Zelfrelativering en mededogen

In de tweede week van januari maak ik graag een staat van de natie* op in Vlaanderen. Dat klinkt behoorlijk aanmatigend. De officiële reden is om een zinnig gespreksonderwerp te bedenken voor nieuwjaarsrecepties. Nadenken over de natie is een soort burgerplicht. Ik heb misschien weinig te zeggen in de maatschappij maar ik ben steeds bereid mijn mening te delen met mensen die daar iets mee kunnen doen.

Bij het opmaken van de staat van de natie bracht de actualiteit inspiratie. Het ontslag eisen van een rector die een quote van het Internet plukt? Velen schijnen dat vanzelf-sprekend te vinden. Ik kan daar niet bij. Menen zij dat? Met welk gezag eisen zij dat? Dat van weldenkende Internetgebruikers? Moet die grote ophef bij de eisers een compensatie vormen voor hun gevoel van onbeduidendheid in de maatschappij? Of zijn Vlamingen dan toch scherpslijpers, ook in andere domeinen dan taalgebruik? Alleszins hebben sommige landgenoten een gebrek aan zelfrelativering en mededogen, en misschien ook wel aan humor. 

In het Oude Testament dringen David en zijn legeraanvoerder Abisai in het kamp van hun vijand Saul binnen, alwaar deze Saul rustig in zijn tent ligt te slapen. Het is een uitgelezen kans! Abisai wil Saul met diens speer in zijn slaap doden. Maar David heeft een beter idee. Hij beslist Saul niet te doden en neemt diens speer uit de tent mee als bewijs dat hij de kans gehad heeft om Saul te doden. Hij kroont zich daarmee tot morele winnaar tegenover het leger van Saul. Het verhaal suggereert dat mededogen welgevallig is aan God.

In het Frans zegt men: “Il ne faut pas pousser Bobonne dans les orties”. Wie in een kwetsbare positie staat of wie een openbare uitschuiver maakt, moet je niet nog eens het beentje lichten. Een zonde tegen zwakke Bobonne is een doodzonde tegenover God. Franciscus van Sales pleitte rond 1600 al voor mildheid in de sociale media (er waren al pamfletten).

Mededogen is een woord dat in onbruik dreigde te raken. Gelukkig hebben enkele medechristenen (o.a. Dirk De Wachter, Mieke Van Hecke) het woord opnieuw opgepikt om het terug de aandacht te geven die het verdient. Maar we moeten natuurlijk rekening houden met de geringe maakbaarheid van de medemens.

(*) Zie ons doen is ook zo’n staat van de natie.

Foto: Sint-Baafskathedraal van aan de Krook te Gent 9 juli 2025 ©Wim Lahaye