nodig heeft, bevat drie fouten. Ten eerste, de premisse: behoort het wel tot het beste ter wereld? Ten tweede, als het tot het beste behoort, is dat dan te danken aan het systeem? Ten derde, waarom zou het beste systeem ter wereld geen hervormingen meer nodig hebben?

Ik noteer alvast volgende problemen met ons (middelbaar) onderwijs. Ten eerste, het algemeen vormend onderwijs ASO is niet zo algemeen vormend als men denkt. Je leert er wel over de heroïsche veldslag van Leonidas bij Thermopylae, maar je leert er niet hoe internetgegevens in een huis binnenkomen of hoe een centrale verwarming werkt. Over techniek kan men zich helemaal geen beeld vormen en met twee uurtjes natuurkunde in de hogere cyclus leer je zo goed als niets. Kan het waar zijn dat het TSO meer algemeen vormend is dan het ASO? Een beklemmende vraag.

Ten tweede, ons onderwijs beantwoordt niet aan de economisch - industriële behoeften van onze maatschappij. Nu hoor ik velen zeggen: "Haha, daar gaan we weer, de industrie gaat weer dicteren wat we moeten leren en 'zachte' kennis speelt geen rol!". Goed, maar waarom moet het ASO niets over economie bijbrengen? Is dat niet algemeen vormend? Waarom is de oprichting van een onderneming vandaag minder belangrijke leerstof dan de regering van Toetmosis III?

Ten derde, ons onderwijs is niet sociaal. Het beruchte watervalsysteem bevat geen opklauter-mogelijkheden. Nu vinden de succesrijken dit misschien fijn, maar een belangrijk deel van de bevolking speelt geen rol van betekenis in de maatschappij. Dat is zeer gevaarlijk voor de succesrijken. Hun conservatisme en hun zelfgenoegzaamheid zal hen zuur opbreken. Als de uitkeringen onbetaalbaar worden, zal oproer uitbreken.

Ten vierde, ons onderwijs is nog te weinig waarden-gericht, wereldgericht en toekomstgericht. Sociale integratie, engagement en internationale gerichtheid moeten een vaste grondslag krijgen. Het katholiek onderwijs was vroeger op missionering gericht. Nu wordt daar meewarig op teruggekeken. Er zijn nog wat obligate inzamelacties maar er is geen echt alternatief. Meer aandacht voor andere culturen en levensbeschouwingen is wel een positieve evolutie. Maar de opvang van kinderen uit andere landen blijkt nog zeer moeilijk. Ons onderwijs zal noodzakelijk uit haar regionale cocon moeten breken. Na het Bologna akkoord voor Europees hoger onderwijs moet er misschien een akkoord komen voor Europees middelbaar onderwijs? Ik verwijs ook naar een eerdere blog: opvoeding gewenst (Foto: shutterstock.com.)

Kerk in opbouw

Deze vakantie bracht ik met mijn heilige familie een bezoek aan de kerk van de Heilige Familie in Barcelona. We waren er niet alleen. Voor de kerk stonden honderden kijklustigen geduldig aan te schuiven om een ingangsticket te bemachtigen, iets wat we aan de deuren van onze kerken niet meer gewend zijn. Ook al speelt hier een soort EuroDisney hype, de belangstelling is niet onterecht. Deze kerk is inderdaad uniek en adembenemend mooi, zowel aan de buitenkant als aan de binnenkant. De kathedraalbouw werd gewoon heruitgevonden. Hier komt de profetie van Antoni Gaudi in vervulling: “De hele wereld zal komen kijken wat we hier opgebouwd hebben”.

Ik deel graag verschillende bedenkingen bij het bezichtigen van dit monument. Vooreerst de context waarin deze kerk werd opgericht. Barcelona was welvarend en groeiend. Er ontstond een sterke burgerij met visie en grootse plannen. Er was ondernemerschap en durf. Het modernisme van Barcelona is opmerkelijk omdat het niet lijkt gericht te zijn tegen een grauw verleden maar voor een geweldige toekomst. Deze architectuur wil niet zozeer verneinen maar vernieuwen. Als alternatief voor de oude schoonheid komt geen nieuwe lelijkheid, maar een nieuwe schoonheid. Als alternatief voor een verstarde Kerk, komt geen seculiere staat maar een vernieuwde Kerk.

Tweede bedenking is dat christendom verweven is met kunst en cultuur en dat dit zo moet verdergaan, ook in de tegenwoordige tijd. Nu kan men terecht stellen dat de religieuze kunst al genoeg mensenoffers gekost heeft. De rijkdommen van de Kerk gingen ten koste van offers van velen. Moet men vandaag in een tijd van economische crisis nog peperdure gebouwen zetten voor een instituut dat al haar geloofwaardigheid verloren heeft? Inderdaad, de tering moet naar de nering gezet worden. Dat was vroeger ook zo. Maar ook in tijden van crisis zijn ambitieuze projecten nodig, al was het maar om teken van hoop en verbondenheid te zijn. En men kan gerust het jaarlijks budget voor de bouwwerken op een lager pitje zetten en wat meer geduld uitoefenen. Dat brengt me bij mijn derde bedenking.

Derde bedenking is de hoopgevende betekenis hiervan voor onze Kerk. Het modernisme is geen bedreiging maar een zegen. Men moet geloven in vooruitgang. Ik vind dat men de hijskranen naast dit gebouw moet laten staan. Ze symboliseren het feit dat het kerkwerk nooit af is. De Kerk, als onvolmaakt bouwwerk na de Toren van Babel, moet permanent vernieuwd en verbeterd worden op haar weg naar het Rijk Gods. Men heeft de Kerk onvoldoende als mensenwerk beschouwd. Men dacht dat het gebouw door God gemaakt was en daarom verviel het tot ruïne. Laat dat niet gebeuren met de Sagrada Familia. Ik verwijs graag naar mijn blog de ideale kerk.

Foto: Sagrada Familia kerk in opbouw te Barcelona 2013©Wim Lahaye

Solidariteit tussen generaties

De ernstige en gevierde journalist Hugo De Ridder publiceerde onlangs een "Brief aan zijn kleinkinderen, de overvraagde generatie". Terecht stelt De Ridder dat de sociaal-economische druk op jongeren verpletterend is. De jongeren kreunen onder het gewicht van een omgekeerde bevolkingspiramide en een mondiale economische crisis.

De eisen die op het werk gesteld worden, liggen steeds hoger. Jobs worden steeds tijdelijker. Tegelijk zijn de prijzen van het vastgoed steeds de hoogte ingegaan, zodat een woning stilaan onbereikbaar wordt zonder steun van ouders of grootouders. Nu kan je opmerken dat er voor iedere Euro die meer uitgegeven wordt er ook iemand is die meer krijgt. Maar we bekijken dit fenomeen vanuit het standpunt van jonge gezinnen die hard werken 'om er te komen' en die het niettemin moeilijk blijven hebben. Kosten voor renovatie en energie claimen een steeds hoger aandeel in het gezinsbudget. Intergenerationele solidariteit wordt terug belangrijk, maar wat als je geen kapitaalkrachtige ouders hebt, of sterker nog, wat als je hulpbehoevende ouders hebt?

Het lijkt me dat deze 'brief' uit het recent uitgegeven boek van Hugo De Ridder een van de meest relevante opiniestukken is van het voorbije jaar. Ik verwijs ook naar 'Time and energy in households' , 'Kinderen opvoeden in de 21ste eeuw' en 'Opvoeding gewenst'. Afbeelding: muurschildering "Zin in Gezin?" van Nora Theys en Gerard Alsteens in het HIG.

Opvoeding gewenst

De basis van iedere opvoeding zijn de waarden. Mensen die met jongeren te maken hebben weten het. Een aanzienlijk percentage van de kinderen wordt zonder waarden opgevoed. We vinden meer en meer 'etters' in de klas. Kinderen die waarden-loos opgegroeid zijn. Hoe kan je ze herkennen? Je vraagt hoe ze heten en ze antwoorden met een verzonnen naam. De rest van de klas gniffelt. Ze lachen met elke straf die ze krijgen; ze zijn ermee vereerd. Ze lijken geliefd te zijn bij klasgenoten maar ze voelen zich eenzaam. Ze kennen inderdaad hun identiteit niet.

Deze jongeren groeien op met een laag mensbeeld en een laag zelfbeeld. De wereld is voor hen een jungle. Ze pesten vaak, om niet te worden gepest. Je vraagt je af hoe ze thuis leven. Sommigen stappen vroegtijdig uit het leven. De grote uitdaging is deze jongeren mee te trekken. Hen te leren opkijken naar voorbeelden. Hen te vertellen dat bekwaamheid belangrijker is dan succes en dat goedheid belangrijker is dan bekwaamheid. Hen mee te nemen naar plaatsen waar die boodschap wordt verteld. Een boodschap die haaks staat op de manier waarop wij leven. Welke ouders doen nog mee?

Kinderen opvoeden in de 21ste eeuw

Opvoeding van kinderen was bij de oude Grieken al een hot topic. Het is echt zo'n typisch thema voor oude, knorrende cultuurpessimisten. Na bijna drie jaar bloggen is het dus de hoogste tijd dat ik hierover een bijdrage pleeg.

Opvoeden lijkt vandaag wel de moeilijkste klus die er bestaat. Overal ziet men jongeren met onaangepast gedrag en emotionele problemen. En omdat ook mijn internationale collega's in Luxemburg hierover kunnen meespreken, schreef ik hierover iets op mijn engelstalige blog.

Als het opvoeden van uw spruiten dus wat te zwaar valt, kan u steeds bij mij terecht voor een rondje oud-Grieks, knorrend gezellig gezeur over opvoeding. Theorie is altijd leuk.

Frederik

Beste wensen voor 2008 !