Braunschweig

Braunschweig profileert zich als de stad van het verkeer. Deze prachtige locomotief ziet u wanneer u uit de Hauptbahnhof komt. Naar verluidt werd de eerste spoorweg in Duitsland vanuit Braunschweig aangelegd. (België had wel de primeur op het Europese vasteland.)

De ganse stad ademt dit thema en iedereen werkt mee aan dit imago. De universiteit heeft een serieus instituut voor verkeerskunde dat zich bezighoudt met mobiliteitsproblemen, spoorwegkunde, enzoverder. Ik mocht hier te gast zijn bij de start van het GaLoROI project voor de introductie van Galileo satellietnavigatie in de spoorwegen. Het staat er vol Märklin-maquettes die dienen als testopstellingen (een droomjob!). Er zijn talrijke spin-off bedrijven die nieuwe technologie leveren aan de spoorwegen.

Een verstandige keuze van Braunschweig! Verkeerskunde als interdisciplinaire wetenschap wordt belangrijk in het licht van onze gigantische mobiliteitsproblemen! Bovendien is het verstandig je als regio te profileren in iets. Dan kan je daarin een kritische massa opbouwen. Maar dat houdt ook in dat je je minder profileert in andere dingen. Willen wij in onze regio niet teveel in alles goed zijn? Met als gevolg dat we onvoldoende profiel hebben?

Het principe van de goede huisvader in een technocratie

Onze maatschappij worstelt meer en meer met onoplosbare vragen rond oorzaak, schuld en verantwoordelijkheid voor grote maatschappelijke problemen. Enerzijds stelt men vast dat de politiek haar greep op een aantal problemen verloren heeft. Anderzijds wordt in de pers voortdurend de schuldvraag gesteld in verband met belangrijke problemen.

Zo is er de vraag wie verantwoordelijk is voor (of schuldig aan) de huidige kapitaalcrisis? Maar ook wie verantwoordelijk is voor de Dexia-affaire? Voor onze verlaagde krediet rating bij Standard & Poors? Voor het laatste luchtvaartongeval? Voor de nakende val van de Euro? Voor de talrijke overstromingen? Voor het broeikaseffect? Enzoverder.

Amerikanen werken graag met aansprakelijkheid; Europeanen met regulering. Maar in een technocratie worden de problemen te complex - alles is met alles verweven. Daarom vindt u in het principe van de goede huisvader op Willemshome een pleidooi voor normen en waarden in onze technocratie. (Foto uit ESA Bulletin.)

Driekoningen

De twaalf dagen na kerstmis zijn voorbij. Daarom nu een driekoningengedachte.

Het verhaal van de drie wijzen is prachtig. Ten eerste, voor mezelf dan, omdat het een van de oudste verhalen is over navigatie en plaatsbepaling. Ten tweede, het verhaal staat stijf van de symboliek. Iedereen komt het kind hulde brengen: de drie continenten Europa, Azië en Afrika, de drie zonen van Noach maar ook: de drie leeftijden: de derde leeftijd, de middelbare leeftijd en de jeugd. Melchior, gewoonlijk de leider van het groepje, vertegenwoordigt de derde leeftijd en hij vertegenwoordigt Europa.

Volgens deze symboliek is het natuurlijk zeer de vraag of we ook volgend jaar nog driekoningen kunnen vieren. Want Melchior krijgt het behoorlijk lastig en het is onzeker of hij volgend jaar nog hulde kan brengen aan het kind. Inderdaad, beschouwen we hem als vertegenwoordiger van Europa, dan dreigt hij volgend jaar het noorden te verliezen en in de herberg binnen te gaan. Beschouwen we hem als vertegenwoordiger van de derde leeftijd dan riskeert hij door Balthasar en Caspar uitgeput in de woestijn achtergelaten te worden. Nochtans kan het kind niet zonder Melchior.

De sclerose van onze Kerk in Europa is het gevolg van een hogere kerkleiding die meer heil blijft zien in een oubollige dogmatiek (ik noem het bijgeloof), dan in een nuchter, voeten-op-de-grond, gezond engagement. Ze zoekt de ster van Bethlehem in een ver verleden. De lokale basiskerk ziet de ster wel maar heeft geen stem, niet in de Kerk en niet daarbuiten. Hopelijk helpen Balthasar en Caspar een handje.

Ongezonde vermenging van de geschreven en de gesproken pers

Het stoort me dat televisiemakers sinds meerdere jaren telkens opnieuw krantenredacteurs naar de studio's uitnodigen om hun mening te komen verkondigen in allerhande duidingsprogramma's en talkshows. En dat terwijl de meeste krantenredacteurs helemaal geen geschikt voorkomen hebben om op televisie te komen. Het omgekeerde is ook waar: in kranten kan men uitgebreid te weten komen wat televisiemakers zoal over de wereld te vertellen hebben.

Natuurlijk speelt hier een belangrijk 'ons-kent-ons' fenomeen. Bovendien wordt zowel de gesproken als de geschreven pers steeds commerciëler en dus kan je maar best zorgen dat alles snel en vlot verloopt en dat de boodschap een hapklare brok is voor het publiek. Met als gevolg dat we vandaag enkel nog flauwe afkooksels van standpunten krijgen. De pers is de bewaker van de politieke correctheid geworden en pittige, originele standpunten zijn uit den boze.

Journalisten bewieroken of beschermen mekaar. Zelfkritiek is taboe. De pers demoniseerde heelwat actoren in de nationale politiek zonder zich af te vragen welk aandeel zij zelf in de politieke crisis had. Er is wel een kritisch boek 'De Vierde Onmacht' verschenen (onder redactie van Frank Thevissen) dat echter opvallend weinig aandacht mocht genieten. Op die manier dient de pers het establishment, waartoe zij zelf behoort, ook al pretendeert zij het tegendeel.

Het nadeel is dan wel dat je niet meer uitsluitend op de vroegere vaste waarden in de 'kwaliteitsmedia' kan rekenen om je honger naar nieuwe ideeën te stillen. Best is niet alleen te kijken wat andere landen en culturen te bieden hebben maar ook het internet te raadplegen... alleen bestaan daar jammer genoeg nog geen vaste waardes of kwaliteitslabels en moet je dus je weg zoeken in een jungle van informatie. Maar misschien mag je nooit op één vaste waarde vertrouwen, vroeger niet en nu niet. Ik verwijs ook naar een vroegere blog over de vierde macht.

De Verenigde Lage Landen - les Pays Bas Unis

In de december nieuwsbrief van de Orde van den Prince hielden Dirk Rochtus en Ward Kennes een warm pleidooi voor verregaande samenwerking binnen de Lage Landen, zowel politiek, cultureel als economisch. De Benelux was een eerste aanzet maar heeft nieuwe impulsen nodig.

De titel van deze blog komt niet van de beide pleitbezorgers - ik wilde met deze titel het debat verder aanwakkeren. De Verenigde Lage Landen (VLL) zouden een confederatie kunnen zijn van reeds bestaande deelstaten, zoals de auteurs suggereren. De Lage Landen worden gedefinieerd als het deltagebied van Schelde, Maas en Rijn en omvatten inderdaad zowel Nederland, België als Luxemburg. Ik beschouw 'de Lage Landen' als mijn natuurlijke biotoop en vaderland. Met de oprichting van EYE en met het Liveline project kon ik zelf enkele malen concreet getalte geven aan een Benelux samenwerking.

Natuurlijk is samenwerking met 15 miljoen Nederlanders niet altijd gemakkelijk. Maar het zijn precies de verschillen die het verschil maken om het op zijn Johan Cruyff's te zeggen. De Nederlander is koopman en zeeman. Hij is commerciëler en internationaler gericht, idealistischer, directer en meer open voor het debat. Hij is perfect complementair met de Belg. Hij biedt ons wat wij te weinig hebben in de mondiale economie.

De voordelen van samenwerking binnen de VLL zijn gigantisch. De optimale exploitatie van onze unieke ligging in de wereld, beter beheer en overleg over een enorme logistieke draaischijf in Europa. Met Brussel als natuurlijke hoofdstad en met Europese adelbrieven kunnen de VLL zich als volwaardige gesprekspartner van Frankrijk en Duitsland opstellen en deelnemen aan de G10 of de G20. De VLL zouden geen speelbal hoeven te zijn van ratingbureaus.

De auteurs van het pleidooi verwijzen ook naar de diepe breuklijnen binnen politiek België. Het krakeel heeft inderdaad onze pijngrens bereikt; dit terugvoeren op individuen is zinloos. Met een tweetalige titel in deze blog wou ik aangeven dat de franstaligen in dergelijke constructie niets te vrezen hebben, integendeel. Ten eerste zou niet elke regio in deze VLL economisch zelfbedruipend hoeven te zijn; het is de geconsolideerde staathuishouding die uiteindelijk moet kloppen. Ten tweede zou het voortbestaan van de historische deelstaten in een confederatie de reeds bestaande wederzijdse taalrechten betonneren. Ten derde zal het verdwijnen van het Vlaamse minderwaardigheidsgevoel in België paradoxaal leiden tot een gematigder politiek en betere samenwerking. Ten vierde zou Wallonië er met Luxemburg een nieuwe sterke economische bondgenoot bij-winnen. (Ik veronderstel dat ze Vlaanderen als bondgenoot graag kunnen en willen behouden.)

Of zoals de auteurs van bovenstaand artikel het stelden: zelfkennis leidt tot bescheidenheid en tot de wil om samen te werken. Misschien zien vooral Frankrijk en Duitsland dergelijke confederatie niet zitten. Durven we onze eigen weg gaan? Indien niet, dan zou "Utopia" van Thomas More een betere naam zijn voor het toekomstig paradijs van de Verenigde Lage Landen. Maar ik ben altijd goed geweest in het nastreven van utopieën. Ik verwijs ook graag naar de verloren droom van Pieter Gillis.

De bedrijfswagen van Johannes de Doper

Bij het naderen van de kersttijd voelt iedereen met zijn ellebogen aan dat er iets mis loopt in onze maat-schapppij - maar wat eigenlijk? Welnu, een van de mooiste dossiers om dit ellebogengevoel te verklaren is het dossier van de bedrijfswagens. Een prachtig verhaal over hoe Jantje naar de bliksem loopt.

Een bedrijfswagen was aanvankelijk een wagen van een bedrijf. Zelfstandigen en mobiele werknemers van een bedrijf konden van een bedrijfswagen gebruik maken om hun dagelijkse beroepsopdrachten uit te voeren en hoefden niet langer hun privé-bezit op de baan te verslijten, helemaal geen slecht idee. Naderhand eigenden ook hogere kaderleden zich een bedrijfswagen toe, wat fiscaal interessant bleek te zijn.

En dan ging de bal pas goed aan het rollen: de bedrijfswagen werd een statussymbool, de automobielnijverheid wreef zich in de handen, middenkaders wilden ook een bedrijfswagen, leasemaatschappijen werden uit de grond gestampt, tankkaarten hoorden erbij, hoogmoed en jaloezie deden de rest wel....De staat zag zich genoodzaakt een voordeel in natura opnieuw te gaan belasten, en de bedrijfswagen was geen voorrecht meer maar een recht, een deel van het loon, en een trofee in de rat-race.

Het resultaat vandaag is bekend: aan pas afgestudeerden wordt verteld dat zij een bedrijfswagen moeten eisen, iedereen rijdt in het weekend gratis rond met de tankkaart van zijn werkgever, files in het weekend, sommigen gaan vrolijk rondjes rijden op de Nürburgring in Duitsland, de partners snoeven erop los, de HRM afdelingen van onze ondernemingen houden zich nu bezig met opties van nieuwe wagens die elke vier jaar vervangen moeten worden. Wie in de privénijverheid geen bedrijfswagen heeft, is een loser geworden. De bedrijfswagen is geen recht meer maar een onrecht voor wie hem niet krijgt.

We zijn misschien blij met onze bedrijfswagens maar we voelen aan dat deze kermis niet kan blijven duren. Iemand moet de rekening betalen. Opnieuw wijzelf, verwende kinderen. De soberheid waartoe wij nu opgeroepen worden, gaat echter verder dan het potentieel verliezen van een voordeel. We moeten anders gaan denken. Het moet eervoller worden, geen bedrijfswagen te hebben dan er wel een te hebben. Wie er geen heeft, mag voor mijn part eens goed opscheppen. Wat je bijdraagt, is belangrijker dan wat je krijgt. Wie zijn wagen zelf betaalt, mag fier zijn: hij is rijk en vrij. Dit is een inkeer die tot echte vrijheid leidt, iets dergelijks predikte Johannes in de woestijn.

De Jésus à Jésus - en passant par Darwin

Christian de Duve is één van de zeldzame geniale geesten die voor ons land een Nobelprijs in de wacht sleepte. Dit boekje vat de zoektocht samen - de Jésus à Jésus - van de Jezus van zijn jeugd, een mythische, goddelijke figuur die een hele rist wonderen verrichtte naar de Jezus waarin hij vandaag gelooft - de mens van vlees en bloed, de gids en leidsman die ons leert wat liefde is.

De wetenschap zelf, inclusief de kosmologie, de biologie met de evolutietheorie, zuivert zijn beeld. Vooreerst doet de wetenschap hem inzien dat het oude beeld van Jezus achterhaald is. De wetenschap leert ons dat wij geëvolueerd zijn tot wat we zijn door ons 'groepsegoïsme', in feite de oorzaak van wat we in godsdienstige termen de erfzonde noemen.

Wil de menselijke soort overleven, zal zij in staat moeten zijn afstand te nemen van dit groepsegoïsme en dit kan vandaag niet langer door biologische evolutie; er moet dus dringend een culturele evolutie komen. We hebben dus gidsen en profeten nodig die ons de weg wijzen. Naast Boeddha en Confucius is Jezus zo'n gids en is hij in het westen de meest uitgelezen raadsman.

Christian de Duve past hier zeer goed in een rij van eminente geleerden en filosofen die vanuit een rationalisme tot dezelfde conclusie komen: de mens is niet bestemd voor de ondergang maar voor de liefde tot de ander. Ik denk bijvoorbeeld aan Pierre Teilhard de Chardin en Emmanuel  Levinas. Ik vind dit ook terug in een boekje " De vijfde kracht" van een Leuvens professor. Het goddelijke is niet te zoeken in een verre almacht maar in een nabije medemenselijkheid.