Alkibiades

(Geen echte spoilers hier, maar wie het boek sowieso zal gaan lezen, kan ook opteren voor een lectuur in totale onbevangenheid.)

2430 Jaar geleden stierf Alkibiades op het veld van eer, en wellicht gebeurde dat in deze erg toepasselijke novembermaand. Maar Alkibiades is niet dood. Wanneer Ilja Leonard Pfeijffer het graf van Alkibiades in Melissa (Klein-Azië) zal vinden, zal het graf leeg zijn. Het is Pfeijffers eigen schuld. Hij heeft met dit magnum opus Alkibiades even onsterfelijk gemaakt als Achilles en Odysseus. Een held heeft graf noch huis.

Dit is werkelijk een prachtig episch verhaal, een boek waarvan ik genoten heb. Ik kwam ermee terug op de plekken die we als jonge mannen met de rugzak bezocht hadden: de steden van Pamfylië, zoals Perge en Aspendos en de steden van Ionië, zoals Efeze, Milete, Priëne, en uiteraard ook Griekenland zelf. Het boek bevat alles wat mannen leuk vinden: filosofie, politiek, strategie, scheepvaart, vechtsport en nog een paar andere dingen die de volle overgave van lichaam en ziel vergen.

Met dit boek krijg je niet alleen een goed overzicht van de belangrijkste feiten in Athenes hoogdagen. Je gaat ook beter het verband zien bv. tussen de Peloponnesische oorlogen met Sparta en de oorlogen met de Perzen. Maar het boek is ook een geromantiseerd verhaal van een personage dat de hybris had zijn stempel te drukken op die gebeurtenissen.

Alkibiades koppelt grenzeloze ambitie, dadendrang en zelfvertrouwen aan elkaar. Het hoogste bereikt te hebben volstond voor hem niet als er bovendien ook niet de mogelijkheid bestond om dat op een onnavolgbare wijze te doen. Zelf ben ik altijd geïnteresseerd in de rol van de goden bij het sturen van leidinggevende figuren.

Zoals we al leerden bij Epictetus, moet je, zelfs in de diepste ellende, erop vertrouwen dat de goden het uiteindelijk goed met je voorhebben, ook al moet je, gezien de chaos in de Griekse godenwereld, soms lang wachten op dat uiteindelijk. Sokrates benadrukte als goede Stoïcijn dat het beter is onrecht te ondergaan dan onrechtvaardig te zijn. Alkibiades gelooft hem wel, maar zijn enige maatstaf voor het recht is het belang van Athene. Zijn persoonlijke ijdelheid is nooit strijdig met dat principe, simpelweg omdat hij de beste is.

Interessant en beklemmend voor ons is de teloorgang van de democratie. De democratie van Perikles kon maar bestaan omdat het volk Perikles zo sterk vertrouwde dat die zelf de heerschappij mocht uitoefenen. Vrijheid en individueel welzijn (de sterktes van Athene) bleken ook moeilijk te combineren met gemeenschapszin (de sterkte van Sparta). De bouw van het Parthenon steunde op het inzicht dat ‘de glorie van de publieke zaak voordeliger is voor burgers dan individueel welzijn in een vernederde staat’. Zit ons Avondland vandaag opgesloten in die tweede toestand, omdat het geen verbindend project heeft?

Het niet kunnen delen van macht leidde tot ochlocratie, oligarchie, dictatuur en uiteindelijk tot een moorddadige anarchie in de stad. Interessant en herkenbaar is de angst van de landadel voor nieuwkomers. Zeer hedendaags klinkt ook het relaas van Anteia die zich erover verbaasde hoe niemand nog opkeek van leugens en misdrijven.

De onvermijdelijkheid van oorlog werd eerder besproken in Vrede en oorlog. Scheepvaart op de Middellandse zee kwam ook voor in het levensverhaal van Paulus en in Hanno’s Wanderlust.

Wie zijn angst voor dikkere boeken wil overwinnen, moet hier zijn kans wagen. De kans dat je de draad verliest, is behoorlijk klein. De kans dat je niet meer kan stoppen, is behoorlijk groot.

On a souvent besoin d’un plus petit que soi

Deze wijsheid komt uit een fabel van Jean de la Fontaine, de leeuw en de rat. Het is een oprechte aansporing om nederig te blijven en er zich bewust van te zijn dat we soms hulp nodig hebben van iemand die ‘kleiner’ is. Het voordeel van het gebruik van de fabel als verhaal genre is hier dat het wel duidelijk is dat de rat kleiner is dan de leeuw; kwantitatief kan dat alvast niet ontkend worden.

Maar er is een probleem als we dit principe toepassen op onze medemens, zoals bij fabels de bedoeling is. De titelzin bevat immers een impliciete veronderstelling, namelijk dat er wel wat mensen bestaan die ‘kleiner’ zijn dan wij. In puur werelds opzicht is dat misschien wel zo, als we tenminste meten met de gebruikelijke oppervlakkige criteria als inkomen, aanzien, bekendheid, schoonheid en gezondheid. Maar in de christelijke leer zijn we allemaal voor God gelijk en bestaat er dus helemaal geen plus petit que soi! Forget the ranking! Ook al is de uitspraak misschien oprecht, ze verraadt subtiel een hoogmoedige ingesteldheid van de spreker.

Dat is ook wat het verhaal van de barmhartige Samaritaan wil zeggen. Je kan hulp nodig hebben van iemand waarvan je denkt dat die de mindere is, maar die blijkt dat uiteindelijk helemaal niet te zijn. Integendeel, de Samaritaan was -in werelds opzicht- bemiddeld genoeg om jouw verblijf te betalen nadat je zelf beroofd was. Bovendien was hij als mens goed en barmhartig. Het oppervlakkig oordeel van kleinheid dat je over de Samaritaan geveld had, zat dus helemaal fout.

Vandaag 4 augustus gedenken we Jean-Marie Vianney, de pastoor van Ars. Het was in alle opzichten een kleine man, zowel wat betreft gestalte als wat betreft talenten, eigenlijk de meest gewone dorpspastoor van een afgelegen dorp. Kan je vandaag nog minder aanzien genieten? Toeristen in West-Vlaanderen vragen zich wel eens af wie dat vreemde kereltje is als zij zijn beeltenis zien. In de Kerk is hij de patroon van alle zielzorgers geworden, en daarmee impliciet ook van pausen en bisschoppen.

Hoewel de kerkelijke hiërarchie bij definitie van het woord natuurlijk wel een ranking kent, is dat niet zo in haar erkenning van heiligheid van mensen en van immateriële waarden. De pastoor van Ars is vandaag misschien minder bekend of minder vereerd maar hij is even heilig als Petrus of paus Johannes Paulus II. Dat geldt ook zo voor vieringen. De kleinste eucharistieviering in het meest achterlijke dorpje is even heilig als de grootste eucharistieviering met de paus in Rome. Als deelnemer zit je overal even goed. Er is niemand in Rome die daaraan twijfelt. De gelijkheid voor God manifesteert zich op die manier ook reeds in onze aardse werkelijkheid. En dat is net zo mooi. 

Image by dozemode from Pixabay 

De zorg gaat door het dak

De zorgsector komt geregeld in het nieuws. Er is iets eigenaardigs aan de hand met onze samenleving. Enerzijds klinkt een luide roep naar hoog performante, hooggekwalificeerde arbeidskrachten. Anderzijds gaan de kosten in de zorg helemaal door het dak. Misschien is het een toevallige combinatie maar macro-economisch en budgettair bekeken zit dat natuurlijk helemaal fout. We kunnen het wel wijten aan de vergrijzing van de bevolking.

Maar hoe komt het dat zoveel jongeren in allerlei vormen van zorg, bijvoorbeeld in bijzondere jeugdzorg, terechtkomen? Hoe komt het dat zoveel mensen arbeidsongeschikt worden? En waarom heeft iedereen nu naast zijn huisdokter en zijn tandarts, ook een psycholoog, een dermatoloog, een osteopaat, een specialist voor alles en nog wat?

Gedeeltelijk heeft dat te maken met het grote succes van de geneeskunde en de zorg. We leven langer en we ontmoeten dus meer kwaaltjes voor we onze laatste adem mogen uitblazen, en dat terwijl we nog snel de Machu Picchu, de Taj Mahal, de Chinese Muur en het Sydney Opera House willen bezoeken. We willen elk risico op een ongeneeslijke ziekte kunnen uitsluiten. Ook onze performantie moet altijd optimaal zijn en dat betekent dat elke drupneus een operatie kan vergen. Kinderen gaan nu ook al preventief naar de psycholoog.

Ik denk dat onze doorgedreven prestatiedwang inderdaad de behoefte aan zorg verhoogd heeft. We moeten in optimale conditie zijn. Mannen en vrouwen in kroostrijke gezinnen moeten bijna het onmogelijke doen om in onze meritocratie mee te draaien. Dat breekt vaak relaties in gezinnen, zowel tussen echtgenoten onderling als tussen ouders en kinderen. Die gebroken relaties leveren heel wat samenlevingsproblemen op, zelfs criminaliteit. De verering van de Mammon brengt zoals gewoonlijk meer kosten dan baten met zich mee.

De mensen in de zorgsector hebben een slechte verhouding tussen loon en arbeidslast. Ze lopen een hoog risico op burn-out. Er is ook een risico op ontmenselijking in een context van doorgedreven ziekenhuis/ zorghuis management.

Het is vandaag de feestdag van Sint-Kamiel alias de heilige Camillus de Lellis, de patroon van de zorgwerkers. Het is een goede dag om te reflecteren over enkele vragen. Op welke manier kunnen wij de zorg-dragers, inclusief de mantelzorgers in onze maatschappij bijstaan? Kunnen we naast de zeven werken van fysische barmhartigheid ook eens tijd maken voor de tien geestelijke werken van barmhartigheid? Kunnen we wat meer dankbaarheid tonen aan de zorgers in ons midden? En kunnen we onze luide roep naar meer performantie niet wat milderen ten voordele van wie ‘echt’ zorg nodig heeft? En kunnen we tenslotte de kleinere groep profiteurs van het systeem nog bekeren, en dan liefst in hun diepste binnenste, zonder dwang van buitenaf?

De genezing van de lamme is een prachtig wonderverhaal uit het evangelie. Maar het wonderlijke aan dit verhaal is vooral dat vier vrienden het onmogelijke doen voor hun lamme vriend: ze torsen hem op het dak en brengen hem door een gat in het dak tot bij Jezus. Ook hier ging de zorg door het dak, maar dan van boven naar onder. Een grote daad van liefde en geloof die ook Jezus opgevallen was. De evangelist schrijft: “Hij was getroffen door hun geloof” en suggereert daarbij dat de vier zorgdragers Hem minstens even hard ontroerd hebben als de lamme zelf.

Zie ook mijn blogs Borderline Times en Zie de mens .

Ik schrijf deze blog graag naar aanleiding van de verjaardag van mijn moeder, Ingrid Van Hoof, kampioen van de zorgdragers.

Afbeelding: Verzorgen van zieken, met dank aan kunstenaar Egbert Modderman. Dit werk maakt deel uit van de werken van barmhartigheid in de Martinikerk te Groningen.

Jeanne d’Arc

Dit boek van Edward De Maesschalck vertelt het merkwaardige, waar gebeurde verhaal van Jeanne d’Arc, waarbij gebruik gemaakt werd van een aantal goede historische bronnen, o.a. het procesmateriaal van haar veroordeling (1431) en dat van haar eerherstel (1456).

Het verhaal is merkwaardig omdat Jeanne als kwetsbare maagd erin slaagt een oorlog te doen kantelen. Het toont het belang aan van psychologie, geloof en bijgeloof in oorlogsvoering.

De moed van Jeanne is letterlijk legendarisch te noemen. Tegelijk is zij vroom, menselijk en integer, in de zin dat zij herhaaldelijk pleit voor mededogen tegenover krijgsgevangenen en terughoudendheid na overwinningen.

Merkwaardig is ook hoe de diepe ellende van een volk een soort messianistische verwachting kan creëren. In de diepste wanhoop van het Franse volk ontdekt Jeanne dat zij geroepen is om de kroonprins van Frankrijk tot overwinning en kroning te brengen, een roeping die zij tot haar bittere levenseinde zal blijven waarmaken. Er is wel gelijkenis met de messianistische verwachtingen van het volk Israël en met het publiek optreden van Jezus.

Maar wat me in dit verhaal het meest zal bijblijven, is de vaststelling dat er ook in de laatste levensdagen van Jeanne, mensen in haar omgeving waren (zoals de hoofdgriffier Guillaume Manchon) die geloofden in haar onschuld en die haar subtiel of openlijk steunden op gevaar van eigen leven. Het heeft misschien niet mogen baten, maar zelfs in de diepste duisternis ('De Profundis') ben je nooit helemaal alleen. Maar het maakte haar levenseinde daarom niet minder gruwelijk. Beata virgo qui sperat in eo.

Ik verwijs ook naar mijn blogs over de wreedheid van groepen en over leiderschap en offervaardigheid. Klik op de geschiedenis link hieronder voor andere geschiedenisblogs.

Foto 2: Jeanne d'Arc standbeeld in de Notre Dame kathedraal te Parijs 2026 ©Wim Lahaye

The Armed Man

Op de koepel van de basiliek van Neuss op de linkeroever van de Rijn staat geen christus- of mariabeeld. Er staat een gewapende man. Quirinus van Neuss wordt rond 30 april herdacht in Neuss en in Leuven. In onze Abdij van Park heeft hij een klein altaartje; zijn relieken worden hier bewaard. Het is een vreemd toeval want het was een regiment van Neuss dat in 1914 onze stad Leuven in brand stak. Het huis van mijn grootouders in de Ravenstraat had een gedenksteen die herinnerde aan de brand. Maar waarom vereert de Kerk hier een soldaat?

Quirinus van Neuss is niet de enige soldaat die in de Kerk vereerd wordt. We denken aan Sint-Michiel, Sint-Joris, Sint-Maarten, Sint-Maurits, Sint-Gereon en Jeanne d'Arc die in ons middeleeuws erfgoed geregeld opduiken. Gewoonlijk worden die figuren gekaderd in een mythische strijd tussen goed en kwaad, waarbij de vereerde soldaten uiteraard aan de kant van het goede stonden. Nochtans bestaat er een gebod: “Gij zult niet doden”. En nadat Petrus het oor van Malchus, een dienaar van de hogepriester, afgehakt had, zei Christus: “Wie het zwaard hanteert, zal door het zwaard vergaan.” Kunnen gewapende mannen dan wel “benedicti”, d.i. gezegend zijn?

Ik stel me deze vreemde vraag omdat we in een tijd leven waarin zelfs journalisten bewapening en oorlog prediken. Ik zeg niet dat dat niet mag maar het lijkt toch eerder ingegeven door de waan van de dag. In het profane leven hebben we gevallen soldaten altijd met zeer veel pomp en omstandigheden vereerd zoals dat in Engeland heet. Zelfs honderd jaar na de feiten, blazen we nog Last Posts in Ieper onder veel belangstelling. Dat is niet ongemeend, maar het wekt bij mij wel de permanente bedenking op dat de machtigen der aarde wat graag profiteren van de offervaardigheid van jonge brothers in arms.

De huidige opvolger van Petrus, Leo XIV, herhaalde Jezus’ oproep tot geweldloosheid en dat werd niet door iedereen in dank afgenomen. De media probeerden er zoals steeds een wedstrijd van te maken maar dat is irrelevant voor iedereen die de morele autoriteit van het evangelie ver boven alle krijgsgewoel plaatst. Toch is er in de Kerk heel wat gebeurd in de tijd tussen Petrus en Leo XIV . We zagen al dat de geweldloosheid van Jezus niet helemaal onproblematisch is. Is het geweld een onvermijdelijke component van onze menselijke conditie, zoals twintig eeuwen christendom schijnen te suggereren?

De kerkvaders ontwikkelden de rechtvaardiging van de rechtvaardige oorlog, “just war”, die we in een volgende blog zullen bespreken.

Foto: Sint-Quirinus beeld op de koepel van de munster van Neuss, 2024©Wim Lahaye 

Heldhaftige woede

Op 17 februari 1600 werd Giordano Bruno tot de brandstapel veroordeeld op last van de Romeinse inquisitie. Het was de typische straf die op ketterij stond. Hij werd daarmee een held van het vrije denken voor vrijdenkers algemeen, en in het bijzonder ook voor de humanistische beweging.

Tegelijk moet het een man van controversen geweest zijn. Overal waar hij kwam maakte hij zich vijanden met zijn uitgesproken standpunten. Controverse begint vaak bij een uitdrukking van verontwaardiging rond een bepaalde gebeurtenis of waarheid. Iemand drukt daarmee een heldhaftige woede uit. Maar voor een controverse zijn er altijd twee partijen: een partij die aanstoot geeft en een partij die aanstoot neemt.

De controverse is vaak de motor van vooruitgang. Het doet denken aan de destructieve creatie van Joseph Schumpeter. Oude standpunten moeten vernietigd worden om nieuwe en betere tot stand te brengen. Uiteindelijk gaat het over waarheid zoeken met een mechanisme van dialectiek.

Controverse is nodig om de massa dichter bij de waarheid te brengen. Controverse vergt soms overdrijving van de kant van de aanstootgever, waardoor deze zich soms van de waarheid verwijdert. De massa neemt dat dan kwalijk. Het gaat vaak over gevoelige onderwerpen. Als zodanig moeten we controversiële figuren soms dankbaar zijn dat zij de controverse aandurven.

Maar moeten we daarom onze controversiële politici dankbaar zijn? Sommigen streefden alleen hun eigenbelang na, en dit omwille van de aandacht die met controverse gepaard gaat. Die levert stemmen op. Controverse, alleen om aandacht te krijgen, riskeert de waarheid geweld aan te doen.

Maar ook Johannes de Doper en Jezus Christus waren controversiële figuren. Ze zochten daarbij niet de aandacht of het eigenbelang, wel de waarheidsvinding en de bekering van hun omgeving. En dat lijkt met Giordano Bruno ook wel zo geweest te zijn en daarom krijgt hij toch een beetje genade van de geschiedenis.

Ik verwijs ook naar mijn blog De transformatieve kracht van berserker woede. We wisten ook al dat controverse zeer gemakkelijk ontstaat, omdat verstandige en weldenkende mensen blijkbaar tot volledig tegengestelde standpunten kunnen komen.

Afbeelding: standbeeld Giordano Bruno te Nola (I)

De stille nalatenschap van Jan van Ruusbroec

In Brussel is het zelden rustig. In de 14e eeuw was dat ook al zo. Zoals in de meeste Vlaamse steden, was er oproer en pest geweest. De godsdienstoorlogen waren nog niet begonnen, maar er hing al iets in de lucht. De Kerk was decadent geworden. En nieuwe bewegingen in de Kerk zochten voorzichtig hun weg in de hoop niet van ketterij beschuldigd te worden. In die context trok Jan van Ruusbroec vanuit het drukke Brussel naar een plek die toen nog rustig was: Groenendaal, niet ver van Hoeilaart. Het is nu de rand van het Zoniënwoud. Het landschap is er prachtig, ook nu nog, maar de weg erheen heeft intussen een kwalijke reputatie verworven in onze verkeersrubriek.

Ik leerde Jan van Ruusbroec kennen in dit boek van Paul Verdeyen. Jan van Ruusbroec stelde haarfijn vast dat er iets mis was met de levensstijl van zijn tijdgenoten. Hij besliste te verzaken aan de drukte. En hij koos voor contemplatie en bezinning. Hij wierp een dam op tegen de hyperactiviteit van zijn tijd. Het is een keuze die menig Brusselaar en menig Brabander inspiratie kan brengen voor een beter leven. De stille nalatenschap van Jan van Ruusbroec mag nog wat meer gekoesterd worden.

Beatus vir, qui sperat in eo. Andere mystici, waaronder meester Eckhart en Johannes van het Kruis, kwamen ook al aan bod in de Zwijger.

Foto2: Jan van Ruusbroecpark in Hoeilaart 2025 ©Wim Lahaye

Ode aan de vrijgevigheid

Onder alle deugden blijft de vrijgevigheid of generositeit ondergewaardeerd. Vrijgevigheid is niet ‘cool’. Gewoonlijk reageert de ontvanger van vrijgevigheid wel met lof. Maar derde partijen reageren gewoonlijk met scepticisme, want vrijgevigheid kan consequenties hebben. Wees vrijgevig, maar verwacht geen lof.

Er zijn veel weerstanden tegen vrijgevigheid. Ten eerste is er de gehechtheid aan het eigen bezit; dat is niet zo verwonderlijk. Ten tweede bestaat er ook zoiets als aporofobie*, dat is afkeer voor armoede. Daarmee samenhangend bestaat er ook een statusangst. Het is een angst die toeslaat bij de gedachte dat wij door vermindering van onze rijkdom naar een lagere sociaaleconomische status zouden kunnen terugvallen. Ten derde, die hoger beschreven angsten aporofobie en statusangst hangen samen met het matteüseffect. Het matteüseffect creëert een neerwaartse armoede spiraal waaruit wij mogelijk niet meer wegkomen. Dat kan gebeuren als wij te vrijgevig zouden blijken te zijn, hetgeen natuurlijk uiterst zelden het geval is met de aalmoezen die wij geven.

En ten vierde leven wij in een cultuur van ‘rechts’, waarin de gedachte overheerst, niet geheel onterecht, dat vrijgevigheid zwakkeren aantrekt. Die zwakkeren zouden via een vrijgevige staat een al te grote aanspraak kunnen maken op onze rijkdom, maar het valt te betwijfelen of zij wel echt het eerst aan de beurt komen in de verdeling daarvan. Vandaag ligt sterk de nadruk op de bescherming van de verworvenheden van wie bepaalde verdiensten meent te hebben. Misschien liggen onze belastingen zo hoog dat we begrijpelijkerwijze geen zin meer hebben in echte vrijgevigheid.

Men beweert dat vrijgevigheid de ontvanger afhankelijk maakt. Dat is een flauw en vals excuus. Het is net het gebrek aan vrijgevigheid dat mensen afhankelijk maakt. Zonder vrijgevigheid kan niemand naar een hoger sociaaleconomisch niveau opstijgen. De vrijgevigheid is uiteindelijk een verlossende kracht tegen elke blokkering van sociaaleconomische vooruitgang. De tijd waarin wij leven, kent weinig groei en daarmee ook weinig sociale opstijgkansen. Het bedrijfsleven is zeer kapitaalintensief geworden en biedt ook niet meer zoveel kansen voor wie van nul moet beginnen. Vrijgevigheid bij investeringen kan ook zinvol zijn in het bedrijfsleven.

Vrijgevigheid maakt het leven mooi en draaglijk voor iedereen. Het mooiste beeld van de vrijgevigheid blijft dat van Sint-Maarten, de latere bisschop van Tours, die als jong Romeins soldaat met zijn zwaard zijn mantel in twee scheurde voor een bedelaar bij de poorten van Amiens. Het is in de kerken van de Lage Landen misschien wel het meest afgebeelde niet-Bijbelse tafereel.

Ik verwijs ook naar mijn blog Kan je te goed zijn?

(*) Academische Stichting Leuven, Karakter 90, “Van armoede-angst tot armenhaat”, Ides Nicaise

Foto: “Sint-Maarten deelt zijn mantel”, standaard in de Sint-Maartenskathedraal in Ieper 2015 ©Wim Lahaye 

De blokhut met het hoefijzer

Er bestaat een anekdote over Niels Bohr dat hij een collega* ontving in zijn blokhut aan de Deense kust. De collega bezoeker merkte op dat Niels Bohr een hoefijzer aangebracht had in de blokhut als talisman – geluksbrenger. Hij vroeg aan Bohr of die zelf als geleerde wel kon geloven dat zijn hoefijzer geluk kon brengen. Niels Bohr zou daarop geantwoord hebben: “Ik geloof het niet, maar ze vertellen me dat het geluk brengt, zelfs als je het niet gelooft”.

Deze anekdote zegt veel over wat geloof is. Geloof is geen wetenschappelijke zekerheid, geen perfecte controle. Geloof is eerder een nederige houding van overgave. Het is erkennen dat anderen meer zouden kunnen weten over het thema, iets wat ons in deze tijd niet zo goed ligt. Het is alle zekerheid loslaten, de waarheid open laten en in vertrouwen op anderen open staan voor het mogelijk positieve effect van je geloofspraktijk.

Dat betekent niet dat we alles kunnen geloven. Er moet minstens vertrouwen zijn dat ons geloof en onze geloofspraktijk goed en gezond voor ons zijn. En dat vertrouwen kan alleen groeien met de hulp van liefdevolle medemensen die in datzelfde geloof zijn opgegroeid. Er moet ook respect zijn voor het geloof van anderen.

Ik verwijs naar mijn blog Groter dan mijn geloof en naar Belief Creates the Actual Fact.

(*) Wellicht niet Albert Einstein. De frequente wetenschappelijke dialogen tussen beiden hebben Einstein als bezoeker gesuggereerd, maar dat is dus een apocrief (=‘broodje aap’) verhaal.

Afbeelding van Andrea Schmidt via Pixabay

Alexander de Kolenbrander

In deze tijd van moeilijke opdrachten moeten we vaak op zoek naar het allerbeste talent. We moeten dus ‘resourceful’ of serendipiteitsvol zijn met menselijk talent in onze omgeving. Dat houdt in dat we oog moeten hebben voor verborgen talenten. En dat we in die talenten ook moeten blijven geloven. We moeten ook creatief zijn in wat we zelf zouden kunnen betekenen voor de maatschappij.

In de derde eeuw na Christus, zat bisschop ‘Gregorius de Wonderdoener’ met een groot probleem. Zijn collega, de bisschop van Comana in Pontus, Klein-Azië was gestorven. Gregorius vond niet onmiddellijk een goede kandidaat-opvolger. Daarom riep hij de bevoegde bisschoppenvergadering samen voor overleg.

Hij sprak tot de vergadering: “Je moet niet op het uiterlijk letten. Het gaat om de ziel.”. Eén van de aanwezige bisschoppen, lid van de vergadering, merkte schamper op: “In dat geval kunnen we even goed Alexander de Kolenbrander kiezen!” Deze Alexander de Kolenbrander was een zwartgeblakerde arbeider die in de buurt kolen brandde voor de goegemeente, een uiterst nederig werkje.

Gregorius de Wonderdoener geloofde niet in toeval en zag er terecht de hand van God in. Hij riep Alexander de Kolenbrander tot zich om hem te ondervragen. Deze bleek een Grieks filosoof te zijn die zich tot het christendom bekeerd had. Hij was kolenbrander geworden om in verborgenheid en armoede een rijk geestelijk leven te kunnen leiden. Gregorius de Wonderdoener liet hem wassen en het bisschopskleed aantrekken. De bisschoppen-vergadering stelde hem aan tot bisschop van Comana.

Opnieuw een oud verhaal inspirerend voor de nieuwe wereld, Dreamerswhodo.

Bron: Alexander de Kolenbrander

Foto: Kolenbrander van Constantin Meunier, Musée Félicien Rops, Namen 2025©Wim Lahaye

Rerum Artificialum Intelligentium

Het christendom is niet zomaar een godsdienst. Het is een revolutionaire beweging. Paus Leo XIV wees er ook al op dat ons rechtvaardigheidsgevoel ons geloof voorafgaat. Heiligheid kan niet zonder rechtvaardigheid. Onze wereld verdient beter dan Gaza, Oekraïne en Soedan. De Kerk kiest de zijde van de verdrukten.

Dat is ook de reden geweest waarom de Romeinse keizers (Nero, Decius, Diocletianus …) de eerste christenen zo zwaar vervolgden. Maar het is ook de bron van het succes van de Kerk. Het bloed van de martelaren liet paradoxaal de beweging spectaculair groeien. De relieken ondersteunden in de middeleeuwen de marketing van kerk en stad. De Kerk kwam in een establishment-rol, zodat de algemene bekommernis over sociale verdrukking enigszins achteruitging. De bekommernis leefde wel verder op lokaal vlak waar gasthuizen in steden de eerste vormen van sociale zekerheid begonnen te organiseren. Het waren mensen als Adolf Daens, Leo XIII en Edward Poppe die inzagen dat de kerk haar sociale rol versterkt moest opnemen in het industrieel tijdperk.

Edward Poppe is misschien minder bekend. Hij was een priester uit Temse die de sociale leer van de Kerk zeer ter harte nam. Zijn heilig vuur moet grote indruk gemaakt hebben bij zijn tijdgenoten. We gedenken hem jaarlijks op 10 juni.

Zijn we nu in een nieuwe verdrukking beland of moeten we eerder spreken over een collectieve waanzin? Ten eerste komen we tot een steeds grotere inkomensongelijkheid. Dat heeft te maken met onze schijn-meritocratie, een collectieve cultuur van dwang, gierigheid en hyperactiviteit waarin er nooit genoeg is voor iedereen. Aan de basis daarvan liggen reusachtige cohorten van academisch geschoolden die hun behaalde graad beschouwen als een opstap naar persoonlijk succes en niet als een oproep tot dienstbaarheid aan de maatschappij. Ten tweede, als gevolg van het eerste, zien we een enorme kaalslag ontstaan met grote ecologische gevolgen. En tenslotte vinden we ook verdrukking in nieuwe vreemdsoortige vormen: mentale verdrukking in bedrijven en zelfverdrukking tot burn-out bij medewerkers.

Het heilige dat we vroeger vereerden, keren we de rug toe en we staren nu met open mond naar luidruchtige miljardairs. Het zijn allemaal gevolgen van onze afgoderij aan de Mammon. We onthouden erkenning aan wie het eigenlijk wel verdient en we verlenen erkenning aan wie het niet verdient.

Recent is er ook de ontmenselijking door artificiële intelligentie: het onethisch en onoordeelkundig omgaan met artificiële intelligentie. Het verspillen van gigantische hoeveelheden aan kostbare hulpmiddelen: apparatuur, energie en menselijke tijd, en dat louter voor kleinmoedig vertier in de sociale media. Deskundigheid wordt ontmenselijkt tot een vraag en antwoordspel tussen dwazen en machines. De nieuwe Grote Verdrukking is er al.

Ik verwijs ook naar mijn blog: De diepe kloof tussen waarde en waardering.

Foto: Interieur van Antonio Gaudi's Sagrada Familia kerk in Barcelona
- Image by Кирилл Соболев from Pixabay 

Onverstoorbaar doorzetten

We leven in een merkwaardige tijd. Leugens worden toegejuicht en verspreid en de waarheid wordt gefluisterd in een sfeer van schaamte. Boosheid wordt als een teken van sterkte beschouwd en goedheid als een teken van zwakte. Veronderstel dat je je hele leven gewijd hebt aan het diversiteits-beleid in een onderneming. Dan kan je nieuwe baas je al vertellen dat je mag stoppen. Impliciet kan hij ook zeggen dat al wat je tot dusver gedaan hebt, schadelijk was voor de maatschappij. Je was er dus beter niet geweest. Akkoord, het is in Europa nog niet zo erg. In de Verenigde Staten kan het gebeuren. Maar wie de tekenen van de tijd verstaat, weet dat ook dit voorbij gaat. De hansworsten van deze tijd bereiden hun eigen ondergang voor. Je moet gewoon onverstoorbaar doorzetten, alsof de bevrijding er al is.

De evangelist Johannes kan ons daartoe inspireren. Hij leefde ook in zo'n bizarre tijd. De tempel van Jeruzalem was pas verwoest (rond 70 nC). Vanop het eiland Patmos schrijft hij aan zijn vrienden: “Ik ben uw deelgenoot in de Verdrukking en in het Koningschap en de Verwachting van Jezus. Voor Johannes is het koningschap van Jezus er al, want Hij heeft het zelf uitgeroepen bij Pontius Pilatus. Het is nog juist even wachten op zijn definitieve terugkeer op aarde. Johannes voelt zich gesterkt in zijn overtuiging door een mystieke ontmoeting met iemand die hem zei: “Vrees niet. Ik ben het.” Het is een ontmoeting waarin hij opgeroepen wordt om alles neer te schrijven, een activiteit waarin hij onvermoeibaar en onverstoorbaar doorzet.

Volgens de legende hebben zijn vijanden hem bij de Latijnse stadspoort van Rome nog in een ketel olie gekookt. Met de steun van de Allerhoogste zou hij het warme bad overleefd hebben. Hij mocht daarna onverstoorbaar verder gaan met schrijven tot in zijn oude dag, omdat zijn beste vriend dat zo wou. Het was een relatief zalig levenseinde als je vergelijkt met dat van de andere apostelen.

Inspiratie uit de column Europa moet koelbloedig blijven van Lien Verpoest in de Standaard 25/4/2025.

Foto 1: Sint-Jan-in-de-olie, houtsnijwerk van het atelier van Jan Borreman, St.-Pieterskerk Leuven 2024©Wim Lahaye
Foto 2: Toegeschreven begraafplaats van de H. Johannes te Efeze, Turkije 1989©Wim Lahaye

De uitdagingen van de wereld aangaan

Sommige ‘uitdagingen’ zie je liever niet komen. Je weet wel wat ik bedoel. Het zijn opdrachten die je van ver ziet komen. Ze zijn groot en vrijwel onmogelijk. Iedereen loopt ervan weg, maar ze moeten echt wel uitgevoerd worden. En dat is in het algemeen belang dat jij zo ter harte neemt. Die opdrachten overrompelen je en grijpen je bij de keel. Je beseft dat je de enige bent die de juiste achtergrond heeft om de opdracht uit te voeren. Je wil je talent niet in de grond stoppen. Stress is voortaan jouw deel.

We schreven al over het tranendal van de Middeleeuwen, maar stress lijkt toch meer iets van deze tijd. Dat is helemaal onterecht. De benedictijner monnik Walter van Pontoise (†1099) werd door stress geplaagd. Hij werd aangesteld tot abt over de nieuwe Sint-Martinus abdij in Pontoise. Zo’n nieuwe abdij oprichten was al moeilijk genoeg. Om de opdracht helemaal onmogelijk te maken, mengden wereldlijke heren zich in het bestuur en pleegden geestelijke heren simonie, een vorm van corruptie waarbij ze sacramenten voor geld verkochten. Walter van Pontoise koos ervoor te vluchten en onder te duiken in andere abdijen maar hij werd telkens herkend en teruggebracht. Tot de paus zich met de zaak bemoeide en hem in volle investituurstrijd zelf aanstelde over zijn abdij. Walter vluchtte niet meer en probeerde orde op zaken te stellen, totdat men hem in de gevangenis wierp. Maar hij werd na zijn dood de patroonheilige van de gestreste medewerkers en wordt jaarlijks herdacht op 8 april. Denk even aan hem.

Het vergt soms veel moed om niet weg te vluchten. De uitdagingen die jouw pad kruisen, zijn misschien toeval, maar het kan toch helpen om er een hand van God in te herkennen omdat je je taak dan ter harte neemt. Je neemt de touwtjes sterker in handen omdat je weet dat God van durvers houdt. Het verhaal van Walter doet ook denken aan de onmogelijke opdrachten en dilemma's waarvoor Jona en Jezus zich geplaatst wisten. Jona die naar Ninive moest en Jezus naar Jeruzalem.

Zo kunnen we ons telkens weer laten helpen door oude verhalen die er ‘volgens de wereld’ niet meer toe doen.

Foto: Jezus op ezelsveulen, beeldhouwwerk uit de Sint-Germanuskerk te Tienen, te vinden in de 300 belangrijkste scènes in de christelijke kunst, Jo Claes et al., uitgave van Davidsfonds.

In dit tranendal

Zullen onze nakomelingen van ons denken dat we gelukkig waren? Wat denken wij van onze voorvaderen? Dankzij het principe van Montesquieu hebben we de neiging te denken dat het allemaal wel meeviel. Maar het viel absoluut niet mee: het leven van onze voorvaderen was onnoemelijk hard. Er was kindersterfte, ziekte, honger, oorlog en onzekerheid. Er waren geen aspirientjes, in het beste geval kreeg je bloedzuigers op je vel. In de middeleeuwen was geluk een voorrecht voor het hiernamaals, als je tenminste godvruchtig geleefd had. Het geluk in het dagelijks leven was niet meer dan een zeldzame grote karper die je gevangen had, een leger dat niet bij jou was doorgetrokken. Misschien had je de pest overleefd of kon je meevieren met de jaarlijkse kermis rond het dorpsplein? Voor het overige was het leven een tranendal.

Het tranendal als metafoor komt mogelijk uit de psalmen van de Bijbel. Het kan verwijzen naar de valleien van het Tweestromenland Babylonië, waar de joden ‘zuchtend en wenend’ hun ballingschap uitzaten, gestraft als zij waren door hun zonden. Het tranendal is dan eigenlijk de menselijke conditie waarin de mens moet leven als gevolg van de erfzonde, de zonde van “de kinderen van Eva”, die wij allemaal zijn. Zoals veel godsdienstige tradities verhaalt het boek Genesis hoe de menselijke conditie in de wereld gekomen is. “Zwoegend zal je van de aarde eten. Distels en dorens zal hij voortbrengen.” De middeleeuwse mens zag zich gedwongen een ondermaans bestaan op zich te nemen omwille van zijn zondigheid, weliswaar met hoop op beterschap in het hiernamaals.

Het is in die context dat Herman de Lamme – ‘Hermannus Contractus’ in de 11^de eeuw zijn Salve Regina publiceert, misschien wel het meest aangrijpende stuk gregoriaans. Herman de Lamme was een zeer getalenteerde monnik uit Reichenau aan de Bodensee. Het Salve Regina ademt de menselijke conditie. De zangers verzuchten naar Maria, ‘onze hoop’, en zij doen dat als ‘ballingen, kinderen van Eva, in dit tranendal’ – “in hac lacrimarum valle”.

Het is niet omdat er veel veranderd is sinds de middeleeuwen, dat onze menselijke conditie veranderd is. We huilen om andere dingen. Ook de hedendaagse mens voelt zich geregeld in een tranendal en kan zich getroost weten door dit prachtige lied.

Ik verwijs ook naar mijn blog ‘The Thin Grey Line between the Feasible and the Unfeasible’ en ‘Stella Maris’.

Foto: kerk van Saint-Valéry-sur-Somme 2023 ©Wim Lahaye

Barnabas de Bemiddelaar

Bemiddelaars doen veel goeds maar blijven doorgaans onbekend. Het blijven underdogs, figuren aan de zijlijn, mensen die in de boeken nauwelijks voorkomen. (De Zwijger heeft een stiekeme sympathie voor die minder bekende figuren.) De kans dat je de kalende man met de donkere baard (rechts op dit kleurrijke fragment van Botticelli) kent, is klein. Het is Barnabas van Cyprus, Sint-Barnabas die vandaag op de christelijke kalender staat.

Die Barnabas is nochtans minstens even belangrijk in de geschiedenis als Petrus of Paulus (*). Paulus zat immers met een dik probleem na zijn bekering. Hij had de christenen vervolgd en was persona non grata bij de eerste christenen. Hoe kon de christelijke gemeenschap een man vertrouwen die bloed aan zijn handen had?

Barnabas was een promotor van opname en verzoening. Hij riskeerde zijn reputatie en misschien wel zijn leven door Paulus binnen te brengen in die eerste christelijke gemeenschap die Paulus zo hard bestreden had. Zonder Barnabas was er dus geen Paulus in de eerste gemeenschap en misschien ook geen Kerk. Nu zou je denken dat Barnabas daardoor een hoge verering geniet. Maar bemiddelaars zijn altijd discreet en hun postume verering blijft overeenkomstig bescheiden. 

Bemiddelaars verrichten wonderen, maar worden slechts zelden geëerd. Bemiddelen is riskant. Als het mislukt, komt de bemiddelaar tussen hamer en aambeeld terecht. Laten we vandaag alle bemiddelaars in de bloemen zetten. Dat zijn alle mensen die pogingen ondernemen om mensen te verzoenen en bij elkaar te brengen. Laat 11 juni dus ook een dag van dankbaarheid zijn jegens alle verzoeners en bemiddelaars.

Ik verwijs ook naar mijn blog "Paulus".

(*) Ik volg hier de christelijke traditie, gebaseerd op de Handelingen. Wat historisch precies gebeurd is, zullen we nooit weten en dat hoeft misschien ook niet.

Afbeelding: Botticelli, altaarstuk van St Barnabas, Uffizi Galerie. Dit is een vrije licentie, zoals in de definitie van Vrije Culturele Werken.

Liefde voltooit het bloggen

Morgen 24 januari vieren we Sint-Franciscus van Sales, de patroon van de schrijvers en de journalisten. En aangezien deze man van wekelijkse korte geschriften en pamfletten hield, kunnen we hem ook als de patroon van de bloggers beschouwen. Ik vind het leuk om voor al mijn activiteiten een patroon te hebben die me moed inspreekt en me behoedt voor ijdelheden (en misschien is zelfs dat een ijdele gedachte).

Een goedgevuld leven had hij wel, deze Franciscus. Hij kreeg van God een onmogelijke opdracht net zoals de profeet Jona. Hij moest de calvinisten in Chablais, in de buurt van het meer van Genève gaan bekeren. Zijn teksten zijn nog altijd een belangrijke referentie uit de tijd van de Contrareformatie. Die naam Contrareformatie riep vroeger bij mij onnodig veel negatieve associaties op, omdat ik nogal wat sympathie had voor de geuzen. Het was nochtans eerder een bloeitijd voor de Kerk dan een reactionaire tijd. De universiteiten waren opgekomen en je merkt dat aan de werken van de grote personages van die tijd.

Franciscus kwam met de volgende raadgevingen voor schrijvers / bloggers:

1. Wik je woorden, spreek gematigd en met respect
2. Gebruik wel humor, maar geen spot
3. Vermijd het harde oordeel, toon mededogen
4. Vermijd laster
5. Cultiveer eenzaamheid en contemplatie
6. Zoek de waarheid, spreek terughoudend, maar oprecht

Het zou onze pers sieren, als zij deze raadgevingen ter harte zou nemen. Het zou de verzuring van de samenleving en de daarmee gepaard gaande afbraak van het gezag tegengaan. 

Bloggen is een eigenaardige bezigheid. Het brengt weinig op en de blogger stelt zich uiterst kwetsbaar op tegenover zijn beperkte groep van bekende en onbekende lezers. Creatie is natuurlijk wel een genot, zelfs als de auteur de enige genieter blijft. Maar het is uiteindelijk de liefde die de blogger drijft, zoniet de hoop “om met een schrijfsel de mensheid zo diep te ontroeren dat ze zich van alle haat en angst verlost zou weten.” (Gerard Reve) 

Ik verwijs ook naar mijn blog: Tien jaar bloggen.

Meer van Annecy, afbeelding van 1466325 via Pixabay

Het beloofde land van Willibrord

Zoals Mozes op het einde van zijn leven vanop de Neboberg naar het Beloofde Land mocht kijken, zo mocht Willibrord van Utrecht op het einde van zijn leven vanuit de abdij van Echternach naar de Lage Landen kijken. Mozes mocht zijn beloofde land niet in omdat hij gezondigd had, maar Willibrord kon met voldoening naar het zijne kijken. Hij had een deel van het gebied tot bij de Friezen gekerstend; het was een goddelijke opdracht die al even onmogelijk en gevaarlijk leek als die van Jona. Die Lage Landen (zeg maar de Benelux) vormen vandaag misschien nog geen staat, maar ze vormen wel een land van melk en honing voor bijna 29 miljoen mensen. De Orde van den Prince ziet die Lage Landen als een cultureel geheel. Vandaag 7 november is de feestdag van Sint-Willibrord, apostel van de lage landen, en we kunnen deze dag dus min of meer beschouwen als de jaarlijkse dag van de Benelux.

De Benelux wint terug aan belang. Dat komt door de nieuwe geopolitieke context. Nu de naties terug op zichzelf plooien voor autonomie, veiligheid en defensie, staan de kleine landjes zwak tegenover de grote. Die groten (Frankrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk) vinden dat prima zo, en willen uit eigenbelang vooral geen toenadering aanmoedigen tussen België, Nederland en Luxemburg. Meer samenwerking binnen de Benelux leidt nochtans tot verhoging van de kritische massa en schaalvoordelen in de industrie. Bovendien heeft lokale samenwerking in een stedengebied enorme voordelen als daar een goede logistiek mogelijk is. Binnen de Benelux zou men in luchtvaart, ruimtevaart en defensie kunnen samenwerken. De Benelux zou een sterke speler zijn in de wedijver tussen de naties. Met de Benelux kunnen we zelfs een WK voetbal winnen, zoals eerder besproken in Naderbij Nederland.

Echternach is een leuk stadje in een bosrijk gebied aan de rivier Sauer in het Groothertogdom Luxemburg. Het stadje was populair bij de vrienden van Van Schoonbeke in de roman 'Kaas' van Willem Elsschot. Nu is de stad vooral populair bij kampeerders en motards. Nederlands wordt er vaker gesproken dan Luxemburgs.

Foto: Standbeeld St. Willibrord bij de Abdij van Echternach, 2018©Wim Lahaye

De maatschappelijke rol van de ingenieur

Van het technisch wonder IMEC bestaat een geschiedenis in presentatie vorm. Daarin typeerde professor Hugo De Man zijn naaste collega wijlen professor Roger Van Overstraeten als een visionaire Vlaming. Volgens professor De Man was het altijd de bedoeling geweest “Vlaanderen op de kaart van de industrie van de toekomst te plaatsen door een generatie ingenieurs op te leiden die, naast een solide wetenschappelijke basis, tevens oog hebben voor de maatschappelijke en economische vooruitgang van het volk.”

Wij hadden aan onze Leuvense universiteit inderdaad enkele professoren die wat meer gaven dan de nuchtere lessen. Enerzijds trachtten zij ons een soort ondernemerschap bij te brengen en anderzijds wezen zij ons op onze maatschappelijke rol en op onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het ondernemerschap was geen doel op zich, maar net een middel om het sociaal-economische weefsel van de maatschappij en het algemeen welzijn te verbeteren. Nu klinkt dat misschien allemaal nogal evident maar dat was het niet, integendeel. Niet alle collega's vertoonden dezelfde belangstelling voor maatschappelijke thema's. Door steeds verder te gaan in diepe specialisatie bestond er een risico dat heel wat collega ingenieurs zich zouden ontwikkelen tot volmaakte nerds, zeg maar vakidioten. Toch viel dat allemaal goed mee. De op te lossen problemen werden inmiddels zo ingewikkeld dat alleen goed teamwerk nog kans op slagen had. Verder worden nieuwe ontwikkelingen nu zeer grondig op hun maatschappelijke relevantie afgewogen. Na mijn studies, bij de ingenieurs-vereniging en bij de European Young Engineers ontmoette ik natuurlijk nog veel gelijkgestemden.

Het beroep van ingenieur is inderdaad een prachtig beroep, al is er soms moed voor nodig. Het verdient alleszins promotie bij de diverse groepen die nog steeds ondervertegen-woordigd zijn in dit beroep. Maar het mooie van dit alles is dat ik me steeds sterker bewust werd dat ik geen beroep had maar een roeping. In “Wetenschap als roeping” zagen we al dat die roeping kan omschreven worden als een soort apostolaat in het industriële landschap. 

Ik verwijs ook naar mijn blog: “Wat we zelf doen, doen we beter” en naar “Het Licht van de Universiteit”.

Foto: Standbeeld Lodewijk Engelbert van Arenberg en J. P. Minckelers, Heverlee 2020©Wim Lahaye

De nalatenschap van Georges Lemaître

Georges Lemaître geniet een late maar hoge erkenning. We kunnen hem om verschillende redenen bewonderen. Allereerst moet Georges Lemaître een uiterst begaafd wiskundige geweest zijn. Misschien werd hij dat wel in de artillerie tijdens de Eerste Wereldoorlog. Bedenk ook dat alle berekeningen in die tijd nog met behulp van een fris hoofd, rekenlatten, tabellen en millimeterpapier werden uitgevoerd. Weliswaar was George Lemaître een van de eerste gebruikers van vroege computers.

We kunnen hem ook bewonderen omwille van zijn heldere visie. Hij ontwikkelde een kosmologische visie die uiterst modern is. Ook als hij onder druk staat bezwijkt hij niet aan de verleiding theologische uitspraken te doen over de oorzaak van de oerknal. Hij verlangt er niet naar zijn God te zien ingrijpen in het vroege bestaan van het universum. Het is allemaal in lijn met de blog Deus Absconditus. Georges Lemaître zag het bijna als een godslastering als God zijn vinger zou nodig hebben om de kosmos in beweging te brengen. Wellicht zag hij in dat het helemaal geen zin had de wereld van de rooms-katholieke godsdienst in verband te brengen met de wereld van de wetenschap.

Ik verwijs ook naar mijn blogs wetenschap als roeping en ode aan de natuurkunde.

De nalatenschap van Huub Oosterhuis

Eergisteren overleed in Amsterdam Huub Oosterhuis. Huub Oosterhuis werd vooral bekend als dichter van talloze Nederlandstalige hymnes. Die moesten na het Tweede Vaticaans Concilie de Latijnse gezangen vervangen voor de liturgie. Sinds mijn 8 jaar zing ik “Zolang er mensen zijn op aarde”, “Zo vriendelijk en veilig als het licht” of nog “Licht dat ons aanstoot in de morgen”. Ik zing die liederen nu al 50 jaar. Een voorzichtige schatting wijst uit dat ik gedurende ongeveer 4700 minuten van mijn leven hymnes van Huub Oosterhuis gezongen heb. Van geen enkele minuut heb ik spijt. Oosterhuis was een echte geloofsvertolker. Hij wist als geen ander de schoonheid van het geloof te verwoorden in dagdagelijkse taal. Zijn inspiratiebron waren de Latijnse teksten maar hij wist de Bijbelse beeldspraak zeer goed te gebruiken om universeel menselijke verlangens in het Nederlands te verwoorden.

Maar er is nog een andere reden om stil te staan bij deze sterke man. Oosterhuis was ook een Godzoeker. Hij omarmde een hedendaags geloof dat gebaseerd was op Bijbels begrip, culturele fijngevoeligheid, menselijk inzicht en sociaal engagement. Zo kon hij zich bevrijden van een voorbijgestreefd bijgeloof waarin wonderverhalen geen beeldspraak waren maar letterlijk genomen werden zonder rekening te houden met de omstandigheden waarin ze waren ontstaan. Deze kloof tussen progressieven en conservatieven is nog altijd een splijtzwam in de Kerk. De kerkleiding heeft daar nooit klare wijn over kunnen schenken tot op de dag van vandaag. Dat is althans mijn perspectief als gewone leek. Maar zoals Oosterhuis ben ook ik daarin gaan berusten.

Een van de meest treffende metaforen vond ik terug in het tafelgebed “Die naar menselijke gewoonte”. Het sterven van Jezus is niet vruchteloos, maar is ook nog niet tot wasdom gekomen. Dit is een boodschap van christelijke hoop: wij bevinden ons nu in een koude winter, we zien geen goed resultaat van het evangelie in onze wereld en we moeten lijden, maar als we het zaad in de grond zijn werking laten doen, zal het ontkiemen en nieuw leven voortbrengen. Dat is ook met de nalatenschap van Huub Oosterhuis het geval.