O Tempora, O Mores!

“O tijden, o zeden!” De uitspraak komt uit de eerste Catilinarische rede van Marcus Tullius Cicero. Cicero heeft met zijn spreuk het cultuurpessimisme een gelaat gegeven. De nestor van de piraten van Asterix heeft deze wijsheid zeker nog geciteerd als ervaren schipbreukeling. In de vijfde eeuw werd van Sint Modestus van Trier verteld dat hij standhield in een tijd van zedelijk verval onder de Merovingische koningen en hun gevolg. Leven we ook vandaag in een tijd van zedelijk verval?

Alles wijst erop. Er bestaat vandaag een toenemende verwarring over wat correct is. Er is algemeen slechts een zwakke consensus over de geldigheid van normen en waarden. En het gaat zoals bij de Merovingers samen met economisch verval en verslapte waakzaamheid en weerbaarheid, zeg maar een algemene decadentie. In zijn geschiedenis van de vooruitgang stelt Rutger Bregman dat de zogenaamde normatieve ophoging net integendeel een teken kan zijn van morele vooruitgang. De normatieve ophoging is het feit dat we minder tolerant geworden zijn voor dingen als slavernij, geweld tegen vrouwen en kinderen of rassendiscriminatie. Misschien maken we nu een tijdelijke maatschappelijke regressie mee die tegen de algemeen voorwaartse trend ingaat. 

Om moreel verval tegen te gaan, moet je ook economisch verval tegengaan. Het economisch verval wordt zichtbaar in de manier waarop mensen niet willen samenwerken naar gemeenschappelijke doelstellingen. We ervaren elkaars agenda’s, inclusief onze intenties, als conflicterend, terwijl dat niet zo zou mogen zijn. Eigenlijk werken we niet echt; we controleren het werk van anderen die zelf controleren. We hebben altijd veel kritiek op het werk van anderen. Maar als we eerlijk zijn, moeten we wel constateren dat we allemaal onproductief zijn door onze slechte samenwerking.

We leven in een oppervlakkige roes, een maalstroom waarin minder fundamenteel verandert dan we zouden denken. Om economische neergang te bestrijden, moet je omgekeerd ook morele neergang bestrijden. Laten we alvast een begin maken door onze morele oppervlakkigheid te bestrijden.

Afbeelding uit Asterix en Cleopatra