Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen leed

De titel klinkt zorgwekkend, maar wil ons net aanzetten minder te tobben over de toekomst. Het is de laatste zin van een van de meest bucolische teksten uit het Nieuwe Testament (Matteüs 6,24-34). Een van de eerste zinnen is: “Wees niet bezorgd voor uw leven”. En ook: “Let eens op de vogels in de lucht: ze zaaien niet en maaien niet en verzamelen niet in schuren, maar uw hemelse Vader voedt ze. Kijk naar de leliën in het veld. Zelfs Salomo in al zijn pracht was niet gekleed als een van hen”.

Het is vooral een aanmoediging om wereldse, vaak materiële, zorgen opzij te zetten. “Zoek eerst het Koninkrijk en zijn gerechtigheid.” Concentreer je in dit tranendal op de problemen van vandaag. Leef in het hiernumaals. “Maak u dus niet bezorgd voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt voor zichzelf.” Het is de aanbevolen manier om naar het komende jaar 2026 te kijken.

Ik verwijs ook naar Elke dag een heilige dag en naar mijn Engelstalige blog Why we like Calendars

Afbeelding: Felix Nussbaum, Die Perlen (Trauernde) (2), Felix-Nussbaum-Haus Osnabrück

Feest van de Heilige Familie

Op deze eerste zondag na Kerstmis vieren we met de Kerk het feest van de Heilige Familie. Zowel met heilig als met familie bestaat er vandaag nogal wat onduidelijkheid. Vele mensen hebben een verkeerd begrip van het woord heilig. Ze denken dat de Kerk bepaalde mensen als volmaakt bestempelt en die krijgen dan het etiket heilig. Ze denken dan dat dit feest alleen over de familie van Jezus van Nazareth gaat. De familie van Jezus is inderdaad nog altijd een groot ideaal, maar in feite lukt dat zo aardig omdat we er zo weinig over weten.

En dat terwijl heilige mensen en dingen ook deel uitmaken van ons dagelijks leven. Heiligheid vergt geen volmaaktheid. Heilig is al wat van grote betekenis is, en een bijzondere bescherming verdient. Daar bestaat vandaag geen duidelijke consensus over. Voor de ene is de koers van een aandeel heilig, voor de andere het lakwerk van zijn auto. Maar de Kerk promoot een niet-materiële, zelfs ‘goddelijke’ heiligheid, die gebaseerd is op de zaligsprekingen. Zij vindt dat de familie, meer bepaald ook het gezin onaantastbaar is, en dat het gezin bijzondere bescherming moet genieten.

Maar ook het begrip familie of gezin is veranderd. Vroeger waren het: vader, moeder en kinderen. Vandaag gaat het over zeer diverse samenlevingsverbanden onder één dak. Niet al die samenlevingsverbanden zouden zichzelf ook werkelijk als gezin bestempelen maar in feite zijn ze dat soms wel. De Kerk ziet in dat ook die gezinsvormen bescherming verdienen maar wil nog niet te snel vooroplopen om de eenheid tussen de wereldkerken te behouden. Het gezin vormt een cel in de ganse samenleving, maar de eenheid van die cel wordt wel bedreigd door een nietsontziend economisch systeem. Laten we om te beginnen onze slaafse gehoorzaamheid aan dit systeem in vraag stellen.

Intergenerationele solidariteit en Kunnen zijn wie je bent is zeker ook van belang.

Afbeelding 1: Aanbidding van de herders, altaarstuk van de abdijkerk in Thorn, NL
Afbeelding 2: De vlucht naar Egypte, Caravaggio, Public domain, via Wikimedia Commons 

Aanstoot geven en aanstoot nemen

In het evangelie van vorige zondag zei Jezus: “Gelukkig is hij die aan Mij geen aanstoot neemt.” Hij wilde daarmee vooral de volgelingen van Johannes de Doper geruststellen. De Doper zat bij koning Herodes Antipas achter slot en grendel en zijn volgelingen vroegen zich hulpeloos af wat ze nu moesten doen: Jezus volgen of afhaken. Jezus kende zichzelf. Hij wist wel dat Hij enigszins aanstoot kon geven. Later zal Hij voor het oog van de Romeinse bezetter en van de ganse bevolking op een ezelsveulen Jeruzalem binnenrijden. Kan je nog meer aanstoot geven? Ik dacht van niet.

En toch moet ook iemand aanstoot nemen om tot een controverse te komen. Gelukkig zijn er heel wat mensen die dat kunnen. Een aantal daarvan komen zelden naar Brussel; ze wonen in de witte villa’s in de rand. Ze gingen vroeger met hun ouders naar een kerk maar ze voelen daar naar eigen zeggen geen enkel gemis bij. Ze zien de toekomst wel somber in en beweren verontwaardigd dat “hun cultuur” bedreigd wordt. Maar over welke cultuur gaat het hier? Christelijk mag ze alvast niet genoemd worden. En wat is de bedreiging precies, als die cultuur zo superieur is? Of lijden deze mensen aan profileringsdrang?

Toch zijn ook deze mensen van goede wil en ze hebben zelfs een beetje gelijk. We hadden allemaal gehoopt op een vredevol tafereel. Christus is niet te vinden in de Brusselse kerststal; zijn hoofd is eraf. Brussels is a hellhole. En mooi is de stal eigenlijk ook niet. Als kind is Christus misschien te vinden in een nabijgelegen kraakpand of in een armenbuurt. Als mens is Hij zich misschien aan het overwerken in een verdeelcentrum, vol schuldgevoel omdat Hij voor zijn gezin zou moeten zorgen. Maar dat is nu net wat deze kerststal wou zeggen.

“Tradition ist nicht die Anbetung der Asche, sondern die Weitergabe des Feuers.“

Net zoals aanstoot, kan je ook vrijheid geven en nemen.

Foto 1: Kerststal te Brussel, bron Otheo
Foto 2: Kerststal in de Sint-Bertinuskerk te Poperinge november 2025 ©Wim Lahaye

Iets maken

Ik herinner me nog goed mijn eerste werkdagen als pas afgestudeerd ingenieur bij den Bell. De ruimtevaartafdeling waar ik terecht kwam, bestond uit jonge ingenieurs en oudere werknemers die vaak zonder diploma vakkennis en ervaring hadden kunnen verwerven. Ze vertelden me: “Je zal hier ‘iets leren maken’ en je zal ontdekken wat daar allemaal bij komt kijken en hoe lastig dat is.”

“Den Bell” was nog een echt OEM bedrijf, een zogenaamde Original Equipment Manufacturer. De producten van Bell werden daar bedacht, uitgetekend, vervaardigd, getest, verkocht en ondersteund naar de klant. Later in mijn loopbaan leerde ik nog twee andere bedrijven kennen in de satellietnavigatie die ook zelf hardware en/of software ontwikkelen voor toestellen die ze daarna zelf op de markt brengen. Het zijn deze bedrijven die ‘par excellence’ de weerbaarheid van onze economie in stand houden. Ze verdienen een bijzondere erkenning en bescherming, want het is een hard bestaan.

De jobs in dit soort bedrijven die nog ‘iets maken’, behoren tot de meest uitdagende in de arbeidsmarkten van ingenieurs en technici. Het gaat over systeemkennis, analoge en digitale elektronica, software, mechanische opbouw, enzoverder. De toestellen moeten vaak onder de meest diverse omstandigheden kunnen blijven werken en dat moet allemaal getest worden. Het duurt dan ook jaren om dergelijk vakmanschap op te bouwen, maar de volatiele job markten laten dat niet altijd toe. Onze hoge loonkosten maken dat onze ingenieurs comfortabeler aan de slag kunnen in banken dan in de industrieën waar hun kunde werkelijk betekenis krijgt. Een goede maatregel zou zijn om negatieve belastingen te heffen bij de werknemers van deze industrieën.

Ik verwijs ook naar mijn blogs: the Engineers Courageous Mastery en Ode to Industry.

Image by dujin yun from Pixabay

De stille nalatenschap van Jan van Ruusbroec

In Brussel is het zelden rustig. In de 14e eeuw was dat ook al zo. Zoals in de meeste Vlaamse steden, was er oproer en pest geweest. De godsdienstoorlogen waren nog niet begonnen, maar er hing al iets in de lucht. De Kerk was decadent geworden. En nieuwe bewegingen in de Kerk zochten voorzichtig hun weg in de hoop niet van ketterij beschuldigd te worden. In die context trok Jan van Ruusbroec vanuit het drukke Brussel naar een plek die toen nog rustig was: Groenendaal, niet ver van Hoeilaart. Het is nu de rand van het Zoniënwoud. Het landschap is er prachtig, ook nu nog, maar de weg erheen heeft intussen een kwalijke reputatie verworven in onze verkeersrubriek.

Ik leerde Jan van Ruusbroec kennen in dit boek van Paul Verdeyen. Jan van Ruusbroec stelde haarfijn vast dat er iets mis was met de levensstijl van zijn tijdgenoten. Hij besliste te verzaken aan de drukte. En hij koos voor contemplatie en bezinning. Hij wierp een dam op tegen de hyperactiviteit van zijn tijd. Het is een keuze die menig Brusselaar en menig Brabander inspiratie kan brengen voor een beter leven. De stille nalatenschap van Jan van Ruusbroec mag nog wat meer gekoesterd worden.

Beatus vir, qui sperat in eo. Andere mystici, waaronder meester Eckhart en Johannes van het Kruis, kwamen ook al aan bod in de Zwijger.

Foto2: Jan van Ruusbroecpark in Hoeilaart 2025 ©Wim Lahaye

Antarctica

Dit mooie boek van Johan Lambrechts beschrijft de geschiedenis van de Belgische aanwezigheid op Antarctica tot op heden, in woord en beeld. Het is een thema dat me sterk aanspreekt omdat ik als petit Belge een tijdlang bij satelliet operator SES betrokken was bij het beheer van de satellietverbinding met het Prinses Elisabeth Station.

De geschiedenis van de Belgen op de pool is merkwaardig. Het meest merkwaardige exploot in dit verband is natuurlijk de ontdekkingsreis onder leiding van Adrien de Gerlache, omwille van de eerste overwintering van mensen op dit barre continent. De bemanning is daar, dankzij meesterlijk leiderschap, door het oog van de naald gekropen.

Maar ook meer recente gebeurtenissen, zoals die onder leiding van zoon Gaston de Gerlache zijn spectaculair te noemen. Zo was er een merkwaardige reddingsoperatie van Belgische expeditieleden dankzij een Russische exploratieploeg. In nood kunnen mensen blijkbaar altijd samenwerken. Misschien denken onze bewindslui dat we niet in nood zijn.

Buiten een tijdelijke samenwerking met Nederland (1963 – 1967) is er van Europese samenwerking op Antarctica nog geen sprake. Het zesde continent is nog altijd een voorwerp van wedijver tussen de naties. Dat is jammer want de problematiek van het budget is de rode draad doorheen dit verhaal van Antarctica projecten.

Wellicht is dit verhaal nog niet helemaal ten einde. Het zou mooi zijn als er binnen enkele jaren een vervolgverhaal kon geschreven worden.

Ik verwijs ook naar mijn blogs de pedagogie van projecten en sustainability engineering

Ode aan de vrijgevigheid

Onder alle deugden blijft de vrijgevigheid of generositeit ondergewaardeerd. Vrijgevigheid is niet ‘cool’. Gewoonlijk reageert de ontvanger van vrijgevigheid wel met lof. Maar derde partijen reageren gewoonlijk met scepticisme, want vrijgevigheid kan consequenties hebben. Wees vrijgevig, maar verwacht geen lof.

Er zijn veel weerstanden tegen vrijgevigheid. Ten eerste is er de gehechtheid aan het eigen bezit; dat is niet zo verwonderlijk. Ten tweede bestaat er ook zoiets als aporofobie*, dat is afkeer voor armoede. Daarmee samenhangend bestaat er ook een statusangst. Het is een angst die toeslaat bij de gedachte dat wij door vermindering van onze rijkdom naar een lagere sociaaleconomische status zouden kunnen terugvallen. Ten derde, die hoger beschreven angsten aporofobie en statusangst hangen samen met het matteüseffect. Het matteüseffect creëert een neerwaartse armoede spiraal waaruit wij mogelijk niet meer wegkomen. Dat kan gebeuren als wij te vrijgevig zouden blijken te zijn, hetgeen natuurlijk uiterst zelden het geval is met de aalmoezen die wij geven.

En ten vierde leven wij in een cultuur van ‘rechts’, waarin de gedachte overheerst, niet geheel onterecht, dat vrijgevigheid zwakkeren aantrekt. Die zwakkeren zouden via een vrijgevige staat een al te grote aanspraak kunnen maken op onze rijkdom, maar het valt te betwijfelen of zij wel echt het eerst aan de beurt komen in de verdeling daarvan. Vandaag ligt sterk de nadruk op de bescherming van de verworvenheden van wie bepaalde verdiensten meent te hebben. Misschien liggen onze belastingen zo hoog dat we begrijpelijkerwijze geen zin meer hebben in echte vrijgevigheid.

Men beweert dat vrijgevigheid de ontvanger afhankelijk maakt. Dat is een flauw en vals excuus. Het is net het gebrek aan vrijgevigheid dat mensen afhankelijk maakt. Zonder vrijgevigheid kan niemand naar een hoger sociaaleconomisch niveau opstijgen. De vrijgevigheid is uiteindelijk een verlossende kracht tegen elke blokkering van sociaaleconomische vooruitgang. De tijd waarin wij leven, kent weinig groei en daarmee ook weinig sociale opstijgkansen. Het bedrijfsleven is zeer kapitaalintensief geworden en biedt ook niet meer zoveel kansen voor wie van nul moet beginnen. Vrijgevigheid bij investeringen kan ook zinvol zijn in het bedrijfsleven.

Vrijgevigheid maakt het leven mooi en draaglijk voor iedereen. Het mooiste beeld van de vrijgevigheid blijft dat van Sint-Maarten, de latere bisschop van Tours, die als jong Romeins soldaat met zijn zwaard zijn mantel in twee scheurde voor een bedelaar bij de poorten van Amiens. Het is in de kerken van de Lage Landen misschien wel het meest afgebeelde niet-Bijbelse tafereel.

Ik verwijs ook naar mijn blog Kan je te goed zijn?

(*) Academische Stichting Leuven, Karakter 90, “Van armoede-angst tot armenhaat”, Ides Nicaise

Foto: “Sint-Maarten deelt zijn mantel”, standaard in de Sint-Maartenskathedraal in Ieper 2015 ©Wim Lahaye