Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen leed

De titel klinkt zorgwekkend, maar wil ons net aanzetten minder te tobben over de toekomst. Het is de laatste zin van een van de meest bucolische teksten uit het Nieuwe Testament (Matteüs 6,24-34). Een van de eerste zinnen is: “Wees niet bezorgd voor uw leven”. En ook: “Let eens op de vogels in de lucht: ze zaaien niet en maaien niet en verzamelen niet in schuren, maar uw hemelse Vader voedt ze. Kijk naar de leliën in het veld. Zelfs Salomo in al zijn pracht was niet gekleed als een van hen”.

Het is vooral een aanmoediging om wereldse, vaak materiële, zorgen opzij te zetten. “Zoek eerst het Koninkrijk en zijn gerechtigheid.” Concentreer je in dit tranendal op de problemen van vandaag. Leef in het hiernumaals. “Maak u dus niet bezorgd voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt voor zichzelf.” Het is de aanbevolen manier om naar het komende jaar 2026 te kijken.

Ik verwijs ook naar Elke dag een heilige dag en naar mijn Engelstalige blog Why we like Calendars

Afbeelding: Felix Nussbaum, Die Perlen (Trauernde) (2), Felix-Nussbaum-Haus Osnabrück

Feest van de Heilige Familie

Op deze eerste zondag na Kerstmis vieren we met de Kerk het feest van de Heilige Familie. Zowel met heilig als met familie bestaat er vandaag nogal wat onduidelijkheid. Vele mensen hebben een verkeerd begrip van het woord heilig. Ze denken dat de Kerk bepaalde mensen als volmaakt bestempelt en die krijgen dan het etiket heilig. Ze denken dan dat dit feest alleen over de familie van Jezus van Nazareth gaat. De familie van Jezus is inderdaad nog altijd een groot ideaal, maar in feite lukt dat zo aardig omdat we er zo weinig over weten.

En dat terwijl heilige mensen en dingen ook deel uitmaken van ons dagelijks leven. Heiligheid vergt geen volmaaktheid. Heilig is al wat van grote betekenis is, en een bijzondere bescherming verdient. Daar bestaat vandaag geen duidelijke consensus over. Voor de ene is de koers van een aandeel heilig, voor de andere het lakwerk van zijn auto. Maar de Kerk promoot een niet-materiële, zelfs ‘goddelijke’ heiligheid, die gebaseerd is op de zaligsprekingen. Zij vindt dat de familie, meer bepaald ook het gezin onaantastbaar is, en dat het gezin bijzondere bescherming moet genieten.

Maar ook het begrip familie of gezin is veranderd. Vroeger waren het: vader, moeder en kinderen. Vandaag gaat het over zeer diverse samenlevingsverbanden onder één dak. Niet al die samenlevingsverbanden zouden zichzelf ook werkelijk als gezin bestempelen maar in feite zijn ze dat soms wel. De Kerk ziet in dat ook die gezinsvormen bescherming verdienen maar wil nog niet te snel vooroplopen om de eenheid tussen de wereldkerken te behouden. Het gezin vormt een cel in de ganse samenleving, maar de eenheid van die cel wordt wel bedreigd door een nietsontziend economisch systeem. Laten we om te beginnen onze slaafse gehoorzaamheid aan dit systeem in vraag stellen.

Intergenerationele solidariteit en Kunnen zijn wie je bent is zeker ook van belang.

Afbeelding 1: Aanbidding van de herders, altaarstuk van de abdijkerk in Thorn, NL
Afbeelding 2: De vlucht naar Egypte, Caravaggio, Public domain, via Wikimedia Commons 

Aanstoot geven en aanstoot nemen

In het evangelie van vorige zondag zei Jezus: “Gelukkig is hij die aan Mij geen aanstoot neemt.” Hij wilde daarmee vooral de volgelingen van Johannes de Doper geruststellen. De Doper zat bij koning Herodes Antipas achter slot en grendel en zijn volgelingen vroegen zich hulpeloos af wat ze nu moesten doen: Jezus volgen of afhaken. Jezus kende zichzelf. Hij wist wel dat Hij enigszins aanstoot kon geven. Later zal Hij voor het oog van de Romeinse bezetter en van de ganse bevolking op een ezelsveulen Jeruzalem binnenrijden. Kan je nog meer aanstoot geven? Ik dacht van niet.

En toch moet ook iemand aanstoot nemen om tot een controverse te komen. Gelukkig zijn er heel wat mensen die dat kunnen. Een aantal daarvan komen zelden naar Brussel; ze wonen in de witte villa’s in de rand. Ze gingen vroeger met hun ouders naar een kerk maar ze voelen daar naar eigen zeggen geen enkel gemis bij. Ze zien de toekomst wel somber in en beweren verontwaardigd dat “hun cultuur” bedreigd wordt. Maar over welke cultuur gaat het hier? Christelijk mag ze alvast niet genoemd worden. En wat is de bedreiging precies, als die cultuur zo superieur is? Of lijden deze mensen aan profileringsdrang?

Toch zijn ook deze mensen van goede wil en ze hebben zelfs een beetje gelijk. We hadden allemaal gehoopt op een vredevol tafereel. Christus is niet te vinden in de Brusselse kerststal; zijn hoofd is eraf. Brussels is a hellhole. En mooi is de stal eigenlijk ook niet. Als kind is Christus misschien te vinden in een nabijgelegen kraakpand of in een armenbuurt. Als mens is Hij zich misschien aan het overwerken in een verdeelcentrum, vol schuldgevoel omdat Hij voor zijn gezin zou moeten zorgen. Maar dat is nu net wat deze kerststal wou zeggen.

“Tradition ist nicht die Anbetung der Asche, sondern die Weitergabe des Feuers.“

Net zoals aanstoot, kan je ook vrijheid geven en nemen.

Foto 1: Kerststal te Brussel, bron Otheo
Foto 2: Kerststal in de Sint-Bertinuskerk te Poperinge november 2025 ©Wim Lahaye

Let thy hand be strengthened

Het is een raad die aan koningen gegeven wordt bij hun kroning. Händel zette het advies op muziek voor George II van Engeland. De profeet Sefanja vraagt het ook aan Sion: "Laat uw handen niet verslappen". Het advies gaat dus een beetje in beide richtingen: een volk kan het aan zijn heerser vragen en een heerser kan het aan zijn volk vragen. Zo ook in de Sixtijnse kapel: Adam vraagt God om met krachtige hand te regeren en God geeft Adam krachten in handen om zijn werk als mens te kunnen doen.

Dunameis of δυναμεις betekent 'krachten', 'vermogens' of 'machtige werken' in het Oudgrieks. Misschien herken je de woorden dynamisch en dynamiek. Het is duidelijk dat er krachten in de natuur bestaan en dat er een wetenschappelijke definitie bestaat. Maar het woord dunameis heeft ook een oude, spirituele betekenis, een betekenis die ik me nog heel goed herinner van de godsdienstlessen van ‘pater directeur’ van het Sint-Albertuscollege. De dunameis werden verondersteld de onderliggende aandrijvers te zijn van de lange geschiedenis van de verlossing van de mensheid, zoals beschreven in de Bijbel. Zij waren de goede krachten die de mensheid bewogen. Met inbegrip van alle wonderbaarlijke werken waren zij tegelijk een gave van God.

Het is nog steeds zinvol om vandaag de dag na te denken over de betekenis van dunameis. Alles wat we als levend wezen maken en doen, wordt op de een of andere manier gedreven door ons verlangen naar een beter leven. De oorsprong van elke dynamiek is altijd ons lijden, we zijn niet tevreden met een status quo en willen de dingen zien veranderen. Het verlaten van je 'comfortzone' wordt soms aanbevolen, maar ik vraag me af wat deze comfortzone is, en of ik ooit in een comfortzone zal wonen.

Het 'leven' houdt een streven in naar een verlossing. De Bijbelse betekenis van dunameis lijkt overeen te komen met de krachten die alle levende wezens in deze wereld bewegen. Religies zijn slechts oude manieren om aan de menselijke conditie en aan de menselijke dunameis in ons uitdrukking te geven. Onze samenleving moet dit begrijpen en ze moet deze uitingen hun gerechte plaats in de samenleving geven. We hebben de neiging om te zeggen dat we niet in wonderen geloven, maar we kunnen nog steeds ontzag hebben voor de dunameis die we in ons en om ons heen waarnemen.

May the dunameis be with you! And let thy hand be strengthened!

Afbeelding: Michelangelo, God schept de mens, plafond van de sixtijnse kapel. Dit is een vrije licentie, zoals in de definitie van Vrije Culturele Werken.

Een goed nieuwjaarsvoornemen: cultiveer het “da-sein”

De meeste goede voornemens voor het nieuwe jaar leggen de nadruk op actie of onthouding van actie. We moeten meer of minder van iets doen. We zouden meer moeten sporten, meer talen leren en meer boeken moeten lezen. We moeten minder roken, minder werken en minder autorijden.

In plaats van onze daden, zouden we ook kunnen kijken naar onze aanwezigheid in deze wereld, ons ‘da-sein’. Zijn we er echt voor onze dierbaren? Brengen we tijd met hen door en hoe brengen we onze tijd met hen door? Hoe is onze aandacht voor onze dierbaren? Luisteren en praten we echt met volle aandacht? We hoeven niet altijd te spreken, maar zijn we ontvankelijk voor de uitgesproken en niet-uitgesproken behoeften van onze medemensen?

In veel gevallen kunnen we niet alle problemen oplossen en is het niet goed om te overdrijven. De essentie is om er te zijn. Dit klinkt als een tautologie. We moeten aanwezig zijn wanneer onze dierbaren ons nodig hebben. Laten we ons bevrijden van onze volle agenda's en laten we leven in het hiernumaals.

Heelhartelijkheid als nieuwjaarsvoornemen

Heelhartelijkheid is een woord dat nog ontbrak in de Nederlandse taal. ‘Wholeheartedness’ wordt op Google translate vertaald als ‘oprechtheid’ en dat is niet verkeerd, maar het doet geen recht aan de volle betekenis van het Engelse woord.

Heelhartelijkheid gaat een stap verder dan eerlijkheid. Wie eerlijk is, liegt niet en zegt de waarheid. Maar die zegt niet per se alles en laat zich niet noodzakelijk helemaal zien met al diens emoties. Dat kan problemen veroorzaken. Wie ja zegt wanneer die een onmogelijke opdracht krijgt, is niet oneerlijk, maar laadt zich een probleem op de hals door een gebrek aan heelhartelijkheid. 

De heelhartelijke mens is een open boek. Die geeft zich in volle vertrouwen over aan de medemens en veronderstelt dat de medemens alle capaciteit bezit om te delen in de vreugde en de pijn die de boodschap met zich meebrengt. De heelhartelijke mens is niet alleen eerlijk in woorden maar ook in lichaamshouding, attitude, belangstelling voor de reactie van de ander enzoverder. De heelhartelijke mens stapt op de medemens toe met een vermetel vertrouwen. Hij/zij beseft best dat de toehoorder de boodschap misschien niet genegen is, maar stelt zich bewust kwetsbaar op, met alle imperfecties, om de boodschap tot in het hart van de toehoorder te krijgen. De boodschap is zo belangrijk dat alle angst om op de bek te gaan overwonnen wordt.

Een terechte vraag is of je heelhartelijkheid kan aanleren of inoefenen. Het is een beetje zoals met de deugd van het geduld; het is eerder een passief loslaten dan een actief vastgrijpen. Wat we moeten leren loslaten is het menselijk opzicht en vandaag is dat vooral de gevoelde noodzaak om ‘cool’ over te komen, een ware terreur.

Heelhartelijkheid kan bergen verzetten. Maar de heelhartelijke mens moet zijn schild laten zakken en bereid zijn gekwetst te worden door zijn medemens. Heelhartelijkheid vergt moed. Maar er staat iets tegenover. De meeste mensen deugen en daarom waarderen ze ook moed en heelhartelijkheid. Laten we er dus een heelhartelijk jaar van maken, dat wens ik u heelhartelijk!

Sommige charismatische leiders zijn ook heelhartelijk. Ik verwijs naar het YouTube filmpje van Brené Brown. Niet alleen legt zij het begrip uit, ze straalt het ook uit. Brené Brown on the Building Blocks of Wholeheartedness – The Marginalian.

Afbeelding: shutterstock.com

Ode aan de vriendschap

Het is vandaag Sint Jan Evangelist en die is patroon van de vriendschap en naamgever van enkele goede vrienden. In de kunst is Sint Jan herkenbaar als de 'jongst uitziende' apostel, met lang haar en een licht vrouwelijke toets. De legende stelt dat hij zo bemind werd door Jezus dat hij de enige apostel werd die tot zijn oude dag mocht blijven leven.

27 December is ook een ideale dag om de banden met je vrienden weer aan te halen. Vrienden zijn soortgenoten in wier gezelschap wij graag toeven. Zij kennen ons en wij kennen hen. We hoeven geen maskers te dragen en kunnen kwetsbaarheid tonen. Wij aanvaarden hen zoals zij zijn en zij aanvaarden ons zoals wij zijn. De verschillen kunnen nochtans zeer groot zijn. Op die manier kunnen goede vrienden vaak heel sterke teams vormen. Maar de vriendschap is er niet om grootse prestaties te leveren.

Collega's kunnen vrienden worden. Maar het is pas als ze vrienden worden dat het een verademing is om onder hen te toeven. In vrienden herkennen wij onszelf. Wij leven met hen mee bij succes of tegenslag. Vrienden kunnen wel wedijveren maar kennen geen jaloezie. Echte vrienden gunnen wij elk succes.

Van vrienden kunnen wij ook meer verdragen maar tegelijk durven wij van vrienden ook meer eisen. Echte vriendschap geeft en vraagt. Vriendschappen zijn vaak vervlochten levensverhalen. Die vervlochtenheid maakt de levensverhalen net boeiend en mooi. Vriendschap kleurt het leven.

Afbeelding: Ian Christiaen Hansche, Johannes Evangelist, plafondstucwerk in de bibliotheek van de abdij van Park, Heverlee

Kunnen zijn wie je bent

Een prestatiemaatschappij is niet voor doetjes. Je bent wat je presteert. Als je dus weinig presteert, ben je weinig en heb je alle redenen om veel te tobben over je toekomst, zeker als je nog een kind bent. Ik wil deze dag van de onschuldige kinderen nog maar eens aangrijpen om mijn beklag te doen over de druk op kinderen. De mooie slagzin van de warmste week suggereert eigenlijk dat we van het juk van de prestatiemaatschappij willen verlost raken en dat we de kloof tussen waarde en waardering willen dichten. Zelfs als koning kan je soms niet zijn wie je bent, het overkwam koning George VI. We schreven eerder dit jaar dat we niet onze prestaties zijn, maar wel onze kwetsuren.

Vandaag gedenken we dat een mensenkind ontsnapte aan de macht van de duisternis. Hij groeide op en vertelde aan iedereen dat die kon zijn wie die was. Hij vertelde het aan blinden, doven, lammen en melaatsen. Hij vertelde het aan weduwen en tollenaars. Hij was daarmee helemaal zichzelf maar dat mocht niet. Daarom hebben zijn vijanden Hem ironischer wijze uitgeroepen tot koning van de Joden en twee dagen later ontdekten zijn leerlingen dat Hij daarmee weer helemaal zichzelf geworden was. De duisternis heeft zijn licht niet kunnen doven; Hij is nog steeds zichzelf.

Foto: uit St.-Gertrudiskerk Nijvel ©Wim Lahaye

Dilemma’s en keuzestress

Dilemma’s zijn niet altijd ongewenst maar het zijn wel de ergste rustverstoorders in je leven. Het zijn tweesprongen waarbij je een hartverscheurende keuze moet maken, omdat het nu eenmaal niet anders kan. De keuzes zijn hartverscheurend, omdat de inzet groot is, en omdat het verstand niet bij machte is de juiste keuze te maken, eenvoudig omdat de toekomst niet voorspelbaar is. Bij die onvoorspelbare toekomst hoort ook de toekomst van je gevoelens. Dilemma’s ontstaan typisch bij studiekeuzes, woonplaatskeuzes, partner-keuzes, allerhande roepingen en beroepskeuzes, eventueel ook investeringskeuzes. Meer dramatisch kan je ook voor medische keuzes en vluchtkeuzes komen te staan, als je gezin in gevaar is, of wat even erg is, als je geen economische opties meer ziet. Behalve bij studiekeuzes, dienen de meeste van die keuzes zich aan als een tweesprong: een zogenaamde Hobsonkeuze: je hebt dan maar één enkele keuze-optie, één zijsprong, en die is gewoon te nemen of te laten. Weliswaar zal de gekozen weg je dan later naar verschillende nieuwe dilemma’s voeren.

Dilemma’s leiden vaak tot enorme keuzestress. Andere mensen kunnen wel een mening hebben, maar jij moet zelf de keuze maken. En als je dan de keuze gemaakt hebt, word je vroeg of laat geconfronteerd met de nadelen van die keuze. De fout die je dan kan maken, is dat je een valse vergelijking maakt. Je vergelijkt dan een nabije, niet-ideale situatie met een verre, ideale situatie en die vergelijking is niet eerlijk. Je kan de nadelen van de alternatieve keuze niet zien, omdat je de alternatieve keuze niet gemaakt hebt. De psychologie leert ons dat een mens vaak meer gemotiveerd is om kwaad te vermijden dan om iets goeds tegemoet te treden.

Jozef, de toegewezen vader van Jezus, is zowat de kampioen van de hartverscheurende dilemma’s met keuzestress. Hij lijdt al wat een vader lijden kan. Eerst moet hij kiezen of hij zijn verdere leven zal delen met zijn onverwacht zwangere verloofde of niet. Daarna moet hij kiezen of hij met zijn gezin naar Egypte zal vluchten of niet. Telkens staat zijn eigen leven en dat van zijn dierbaren op het spel. En telkens is er in het begin geen duidelijk antwoord op zijn vragen. De oplossing komt in beide gevallen op dezelfde manier. Hij valt in slaap en krijgt een droom. In die droom vertelt een engel hem wat hij moet doen. Jozef is niet alleen sterk op het moment dat hij de keuze maakt. Hij is ook sterk en moedig door dag na dag consequent de gevolgen van zijn keuze te dragen en lief te hebben. Standvastigheid, Veerkracht, Geduld, Moed en Liefde zijn de vereiste deugden om dilemma’s te overkomen.

Foto: Jozef retabel in de OLV Basiliek te Zwolle 2016 ©Wim Lahaye

Klaar voor Kerstmis

Als Kerstmis komt, voelen de ganzen aan dat het hun beurt is voor de grote slachting. Dat geldt ook voor de ganzen op de arbeidsmarkt. Het vetmesten wordt gestopt en de lever moet eruit. Heerlijk geserveerd met uienkonfituur op de feesttafel van de aandeelhouders. De ganzen doen wat ze kunnen om aan de slachting te ontsnappen. Ze tonen zich nog langs hun beste kant op het internet. Nog een laatste keer epibreren in de sociale media voor de man met de hakbijl komt.

We hebben een maatschappij gemaakt waarin alleen werk en verdienste nog betekenis hebben. Vele mensen hebben jarenlang het beste van zichzelf gegeven en ontdekken nu dat ze niets meer te betekenen hebben. Ze zijn nergens voor nodig. Dat is volledig in strijd met wat ze altijd gedacht hebben. Ze hebben bijzondere prestaties geleverd. Ze dachten dat ze ook bijzonder waren, dat hun werk bijzonder was en dat ze zouden opklimmen naar de top.

De vraag is waarom ze opgevoed werden met het knotsgekke idee dat ze iets moesten betekenen in de maatschappij, en nog gekker dat ze moesten opklimmen naar de top? Was het de enige manier om ze te motiveren om zo hard te werken? De vraag is ook waarom we met zovelen zijn.

Er is niets immoreels aan “de economie”. De economie is gewoon een systeem zonder hart; ze is wel levensnoodzakelijk. De economie is niet van kwade wil, omdat ze geen wil heeft. Een aandeelhouder kan perfect sociaal voelend zijn. We zijn zelf vaak aandeelhouder zonder het te weten. We worden dan vertegenwoordigd door mensen die hun uiterste best doen om onze belangen te verdedigen. Het immorele van "de economie" zit misschien in onze blinde gehoorzaamheid aan de logica van het systeem. Maar ook dat is betwistbaar, want hebben we wel een keuze? De ganzen alleszins niet.

Zie ook Slender Man en de democratisering van het onderwijs. Bij mijn Engelstalige blogs ook Revolution is in the Air.

Alles kan mooier, alles kan beter

Deze zin uit het liedje “Laat ons bidden” van Noordkaap is ons op het lijf geschreven. In onze hedendaagse cultuur kunnen we het niet laten, ontevreden te zijn met wat we hebben. We zijn rusteloos op het werk en thuis omdat we voortdurend kansen zien om alles mooier en beter te maken en omdat we bang zijn, kansen te missen. We kunnen het sub-optimale zelfs niet verdragen, of dat nu de plaats is waar een product vervaardigd wordt, of de kleur waarin ons huis geschilderd is.

We hebben onszelf wijsgemaakt dat optimalisering de basis van succes is, maar is dat wel zo? Kan doorgedreven optimalisering ook een oorzaak van mislukking zijn? Wie voortdurend sleutelt aan het sub-optimale, zal veel tijd en energie verliezen aan zijn transformatie-processen en nooit tot rust komen, omdat in een hedendaagse omgeving alles sowieso permanent verandert. Voordat je weer een nieuwe vestiging voor je productie gevonden hebt, zijn de omgevingsvoorwaarden weer veranderd, en kan je je hele plan weer herschrijven.

De drang naar optimalisering berust vaak op een intellectuele chantage: “Als je dit niet verandert, zal je eeuwig spijt hebben dat je de top niet bereikt hebt, en je zal weten dat het je eigen fout is.” We dwingen onszelf voortdurend in een toestand van hyperactiviteit. Ik verwijs ook naar mijn blogs: “Beschleunigung” en “Vloeibare Waarden”.

Die van goeden wille zijn

Vrede op aarde aan de mensen “die van goeden wille zijn”. Ik heb dat altijd een vreemde zin gevonden. Het evangelie neemt hier een valse start. Sommige mensen zijn dus niet van goede wil en het heeft er alle schijn van dat die geen vrede krijgen. Dat is geen Blijde Boodschap. En wie zijn dat dan, die mensen die geen vrede verdienen? En voor welke partijen stemmen die mensen? In onze gepolariseerde maatschappij weten we duivels goed wie niet van goeden wille is. En in deze kerst-ellende zit je soms aan tafel met zo’n mensen en wat doe je dan: totterdood redetwisten of zwijgen voor de vrede?

In deze pessimistische tijd denken we dat er veel mensen zijn die niet van goeden wille zijn. Misschien zijn er wel enkele goede bekenden, maar algemeen is de wereld een conspiratie van slechte mensen met verkeerde opinies. Het voordeel van dit perspectief is dat je een heroïsch zelfbeeld hebt. Je hebt immers 100% gelijk en je gaat de wereld in je eentje redden. Het probleem met dit perspectief is dat je een ongelukkig leven leidt. Je omgeving is immers vijandig en gevaarlijk, en des te meer omdat je zelf vijandig staat. Je bent ook niet erg sympathiek als ik dat mag zeggen.

Je kan ook denken dat er veel mensen zijn die WEL van goeden wille zijn. In iedere mens zit er wel iets van goede wil, zelfs als die goede wil niet onmiddellijk zichtbaar is. Het is een perspectief dat een beetje naïef is, en veel tijd, geld en energie kost. Je loopt geregeld een ontgoocheling op, en soms denk je dat je je vergist hebt en dat die andere slimmeriken misschien toch gelijk hadden. Het voordeel van dit perspectief is dat je sympathieker bent. Maar er is nog een ander belangrijk voordeel: door je geloof in andere mensen, krijg je meer gedaan van anderen, ook waar je het niet verwacht, en soms verricht je dan een wonder: er is genoeg voor iedereen (vijf broden en twee vissen bijvoorbeeld).

Jezus van Nazareth heeft een leven geleid alsof iedereen van goeden wille was. Telkens mensen ervan verdacht werden, niet van goeden wille te zijn, sprak Jezus die verdenking tegen (Zacheüs, de Samaritanen, de mensen getroffen door ziektes, de overspelige vrouw, tot en met de moordenaar aan het kruis). Het was een geloof in de mens, en het leverde Hem inderdaad ontgoochelingen op. Maar voor Jezus was “die van goeden wille zijn” gewoon een eigenschap of een bepaling van gesteldheid van “alle mensen” aan wie hier vrede gewenst wordt. We moeten de zin dus anders lezen: vrede op aarde aan alle mensen, komma, en die mensen zijn van goeden wille. Het is dan toch een juiste start van de Blijde Boodschap. De vrede van kerstmis is dus ook voor u, als mens van goeden wille.

Zie ook mijn kerstblog 2016.

Foto: Retabel van Jacob de Baerze, Dijon © Piet Van Hoyweghen

Driekoningen 2018

Het verhaal van de drie wijzen is waarschijnlijk het meest exotische verhaal uit het Nieuwe Testament. Het lijkt wel een sprookje van duizend-en-één-nacht. In mijn driekoningenblog van 2012 had ik het vooral over de symboliek van dit verhaal. Maar er is meer; het verhaal heeft nog een diepere, meer spirituele betekenis.

Het is allereerst een reisverhaal. De drie wijzen zijn zinzoekers. Ze zijn op zoek naar een betekenisvol leven en zijn bereid daarvoor alles in de steek te laten. Twaalf dagen na de geboorte van Jezus, barst de strijd tussen goed en kwaad los met de tussenkomst van Herodes. Herodes zoekt uiteindelijk hetzelfde als de wijzen, maar zal het niet vinden. Voor hem staat een betekenisvol leven gelijk met een leven van rijkdom en macht. De wijzen zijn tevreden met een gewoon leven. Ze volgen standvastig de ster en vertrouwen erop dat die haar betekenis zal prijsgeven. De ster is een baken, een licht in de duisternis en ze volgen dat licht door woestijn en onzekerheid. De wijsheid van de drie koningen is gebouwd op hun standvastigheid.

Zo zie je weer dat de jaarlijks terugkerende feestdagen perfect afgestemd zijn op de jaarlijks terugkerende gemoedswisselingen die we allemaal ondergaan. Dit “feest van de Openbaring” na twaalf dagen kerstvreugde valt een beetje samen met het moment waarop de meesten onder ons na de kersttijd opnieuw het huis verlaten om, vaak door de duisternis, weer op tocht te gaan door het gewone dagelijkse leven. We gaan terug werken en dat staat soms ook wel eens gelijk met het waden door duisternis en onzekerheid. Niet zelden ‘kraken’ mensen in deze moeilijke periode van het jaar.

“Coping” (to cope) is een Engels werkwoord dat vaak gebruikt wordt in deze context. Het woord is niet zo gemakkelijk te vertalen, maar "standhouden" komt waarschijnlijk het dichtst in de buurt. Standhouden of standvastig doorzetten in de strijd is een opdracht die iedere mens vroeg of laat leert kennen. Het nodige houvast komt niet van aardse maar van hemelse zekerheden, we noemen dit in 2018 nog altijd ‘geloof’ – de ster is ons baken. De 'coping' die we volbrengen bij het volgen van de ster is het moedigste en hoogste waarin we als mens kunnen uitblinken.

Daarom is Driekoningen voor mij de dag van de standvastigheid. Het is een thema dat past bij de persoon van mijn schoonvader Willem Meskens die vandaag overleden is. Ik wil deze blog dan ook aan hem opdragen. 

Foto: byzantijns mozaïek uit Ravenna, www.shutterstock.com

De Kracht van Kwetsbaarheid

In deze donkere dagen kan de strijd om het bestaan, op de laatste dagen naar Kerstmis, wel eens zwaar uitvallen. Nu is dat op zich geen probleem als we dat gevoel vrij met elkaar, onder collega’s, zouden kunnen delen. Liever dan succesverhalen aan elkaar te vertellen, zouden we kunnen vertellen wat er allemaal misgelopen is, hoe we ons bij de klant onsterfelijk belachelijk gemaakt hebben en vooral hoe miserabel we ons daarbij voelen.

Maar onze organisatiecultuur is nog steeds gebaseerd op een model van competitie. Zwakheid en kwetsbaarheid tonen is not done, want onze beoordeling en ons salaris hangen ervan af. We kroppen onze emoties op tot ze hoogten bereiken waarvan we het bestaan nog niet kenden. Dat komt omdat onze organisaties hoofdzakelijk door mannen bestuurd worden, een competitieve macho-cultuur speelt overal mee. Bovendien is onze samenleving nog steeds doordrongen van een zeker stoïcisme.

Het probleem is dat het competitiemodel haar limieten bereikt heeft. Een van de symptomen daarvan is de verbranding van medewerkers – de zogenaamde burn-out. In een kennismaatschappij is competitie niet effectief en niet efficiënt, omdat ze het delen van kennis verhindert. Samenwerking is veel effectiever dan competitie. Onze evaluatie-systemen draaien op individuele performantie en niet op samenwerkingsbereidheid. En om dat laatste te evalueren, moet je niet bij de baas navraag doen, maar bij de ‘peers’ (collega’s). Vrouwen zijn gemiddeld betere promotoren van samenwerking en ze zijn daarom meer geschikt dan mannen om een kennisbedrijf te runnen.

In een sfeer van samenwerking kan men gemakkelijker kwetsbaarheid tonen. Het voordeel is dat men minder inspanning moet verrichten om zijn zwakheden te verbergen en dat men dus tijdig collega’s ter hulp kan roepen om die zwakheden op te vangen. Dat vermindert de burn-out rate en verhoogt de klant-tevredenheid. Maar begrijp me niet verkeerd. We doen dit niet alleen voor de cijfers. We verbeteren de kwaliteit van ons leven en we maken de wereld een beetje hartelijker.

Dat Kerstmis het feest van de kwetsbaarheid is, kwam al aan bod in 2015 en 2016. En ongetwijfeld komt het in 2018 nog wel eens aan bod. 

Foto: Michelangelo, Madonna met Kind, OLV-kerk te Brugge

Kindermoord te Bethlehem

In de loop van de eerste twaalf dagen na Kerstmis herdenkt de Kerk nog heel wat andere zaken dan de geboorte van Christus zelf. Op 28 december vindt wellicht de meest merkwaardige herdenking plaats: die van de moord op de onschuldige kinderen te Bethlehem. En zoals u al kon raden, is het weer mijn bedoeling de hedendaagse relevantie aan te tonen van de verhalen die vergeten werden.

Ter herinnering: nauwelijks is een vredeskind geboren, of het kwaad slaat hard toe. Herodes heeft tot zijn grote ontzetting vernomen dat er een nieuwe koning geboren is en laat uit voorzorg alle recent geboren kinderen uitmoorden in de streek rond Bethlehem. Maar Maria en Jozef slagen erin op tijd te vluchten met hun kind. Men gaat er vandaag van uit dat het verhaal eigenlijk een recuperatie is van een historische misdaad die misschien niet eens door Herodes begaan werd maar die literair goed paste in de mythevorming rond de persoon van Jezus. Want om de moed van het goede in de verf te zetten, heb je een extreem kwaad nodig. En in alle menswaardige culturen is kindermoord het grootste kwaad dat men kan begaan, zeg maar de grootste zonde tegen het leven zelf.

Toen ik dit bizarre verhaal voor het eerst hoorde, dacht ik dat dit om een unieke gebeurtenis in de wereldgeschiedenis ging, als het ware de grootste wandaad die denkbaar was. Maar nadien leerde ik dat er andere kindermoorden hadden plaatsgehad zoals bij de Spaanse furie in Antwerpen. Ik besef nu dat kindermoord schering en inslag is, ieder jaar opnieuw en nog steeds vooral in het Midden-Oosten, waar kinderen ingezet worden om aanslagen te plegen, vaak met andere onschuldige kinderen als slachtoffer. En waar jaarlijks talloze kinderen door mijnen gedood of gewond worden.

Dat we op 28 december de “onschuldige kinderen” moeten gedenken is dus geen grap van de katholieke kalender. Het is een kans om stil te staan bij een vorm van collectieve waanzin die zich nog steeds voltrekt. Laat het een jaarlijkse manifestatie worden van ons innerlijk en uiterlijk verzet tegen alle vormen van geweld tegen kinderen en tegen zwakkeren in het algemeen. 

Picture: Pieter Bruegel de Oude, Kindermoord te Bethlehem. This is a freely licensed work, as explained in the Definition of Free Cultural Works.

Kerstmis 2016

Kerstmis is het feest van de kwetsbaarheid. En dat we kwetsbaar zijn, hebben we dit jaar weer sterk kunnen vaststellen. Maar dat was de voorbije jaren ook al het geval. Kerstmis 2016 drukt ons wel extra op de feiten. Meer nog, Kerstmis 2016 stelt ons voor een fundamentele keuze: hoe gaan we om met onze kwetsbaarheid? Er zijn immers twee wegen.

1.       De eerste weg is die van het cynisme. Centrale stelling in het cynisme is “Homo homini lupus” – de mens is een wolf voor zijn medemens. Volgens het cynisme is de wereld slecht. Wij zijn nochtans goed. We doen soms mee aan de warmste week en we betalen veel belastingen. De rijken zijn allemaal zoals Scrooge en de armen zijn lui of misdadig. Voor de cynicus is Kerstmis een farce. Het christendom heeft ons opgezadeld met een lachwekkend verhaal van een joods meisje dat ongewenst zwanger raakte en sommige kwezels zingen daar zeemzoete liedjes bij. Het christelijk idee dat je je vijand moet beminnen is ronduit gevaarlijk. Wolf tegen Lam. Volgens de cynicus heeft het christendom ons tot makke schapen gemaakt tegenover de wolf van een agressieve Islam. De cynicus verdringt nochtans zijn eigen kwetsbaarheid.

2.       De tweede weg is die van de moed en de moedigheden. De weg van de moed ontkent niet dat de wereld gevaarlijk is. Ook niet dat we ons tegen gevaar moeten verdedigen. Maar de wereld is niet fundamenteel slecht. We zijn immers allemaal kwetsbaar. Op de weg van de moed erkennen we de kwetsbaarheid in anderen en aanvaarden we de nadelige consequenties van onze eigen kwetsbaarheid. Het kerstverhaal suggereert dat Jozef en Maria de weg van de moed en de moedigheden gekozen hebben. Kerstmis is dan geen farce met glühwein maar een kostbare erfenis.

Wat de aanpak van terrorisme betreft, die is in beide denkwegen dezelfde. We schakelen de daders kordaat uit. We zorgen voor de slachtoffers. We troosten de nabestaanden. We proberen de handlangers op te sporen en voor het gerecht te brengen, enzoverder. Er is echter één belangrijk verschil en dat is onze interesse voor de terrorist zelf. Op de weg van het cynisme is de terrorist geen aandacht waard; het is immers uitschot. We kunnen terecht zeggen dat de terrorist zelf de weg van het cynisme gekozen heeft, en volgens het wederkerigheidsprincipe verdient deze persoon ons cynisme als antwoord. Op de weg van de moed stellen we ons vragen als we zijn dode lichaam vinden. Wat heeft deze man bezield? Welke tragiek heeft zijn leven gekend dat hij dit gedaan heeft? (Die vragen lijken misschien ondraaglijk voor de slachtoffers.) Maar op de weg van de moed is de wederkerigheid van ons cynisme niet het hoogste doel.

We stellen ons die vraag omdat deze terrorist ooit een kwetsbaar kind in een kribbe geweest is. Waarom heeft dit kwetsbaar mensenkind geen vrede gebracht maar oorlog? We moeten ons die vraag durven stellen want ze is de sleutel naar de vrede. Het is eigenlijk de belangrijkste vraag die het kerstverhaal ons vandaag stelt. Sommigen zullen steigeren en beweren dat er geen justificatie voor terrorisme bestaat. Ik wil dat ook helemaal niet beweren. Maar ik wil ook niet beweren dat we de wereld niet kunnen verbeteren, en dat anderen dat dan maar moeten doen. Want dat is geen moedig standpunt.

Ik verwijs ook naar kerstavond 2015.

Kerstmis 2015

Dit is geen typische kerstkaart. Kijk vooral links naar de tronie van de herbergier, naar de dolk aan zijn gordel en naar zijn hond. In de St.-Romboutskathedraal in Mechelen kan je vandaag gaan bekijken hoe Maria en Jozef uit de herberg verjaagd worden. Ze blijven er kalm en waardig bij. Maar Kerstmis is dus toch niet zo vredig, we lezen het verhaal niet grondig. De link naar kerstmis 2015 is niet moeilijk te leggen. Het licht schijnt nog steeds in de duisternis. En de duisternis neemt het nog steeds niet aan.

De herbergier is hier kop van jut, maar heeft hij dat wel verdiend? Misschien was de herberg echt vol en dan heeft hij zijn verantwoordelijkheid opgenomen. Je zou wel denken dat er voor een hoogzwangere vrouw een plaatsje moest gevonden worden. Maar is dat wel de fout van de herbergier? Ook de herbergier anno 2015 wordt vaak beschimpt; dat kan nu met Facebook. U weet best wel wie vandaag de rol van herbergier moet spelen. Maar de kritiek is erg hypocriet, want ze komt van mensen die een kamer betrekken in de herberg. Alleen wie zijn kamer afstaat of deelt, heeft recht van schimpen.

Kerstmis is het feest van de kwetsbaarheid. Met Pasen had ik al geschreven dat het leven een merkwaardig samengaan is van kwetsbaarheid en veerkracht. Waar Pasen de nadruk legt op de veerkracht, zo legt Kerstmis de nadruk op de kwetsbaarheid. Die kwetsbaarheid van het prille leven is natuurlijk maximaal in het diepst van de winter. Het feest heeft in feite niets van zijn heidens karakter verloren. Maar er is hier sprake van een pasgeboren kind. Niets is kwetsbaarder dan een pasgeboren kind in een koude winternacht.

Voor wie kwetsbaar is, telt maar één ding: ergens welkom zijn, ergens thuis horen. Het kind vindt zijn thuis niet in de herberg maar in een stal. De kracht van het christendom wordt pas duidelijk als mensen bewust dat kerstverhaal in verband brengen met de zwakkeren vandaag - en er ook naar handelen. Ik heb wel de indruk dat dit bewustzijn groeit. Misschien heeft de vluchtelingencrisis toch ook iets bewerkt in de positieve zin. Ook in ons bedrijf zie ik steeds meer initiatieven. En steeds meer mensen steken in hun vrije tijd ook vrijwillig een handje toe. Er is altijd hoop.

Maar het zou mooi zijn als wij christenen of ex-christenen ook het verband zouden durven erkennen tussen deze grote verhalen en onze eigen kwetsbaarheid; de hulp zou dan vanzelfsprekender zijn. Mijn collega's trekken deze dagen naar hun verre thuisland in Peru, Nigeria of Griekenland. Ikzelf trek dan naar Heverlee waar we ieder jaar het "Nu sijt wellecome" mogen zingen. Wij willen allemaal ergens welkom zijn, wij willen allemaal ergens thuiskomen.

Maar doen we dat wel voldoende bewust? We zouden meer tijd kunnen maken voor wie ons lief is en we zouden met hen eens kunnen gaan luisteren naar bovenstaand verhaal. We zouden onze tradities wat beter moeten hooghouden. We spreken vandaag van kersttijd, kerstsfeer, kerstmarkt en kerstfeest. Christmas wordt nog wel gezegd maar Kerstmis is niet politiek correct. Ik wens u ondanks alles een Zalig Kerstmis.

Ik verwijs ook naar mijn vroegere blog: "De -moeden en de -moedigheden" en naar "De kleine klaagstem van de vluchteling".

Afbeelding: jorisvo / Shutterstock.com

Kerstblog: de zevenkoppige draak van de crisis

De zevenkoppige draak is een mythologisch dier dat in bijna alle wereldculturen voorkomt. Hier bij ons is hij bekend van Johannes' Boek der Openbaring, maar ook in oosterse culturen levert hij zijn bijdrage aan de wanorde in de wereld. Het is dan ook een prachtige metafoor voor de crisis, die we nu bijna 7 jaar gemeenschappelijk hebben in het oosten en in het westen.

1) De eerste kop van de draak kan symbool staan voor de psychologische factoren van de crisis. Deze crisis is essentieel een verlies aan vertrouwen en een triomf van de angst. Collectieve angst heeft geleid tot individuele angst en individuele angst heeft geleid tot collectieve angst. De angst leidt in een vicieuze cirkel tot hyperactiviteit, borderline-syndroom en Beschleunigung.

2) De tweede kop van de draak kan symbool staan voor de morele aspecten van deze crisis. Het waren essentieel hoogmoed en graaizucht die ons in deze crisis gestort hebben. Alleen met vrijgevigheid kunnen we er weer uit geraken. Deze crisis is essentieel ook een crisis van de waarden, een crisis van goed en kwaad.

3) In de derde kop zie ik de financieel-monetaire uitdagingen van deze crisis. De econoshock begon met de instabiliteit van de banken en ging verder met bezorgdheid over de stabiliteit van de Euro. Er zijn Europese politici die beweren dat we deze derde kop reeds afgehakt hebben, dankzij de nieuwe regulering op dat vlak.

4) De vierde kop van de draak staat voor het sociaal-economische aspect van deze crisis. Er is de armoede die wij ieder jaar met Kerstmis edelmoedig herdenken. Er is de opstandigheid van de middenklasse. En voortdurend opnieuw stelt zich de vraag of John Maynard Keynes gelijk had, en of we dus koopkracht dan wel soberheid moeten stimuleren. (Visie De Grauwe versus visie Schäuble-Merkel).

5) De vijfde kop staat voor de politieke aspecten van de crisis. Wat als de overheid haar schulden niet meer beheerst? Hoe fair zijn onze belastingen? Wat als het maatschappelijk draagvlak voor migratie kantelt? Bijna alle West-Europese landen moeten vaststellen dat jobs en kapitaal het land willen verlaten terwijl arme en laaggeschoolde mensen het land willen binnenkomen. In sommige voorsteden is de pijngrens al overschreden.

6) De zesde kop staat voor de technologische uitdagingen van de crisis. Enerzijds waren het de techniciteit van beleggingsproducten en het daarmee gepaard gaande gebrek aan transparantie die verantwoordelijk waren voor de crisis. Het is ook de toegenomen complexiteit van de technologie die het rendement van investeringen (zowel kosten als opbrengsten) onvoorspelbaar maakt. Zelfs gekwalificeerd personeel ziet zich voor gigantische uitdagingen geplaatst. Sommige management goeroes hebben het definitieve einde van het traditionele management afgekondigd.

7) De zevende kop staat voor de geo-politieke aspecten van de crisis. De uitputting van de grondstoffen en van de bruikbare landbouwgrond. Ecologie, duurzaamheid en mobiliteit. De mondialisering. De betwisting van de wereldheerschappij en de daarmee gepaard gaande terreur.

Nu is het nadeel van een zevenkoppige draak dat je alle zeven koppen tegelijk moet afhakken. Want als je één kop ongemoeid laat, word je er zelf door opgepeuzeld.

Een collectieve en gecoördineerde aanpak is meer dan ooit noodzakelijk. Laat me dus weten welke kop u het liefst zou afhakken... Maar besef wel dat het niet altijd de ridder is die wint. Soms wint de draak...

Kerstessay: Vlaanderen en België, een gespannen verhouding

Mijn kerstessay 2013-2014 handelt over vrede in ons land. Bij het kind aangekomen, vernemen de herders van de engelen dat er een tijd van vrede komt. Met kerstmis denken we spontaan aan hopeloze buitenlandse conflicten maar we denken niet direct aan vrede in eigen land. Nochtans woedt er bij ons al honderd jaar een loopgravenoorlog tussen Vlaamse Belgen en Belgische Vlamingen. Er is geen vrede in ons land, want echte vrede impliceert ook harmonie en geluk. Meer daarover in mijn 18de verhandeling op Willemshome: Vlaanderen en België, een gespannen verhouding.

Kerstessay: De -moeden en de -moedigheden

Mijn kerstessay 2012 - 2013 handelt over de -moeden en de -moedigheden, eigenschappen en deugden die we goed kunnen gebruiken. Meer daarover op Willemshome onder de rubriek 'politiek' (die nu zeer ruim geïnterpreteerd moet worden):

http://homepages.internet.lu/lahaye/politiek.html
http://homepages.internet.lu/lahaye/moeden_en_moedigheden.pdf